Balkenendenorm

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jan Peter Balkenende

De balkenendenorm (ook JP-norm, minister-presidentnorm of premiernorm) is een vrijwillige norm uit 2006 volgens welke openbare bestuurders in Nederland niet meer zouden mogen verdienen dan 130 procent van een ministerssalaris.[1] De balkendenorm is per 1 januari 2013 geformaliseerd in de Wet normering topinkomens met daaraan gekoppeld de WNT-norm.

De balkenendenorm is vernoemd naar Jan Peter Balkenende, minister-president van Nederland van 2002–2010. De norm is tot stand gekomen nadat er in de voorafgaande jaren een toenemende maatschappelijke verontwaardiging was ontstaan over de hoge salarissen (en ontslagvergoedingen) voor openbare bestuurders, vooral indien ook nog sprake was van slecht functionerende bestuurders.

Van vrijwillig instrument naar wettelijke norm[bewerken]

De balkenendenorm was tot 2013 geen verplichte norm en geen formeel instrument. Het salaris van een minister bedroeg in 2011 op jaarbasis € 144.000 inclusief vakantiegeld en eindejaarsuitkering. Daarnaast krijgt hij een vaste onkostenvergoeding en maakt hij aanspraak op een aantal andere tegemoetkomingen en voorzieningen.[2] De term balkenendenorm is minder gangbaar geworden en na de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens die eveneens 130% van het ministerssalaris bedraagt en in 2013 geformaliseerd met de invoering van de Wet normering topinkomens. In 2010 bedroeg de norm €193.000.[3] In 2011 ging het eveneens om €193.000. In 2013 om €228.599.[4] Topinkomens bij de overheid die hoger zijn dan het gemiddeld belastbaar jaarloon van ministers zijn openbaar en moeten jaarlijks worden gepubliceerd.

Praktijk[bewerken]

De inkomens van hoge functionarissen uit de (semi-)publieke sectoren zijn regelmatig het onderwerp van kamerdebatten en kamervragen. Door de politieke gevoeligheid zijn de inkomens van Nederlandse ministers in het algemeen, en die van de minister-president in het bijzonder, relatief laag in vergelijking met de salarissen bij ondernemingen. Aan bepaalde overheidsfunctionarissen wordt daarom een veel hoger salaris toegekend dan dat van de minister-president. Voorbeelden zijn bestuurders bij financiële instellingen als De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten.

In 2009 zaten in Nederland zo'n 2.039 werknemers boven de norm, 6% meer dan in 2008. Driekwart van hen zit in de zorg; daarvan is bijna de helft medisch specialist. In januari 2013 stuurde minister van Binnenlandse Zaken Ronald Plasterk naar aan leiding van de net aangenomen Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sectorwet een brief naar de Tweede Kamer van januari 2013 met daarbij een lijst van 2.651 werknemers die boven de norm verdienden.[5]

Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers[bewerken]

Functionarissen die geheel of grotendeels betaald worden uit publieke fondsen, zoals directeuren van zorginstellingen, roepen gemakkelijk publieke verontwaardiging over zich af wanneer zij zichzelf te ruimhartig bedelen. Dat overkwam bijvoorbeeld Nurten Albayrak, (voormalig bestuursvoorzitter van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), die naast het te hoge salaris dat zij zichzelf zou hebben toegekend (273.000 Euro[4]) ook een te dure dienstauto zou hebben aangeschaft, en die door minister Gerd Leers op non-actief werd gesteld.[6]

TU Delft[bewerken]

Voormalig Secretaris-Generaal van het Ministerie van Buitenlandse Zaken Dirk Jan van den Berg en later bestuursvoorzitter van de TU Delft overschreed in 2009 de balkenendenorm, ondanks dat hij het jaar daarvoor met toenmalig minister Plasterk een akkoord bereikte waarbij hij onder de norm zou blijven. Van den Berg verdiende toen € 245.000; de norm was € 182.000. Het Ministerie van Onderwijs vorderde € 19.000 terug, maar Van den Berg betaalde niet; de universiteit deed dat voor hem. In 2010 zat Van den Berg wederom 40.000 euro boven de norm.[7][8] Sinds de ingang van het nieuwe contract van Van den Berg zijn de afspraken conform de Wet Normering Topinkomens.

