Nederlands publiek omroepbestel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het Nederlandse publieke omroepbestel is het geheel van organisaties die tezamen zorg dragen voor het publieke aanbod van en op de Nederlandse radiozenders, televisiekanalen en websites. Het Nederlandse landelijke publieke omroepbestel bestaat uit de stichting Nederlandse Publieke Omroep (NPO) en publieke omroeporganisaties. De Mediawet regelt hoe de zendtijd wordt verdeeld, waarbij de leiding in handen ligt van de raad van bestuur van de NPO.[1] Naast de landelijke omroepen zijn er regionale omroepen en lokale omroepen.

Omroepmodel[bewerken]

Sinds het seizoen 2006-2007 werkt de Nederlandse publieke omroep op landelijk niveau met een programmeringsmodel waarbij de regie bij de NPO ligt. Omroepen hebben hierbij geen 'thuisnet' en de NPO bepaalt per programma op welke zender het uitgezonden zal worden. Organisaties die mogen uitzenden op de landelijke radio- en tv-zenders zijn de aangewezen taakomroepen, enkele (kerk)genootschappen en de zendgemachtigde omroepverenigingen.

Per 2016 wordt het aantal omroepen teruggebracht van 21 naar acht. Met de erkenningsperiode vanaf 2016 zal het aantal omroepverenigingen teruggebracht worden naar zes. Daarnaast blijven twee taakomroepen bestaan. Genootschappen worden geacht zich aan te sluiten bij een omroepvereniging.[2] In oktober 2014 kondigde staatssecretaris Sander Dekker hervormingen aan die uiterlijk 1 januari 2016 ingevoerd zouden worden. De afzonderlijke omroepen zouden meer verantwoordelijkheden moeten overdragen aan de NPO. Zo zouden de programmarechten bij de NPO komen te liggen. Tevens zouden programmamakers meer mogelijkheden krijgen om hun programma's aan te bieden en zouden regionale omroepen meer zendtijd krijgen op de publieke zenders.[3]

Landelijke omroeporganisaties[bewerken]

De omroeporganisaties maken programma's waarvan de raad van bestuur van de NPO de plaatsing bepaalt. Hieronder vallen de taakomroepen en de zendgemachtigde omroepverenigingen en (kerk)genootschappen.[4]

Taakomroepen[bewerken]

De taakomroepen zijn omroeporganisaties die een in de Mediawet genoemde taakstelling hebben. Hieronder vallen de NOS, die tot taak heeft het brengen van brede, onafhankelijke nieuwsvoorziening, en de NTR,[5] die kunst en cultuur, minderheden, jeugd, educatie en achtergrondjournalistiek brengt.

Omroepverenigingen[bewerken]

De zendgemachtigde omroepverenigingen (ook wel ledenomroepen) zijn verenigingen die aanspraak maken op zendtijd bij voldoende leden. Daarnaast moeten ze volgens voorwaarden gesteld in de Mediawet een maatschappelijke, culturele, godsdienstige of geestelijke stroming vertegenwoordigen en een toegevoegde waarde leveren aan het (bestaande) Nederlandse omroepbestel. De hoeveelheid zendtijd wordt toegewezen naar omroepstatus, bepaald naar het aantal leden.

Erkenning[bewerken]

Cees van Grimbergen interviewt de politieke partijen tijdens een demonstratie tegen bezuinigingen bij de omroepen op het Malieveld in Den Haag op 9 oktober 2013.

Voor de erkenningsperiode van 1 september 2010 tot 1 september 2015 bleken alle bestaande omroepen op de peildatum voor de ledentelling, 1 april 2009, voldoende leden te hebben om hun zendmachtiging te behouden. Ook behaalden de twee nieuwe omroepen PowNed en Wakker Nederland het vereiste aantal van 50.000 leden om te mogen toetreden tot het bestel als aspirant-omroep.[6] De aspirant-omroepen MAX en LLiNK behaalden de benodigde ondergrens van 150.000 leden. Desondanks werd de uitzendlicentie van LLiNK niet verlengd. Verder werden de licenties voor Nederlandse Islamitische Omroep en Nederlandse Moslim Omroep en later het nieuwe Stichting Moslim Omroep Nederland ingetrokken voor de nieuwe erkenningsperiode.

Aangezien de rijksmediabijdrage per 2015 met 200 miljoen euro werd verminderd,[7] wordt het aantal omroepen per 2016 teruggebracht van 21 naar acht. Een wetswijziging bepaalt dat de Minister voor de erkenningsperiode vanaf 2016 maximaal zes omroeporganisaties erkenning kan verlenen.[8] Een omroeporganisatie kan een omroepvereniging zijn of een samenwerkingsomroep bestaande uit meerdere omroepverenigingen. De stichting NPO stelde in 2011 een '3-3-2-model' voor.[2] Daarin wordt uitgegaan van drie zelfstandige omroepverenigingen (VPRO, MAX en EO), drie samenwerkingsomroepen (AVROTROS, BNN/VARA en KRO-NCRV) en twee taakomroepen (NOS en NTR). Andere omroepen worden geacht zich aan te sluiten bij een van de zes omroeporganisaties. Voor de erkenningsperiode vanaf 2016 geldt dat iedere omroeporganisatie ten minste 150.000 leden moet hebben. Voor de samenwerkingsomroepen geldt dat iedere afzonderlijke omroep meer dan 50.000 leden moet hebben.[8] De peildatum voor het ledenaantal is gesteld op 1 april 2014.[9]

Omroep Status Doelgroep of onderwerp
1 AVROTROS A Algemeen, liberaal en amusement
2 BNN-VARA A Links-progressief/jongeren
3 KRO-NCRV (+ RKK) A Christelijk
4 EO (+ IKON & ZvK) B Protestants
5 VPRO (+ HUMAN) B Progressief
6 MAX B Senioren/50+
7 NOS (+ Omrop Fryslân, PP & Socutera) Taakomroep Algemeen, nieuws, sport
8 NTR Taakomroep Cultuur, educatie, onderwijs
9 Ster Overig Reclame

Wel is er nog steeds plaats voor voorlopige erkenningen aan aspirant-omroepen en ook WNL en PowNed kunnen in principe een verlengde aspirantstatus aanvragen[10] in plaats van zich bij een van de zes andere ledenomroepen aan te sluiten. Vanuit de Nederlandse politiek gaan wel stemmen op voor een negende uitzendlicentie, die het voor aspirant-omroepen mogelijk houdt om toe te treden tot het bestel.

PowNed gaf in 2011 aan niet veel te zien in de nieuwe structuur en liever als productiehuis door te gaan,[11] maar onderzocht in 2014 toch opties om met andere omroepen samen te werken.[12] WNL wil samenwerken met Omroep MAX.[12]

Genootschappen[bewerken]

In Nederland zijn enkele genootschappen tot 2016 zendgemachtigd. In de Mediawet 2008 worden deze aangeduid als 2.42-omroepen. Ze vertegenwoordigen kerkgenootschappen en genootschappen op geestelijke grondslag. In de Mediawet van voor 2008 heetten deze omroepen '39f-omroepen'.

In 2010 werden zeven genootschappen zendgemachtigde: IKON, RKK, HUMAN, OHM, ZvK, Joodse Omroep en BOS.

De 2.42-omroepen verdwijnen per 2016.[13] IKON en ZvK gaan samenwerken met de Evangelische Omroep.[14] HUMAN wil samen met de VPRO als samenwerkingsomroep blijven uitzenden. Hiervoor behaalde ze in maart 2014 de benodigde 50.000 leden.[15]

Overige omroeporganisaties[bewerken]