Friesland College[bewerken]

Een ander voorbeeld is voormalig bestuursvoorzitter Klaas Koops van mbo-instelling het Friesland College. Koops vertrok daar op 1 september 2010, zijn totale salaris bedroeg ruim 550.000 euro. Dat bedrag was inclusief de vertrekregeling. Oorspronkelijk zou Koops nog meer ontvangen, maar daar stak het ministerie van Onderwijs een stokje voor.[9]

De Nederlandsche Bank[bewerken]

Oud-Directeur Nout Wellink had een salaris van 407.000 Euro, ruim boven de norm.[4] Wellink liet indertijd weten dat het salaris van de premier geen maatstaf zou moeten zijn en noemde de Balkenendenorm „idioot”. Hij werd over deze uitspraak gekapitteld door toenmalig Vice-Premier Wouter Bos.[10]

Publieke Omroep[bewerken]

Bij de publieke omroep (NPO) werkten in 2013 zeven presentatoren in loondienst die meer verdienden dan de Balkenendenorm. Zes daarvan zijn in loondienst, één werkt er vanuit een BV. Drie van de zeven presentoren werken bij de VARA, 2 bij BNN en 2 bij de TROS. In 2007 zaten bij de VARA nog zes 'boegbeelden' boven de norm.[11] Bij de VARA zit de best betaalde: 502.968 euro per jaar. De NPO heeft de namen van de betrokkenen niet bekend gemaakt. Het bedrag boven de norm wordt door de omroepverenigingen zelf betaald en komt dus niet uit belastinggeld.[12] Hooggesalariëerden binnen de omroep zijn Matthijs van Nieuwkerk (493.420€), Paul de Leeuw (377.174€), Antoinette Hertsenberg (376.000€) en Dominique Weesie (213.229€).(cijfers over 2012/13)[13] Sommige bekende TV-persoonlijkheden hebben aanzienlijke vermogens opgebouwd: Ivo Niehe meer dan 10 miljoen €(2008); Paul de Leeuw bijna 7 miljoen; Rik Felderhof ca. 6,5 miljoen; en Mart Smeets, Jeroen Pauw(2006), Marc Dik, Bert van Leeuwen: allen rond de 2,5 miljoen €.[14]

Zorgsector[bewerken]

In 2009 verdiende 19% van de ziekenhuisdirecteuren meer dan de Balkenendenorm. In 2010 werkte driekwart van de topbestuurders die meer verdienden dan de Balkenendenorm in de zorgsector.[15] In de zorg werd de Balkenendenorm dan ook niet toegepast. Volgens minister Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport was de norm te globaal om te worden toegepast. De Balkenendenorm is immers onafhankelijk van de omvang van de instelling en van de complexiteit van het productieproces en dus van de functiezwaarte, aldus Schippers in 2011.[16] Om die reden was er voor de zorg een andere norm die wél rekening hield met (1) de diversiteit aan functiezwaartes van de verschillende zorgbestuurders én (2) met de in de zorg bestaande salarisopbouw die in zorg-cao’s is vastgelegd. Het betrof hier de zogeheten Beloningscode Bestuurders in de Zorg (BBZ) die op 1 september 2009 werd vastgesteld en die alleen gold voor nieuwe contracten vanaf die datum.[17] Toch verdienden alleen al in de ouderenzorg in 2010 nog steeds 31 managers méér dan het maximum van 193.000€ uit hun eigen beloningscode, zo blijkt uit deze lijst, die wordt aangevoerd door Rob Koppen van de Stichting Mariënstaete-Valent met een bruto-inkomen van 287.049€. De salarissen binnen de ouderenzorg stegen bovendien snel: in 2011 was het topinkomen gestegen tot 327.075€ en in 2012 tot 559.954€.[18] Toen de Balkenendenorm via de Wet Normering Topinkomens dreigde een wettelijke norm te worden, spande de Nederlandse Vereniging van Bestuurders in de Zorg (NVZD) een rechtszaak aan tegen de Staat. Maar omdat de wet ook een overgangsregeling bevat, meende de rechtbank dat zorgbestuurders die nu méér verdienen dan het nieuwe maximum, voldoende tegemoet werden gekomen. De Balkenendenorm geldt dus ook in de zorgsector.[19]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. In Nederland verdienen ministers en de minister-president evenveel, zie: Wat is het salaris van een minister, staatssecretaris of burgemeester?, Rijksoverheid.nl
  2. Wat is het salaris van een minister, staatssecretaris of burgemeester?, Rijksoverheid.nl (bekeken op 17 oktober 2012)
  3. Zijn de topinkomens binnen de overheid openbaar?, Rijksoverheid.nl
  4. a b c Zie: Meer topverdieners in publieke sector, De Telegraaf, 8 januari 2013. Geraadpleegd op 1 mei 2014.
  5. Kamerbrief van januari 2013 over Wopt-rapportage over 2011
  6. Dat gebeurde niet zozeer vanwege haar hoge inkomen (de balkenendenorm is immers niet verplicht) maar omdat zij onjuiste informatie zou hebben verstrekt over dit inkomen. Zie ook: Angstcultuur onder personeel COA, NOS Nieuws, 18 september 2011
  7. Zie het artikel getiteld: "In Peking sliep hij 200 Euro te duur. Collegevoorzitter TU Delft en andere collegeleden overtraden eigen declaratieregels". In: NRC Handelsblad, dinsdag 24 januari 2012, blz. 8 (en voorpagina).
  8. Beloningsoverzicht 2010, AOB
  9. Onderwijstop verdient ruim boven de norm, ANP/de Volkskrant, 29 september 2011
  10. Zie: Wellink hekelt Balkenende-norm, De Telegraaf, 7 juni 2008. Geraadpleegd op 1 mei 2014.
  11. Zie: 'Hilversum' overschrijdt weer Balkenende-norm, De Telegraaf, 30 mei 2008. Geraadpleegd op 1 mei 2014.
  12. Zie: Drie presentatoren VARA boven balkenendenorm, De Telegraaf, 30 april 2014. Geraadpleegd op 1 mei 2014.
  13. Zie: Grootverdieners van de Publieke Omroep, Prutsfm.nl, januari 2013. Geraadpleegd op 1 mei 2014.
  14. Cijfers betreffen uitsluitend het balanstotaal van BV's waarvan de betrokkenen de enige aandeelhouder zijn. Daarnaast hebben sommigen nog andere BV's. Cijfers over 2007 tenzij anders aangegeven. Zie: Ondernemingen van presentatoren van de publieke omroep.
  15. Zie: ACTIZ50: 50 grootverdieners in de ouderenzorg, FNV Voorzorg. Bevat bedragen afkomstig uit jaarverslagen van zorginstellingen over 2010.
  16. Dit antwoordde minister Schippers op 2 februari 2011 in antwoord op vragen van Kamerlid Wolbert (PvdA)
  17. Antwoorden op kamervragen van het Kamerlid Wolbert over het bericht dat een substantieel deel van de ziekenhuisbestuurders in 2009 meer verdiende dan de Balkenendenorm en het door de sector vastgestelde maximale inkomen., Rijksoverheid.nl.
  18. Het betrof hier het salaris + ontslagvergoeding van Karel Verwey bij Cordaan in Amsterdam, waar in 2012 honderden zorgmedewerkers werden ontslagen vanwege bezuinigingen. Zie: ACTIZ50: 50 grootverdieners in de ouderenzorg., ABVA/Kabo-FNV. De lijst bevat cijfers die op 1 juni 2013 gevonden in de openbare jaarverslagen over 2012 van de betreffende zorginstellingen.
  19. Zie: Balkenendenorm geldt ook voor zorgbestuurders, De Telegraaf, 11 januari 2013. Geraadpleegd op 1 mei 2014.