  • De Stichting Etherreclame (STER) verzorgt de uitzendingen van reclame op de televisiezenders, radiostations en websites van de Stichting NPO. De inkomsten vloeien naar de mediabegroting van het ministerie van OCW waarmee de publieke omroepen, het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid, koren en orkesten worden gefinancierd.[16] Twee leden van de raad van bestuur van de NOS zetelen in het bestuur van de Stichting Etherreclame.
  • Sinds 1947 kent Nederland Zendtijd voor Politieke Partijen,[17] met in 1959 de eerste uitzending op televisie,[18] waarin politieke partijen de ruimte krijgen om hun standpunten te communiceren.[19] Dit programma (te herkennen aan de afkorting PP) bestaat uit promotiefilmpjes van Nederlandse politieke partijen op kanalen van de landelijke publieke omroep. Voorwaarde is dat een politieke partij tijdens de Tweede Kamerverkiezingen vertegenwoordigd is in alle Nederlandse kieskringen. Het Commissariaat voor de Media wijst de zendtijd toe op advies van een Kiesraad.[20]
  • Socutera is een omroeporganisatie die zorg draagt voor het aanbod van beeldmateriaal over goede doelen met een CBF-keurmerk. De organisatie produceert niet zelf. Goedgekeurde spotjes worden uitgezonden in de zendtijd van de NOS (6,5 uur per jaar). Sinds 2008 is Socutera ondergebracht bij het VFI, de branchevereniging voor goede doelen.[21]
  • De regionale omroep Omrop Fryslân heeft zendtijd op de landelijke zenders voortvloeiend uit het uitvoeringsconvenant Friese taal en cultuur 2009.[22]
  • De Radio Nederland Wereldomroep maakt geen deel uit van het Nederlandse Publieke Omroepbestel. Zij is een Nederlandse internationale publieke omroep voor uitzendingen gericht op het buitenland en staat buiten het landelijke stelsel.

Omrop Fryslân,[23] PP en Socutera[24] vallen onder de zendtijd van de NOS.

Ondersteunende organisaties[bewerken]

Actueel omroepenlandschap[bewerken]

Zendgemachtigde Volledige naam Soort omroep Doelgroep of onderwerp
NOS Nederlandse Omroep Stichting Taakomroep Algemeen, nieuws, sport
NTR Fusie van NPS, Teleac en RVU[5] Taakomroep Cultuur, educatie, onderwijs
OF Omrop Fryslân (valt onder zendtijd NOS) Taakomroep Friesland en de Friese taal
PP Politieke Partijen (valt onder zendtijd NOS) Taakomroep Politieke partijen
Socutera Socutera (valt onder zendtijd NOS) Taakomroep Goede doelen
BOS Boeddhistische Omroep Stichting 2.42-Omroep Boeddhisme
HUMAN Humanistische Omroep 2.42-Omroep Humanisme
IKON Interkerkelijke Omroep Nederland 2.42-Omroep Kerkgenootschap
JO Joodse Omroep (voorheen NIK Media) 2.42-Omroep Jodendom
OHM Organisatie voor Hindoe Media 2.42-Omroep Hindoeïsme
RKK Rooms-katholiek Kerkgenootschap (Nederlandse kerkprovincie) 2.42-Omroep Katholicisme
SZM Stichting Zendtijd Moslims 2.42-Omroep Islam
ZvK Zendtijd voor Kerken 2.42-Omroep Kerkgenootschap
AVRO Algemene Omroepvereniging AVRO Ledenomroep Algemeen/liberaal
BNN Bart's Neverending Network Ledenomroep Jongeren
EO Evangelische Omroep Ledenomroep Protestants
KRO Katholieke Radio omroep Ledenomroep Katholiek
MAX Omroepvereniging MAX Ledenomroep Senioren/50+
NCRV Nederlandse Christelijke Radio Vereniging Ledenomroep Protestants-Christelijk
PowNed Publieke Omroep Weldenkend Nederland En Dergelijke Ledenomroep Jongvolwassenen, internetgeneratie
TROS Televisie Radio Omroep Stichting Ledenomroep Algemeen
VARA Omroepvereniging VARA Ledenomroep Sociaal-democratie/progressief
VPRO Omroepvereniging VPRO Ledenomroep Progressief/'eigenzinnig' (tegenwoordig)
WNL Wakker Nederland Ledenomroep Conservatief/liberaal
STER Stichting Ether Reclame Overige Reclame

Financiering[bewerken]

De Nederlandse publieke omroep wordt gefinancierd door het Ministerie van OCW. In 2011 bedroeg het budget voor de landelijke publieke omroep 785 miljoen euro.[25] Hiervan worden de activiteiten van de landelijke publieke omroep gefinancierd. De reclame-inkomsten worden gegenereerd door de STER en bedroegen in 2008 226 miljoen euro.[26] De STER draagt deze inkomsten niet af aan de NPO, maar aan het ministerie van OCW.

In 2010 kwam de financiering van de publieke omroep ter discussie vanwege vijf salarissen die boven de Balkenendenorm liggen. Minister Van Bijsterveldt heeft aangegeven dat omroepen het verschil tussen de Balkenendenorm en het salaris zelf zullen moeten bijleggen: enkele omroepen doen dit, enkele nog niet.[27] Begin 2012 bleken 30 salarissen boven de Balkenendenorm te liggen,[28] waarvan zo'n tien presentatoren.[29]

Websites[bewerken]

Naast de televisie- en radiozenders heeft de publieke omroep een groot aantal websites waarop afgestemd kan worden. Via het internet wordt informatie in de vorm van tekst, geluid en beeld verspreid. Verschillende omroepen onderhouden eigen websites. Gezamenlijke websites zijn Uitzending Gemist voor het terugkijken van tv-programma's en de website NPO.nl met de tv-gids en de radio- en tv-uitzendingen (live en achteraf). Hier zijn ook het vroegere Radiocast en Nederland 24 in ondergebracht. In 2005 werden (naar schatting) 350 websites verzorgd. Dit is een kleine daling ten opzichte van de 500 in 2004. De NPO maakte in juni 2013 bekend de websites van de afzonderlijke omroepen te willen onderbrengen bij NPO.nl.

Zie ook[bewerken]

Portal.svg Portaal Nederlandse Publieke Omroep

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Welke rol speelt de NPO als organisatie binnen het Nederlandse omroepbestel?, PubliekeOmroep.nl (bezocht op: 5 april 2013)
  2. a b NPO legt voorstel herziening bestel voor aan omroepen. Publiekeomroep.nl, 3 november 2011
  3. De nieuwe publieke omroep: onderscheidender en creatiever Rijksoverheid, nieuwsbericht 13 oktober 2014
  4. Omroepen, PubliekeOmroep.nl (bezocht op: 5 april 2013)
  5. a b Fusie van NPS, Teleac en RVU.
  6. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2008), Brief aan de Tweede Kamer over Jaarverslag 2008, Bijlage b.
  7. Joost de Vries, Publieke omroep komt met acties tegen bezuinigingen 8 juli 2013
  8. a b Wet van 6 november 2013 tot wijziging van de Mediawet 2008 teneinde het stelsel van de landelijke publieke omroep te moderniseren (454/2013). Officielebekendmakingen.nl, 15 november 2013.
  9. Besluit vaststelling peildatum ledentelling erkenningsperiode 2016-2020 (20623/2013). Officielebekendmakingen.nl, 23 juli 2013
  10. Mediawet 2008, Artikel 9.8a
  11. Peter Zantingh, PowNed wil zo snel mogelijk uit publieke bestel. NRC.nl, 25 juni 2011
  12. a b Wilfred Takken, PowNed wil bij VPRO, maar VPRO wil niet bij PowNed. NRC.nl, 5 maart 2014
  13. 2.42-omroepen verdwijnen definitief. Villamedia.nl, 13 februari 2013
  14. IKON, ZVK en EO gaan samen verder
  15. HUMAN haalt 50.000 leden. Villamedia.nl, 11 maart 2014
  16. Organisatie Ster.nl (bezocht op 8 april 2013)
  17. Zendtijd voor Politieke Partijen, Geschiedenis24.nl (5 september 2012)
  18. Zendtijd voor politieke partijen, BeeldEnGeluidWiki.nl (bezocht op 8 april 2013)
  19. Organisatie en taken publieke omroep, Rijksoverheid.nl (bezocht op 8 april 2013)
  20. Commissariaat wijst verkiezingszendtijd toe aan politieke partijen, Commissariaat van de Media (7 augustus 2012)
  21. Socutera VFI (bezocht op 8 april 2013)
  22. Uitvoeringsconvenant Friese taal en cultuur 2009 - 5.4 Televisieprogramma’s Friese taal via het landelijk net, Staatscourant (112), 22 juni 2009
  23. Zie Uitvoeringsconvenant Friese taal en cultuur 2009, Hoofdstuk 5.4
  24. de website van Socutera
  25. Jaarverslag Publieke Omroep
  26. Jaarverslag STER
  27. 'Kort omroep bij extreem salaris', De Telegraaf, 5 november 2010.
  28. 30 Topverdieners bij de publieke omroep, mediajournaal.nl (8 januari 2012)
  29. Nog altijd 10 presentatoren bij Publieke Omroep met Inkomen boven de norm, Volkskrant.nl (30 april 2012)