Wim Kan

Wim Kan
Wim Kan tijdens oudejaarsconference geïnterviewd als Den Uyl (1976)
Algemene informatie
Volledige naam	Willem Cornelis Kan
Geboren	Scheveningen, 15 januari 1911
Overleden	Nijmegen, 8 september 1983
Land	Nederland
Werk
Jaren actief	1931-1983
Beroep(en)	cabaretier
Portaal    Muziek

Den Haag, Gevers Deynootplein. Kunstwerk "Wim Kan en Corry Vonk" van Siemen Bolhuis.

Wim Kan tijdens het Grand Gala du Disque Populaire 1963

Willem Cornelis (Wim) Kan (Scheveningen, 15 januari 1911 - Nijmegen, 8 september 1983) was een Nederlands cabaretier. Hij wordt als een van de Grote Drie van het Nederlandse cabaret van de jaren vijftig, zestig en zeventig beschouwd, samen met Toon Hermans en Wim Sonneveld.

Biografie

Kan werd geboren te Scheveningen als derde kind van de ambtenaar Johannes Benedictus Kan, die later minister van Binnenlandse Zaken en Landbouw zou worden, en Helena Cornelia Schalkwijk. Zijn broer Johannes Marinus (Jan) was later lid van de Raad van State. Op zijn zevende speelde Kan thuis al met een marionettentheater. Ook imiteerde hij samen met zijn zuster Truus graag buren.

Hij bezocht diverse middelbare scholen omdat hij overal van school werd gestuurd en ging ten slotte naar de toneelschool in Amsterdam, die hij ook niet afmaakte. Kan speelde in 1930 buiten school in een toneelstuk mee, en leerde de tien jaar oudere revuester Corry Vonk kennen. Ze traden op 28 juni 1933 in het huwelijk. Op 1 oktober 1931 debuteerde hij officieel bij het Nederlands-Indisch toneel van Cor Ruys. De première vond plaats in de Princesse Schouwburg in Den Haag, in het stuk 'Mijn zoon Etienne.

Kan begon teksten te schrijven voor de revue van zijn vrouw, en op 15 augustus 1936 richtten ze samen het ABC-cabaret op. Dit zou een leerschool worden voor jong talent; onder meer Jenny Arean, Maya Bouma, Wieteke van Dort, Frans Halsema, Marnix Kappers en Frits Lambrechts werden hier later opgeleid. De voorstellingen waren een groot succes, en het ABC-cabaret trad in 1938 op in een experimentele televisie-uitzending die pionier Erik de Vries verzorgde in de Utrechtse Jaarbeurs. In 1937 vertolkte Wim Kan een bijrol in de film Pygmalion van regisseur Ludwig Berger en producent Rudy Meyer met Lily Bouwmeester in de hoofdrol.

Eind 1939 vertrok het ABC-cabaret naar Nederlands-Indië voor een tournee. Doordat de Duitsers Nederland binnenvielen, konden de Kans niet meer terugkeren. Terwijl ze in Indië bleven vielen daar echter de Japanners binnen. Zo verdwenen beiden in een Japans concentratiekamp; ze zouden elkaar jarenlang niet zien.

Birmaspoorweg en Hirohito

Kan kwam ten slotte in kampen bij de beruchte Birmaspoorweg terecht, maar hij kreeg een relatief beschermde positie en hoefde minder te werken dan de doorsneekrijgsgevangene. De ellende van zijn verblijf in Birma verwerkte Kan in zijn optredens.

Kan schreef voor zijn Oudejaarsconference van 1973 de zogenaamde Hirohito-potpourri.

Op 1 maart 1946 keerde het paar terug in Nederland. Toen keizer Hirohito in oktober 1971 Nederland bezocht, protesteerde Kan uitvoerig in de publiciteit en liet weten te wensen dat de keizer als oorlogsmisdadiger gearresteerd zou worden. Het kabinet-Biesheuvel ging weifelend met het bezoek van de keizer om. Dat irriteerde Kan, en ook medestanders van het kabinet. Ook publiceerde schreef Kan een vlijmscherp protestlied in zijn Oudejaarsconferentie 1972-73: 'Er leven haast geen mensen meer'.

Kan schreef:

"De regering zou hem een diner aanbieden - de regering zou hem geen diner aanbieden - hij mocht slapen op Huis ten Bosch - hij mocht daar niet slapen, maar zich alleen verschonen - de koningin zou hem ontmoeten - zou hem niet ontmoeten - hij zou op Soestdijk de lunch gebruiken - hij zou daar niets gebruiken, omdat hij brood bij zich had, etc. (...)"

Ook wees Kan de bezwaren van de keizer tegen de daden van zijn oorlogszuchtige generaals af, en noemde hem "De grote verzetsstrijder uit het land van de 'Rijzende Zon'." De keizer werd toch door de koningin ontvangen, in aanwezigheid van prinses Beatrix, prins Claus, prinses Margriet en Pieter van Vollenhoven.

Kans acties kregen veel steun van mensen met een 'Indisch verleden' en leidden tot honderden publicaties in kranten en bladen, en tientalen uitzendingen op radio en tv. Bij het vertrek van de keizer was er een demonstratie op Schiphol en trachtte Kan daar zijn 'Birma-dagboek' aan de keizer aan te bieden, wat mislukte. Daarna gaf hij daar een uiterst druk bezochte persconferentie. Frans Glissenaar beschrijft dit uitvoerig in Indië verloren, rampspoed geboren. Rudy Kousbroek bekritiseerde Kan later omdat hij de keizer verantwoordelijk hield voor de ellende in Indonesië en Birma. Rond het jaar 2000 was echter door diverse publicaties duidelijk geworden dat de keizer zich nadrukkelijk had bemoeid met de oorlog en niet de marionet was die hij in de eerste 30 jaar na de oorlog leek te zijn geweest. Door met name Kans optreden werden de jappenkampen en de Birmaspoorweg opeens gemeengoed voor de naoorlogse generatie Nederlanders die tijdens de oorlog in Nederland hadden verbleven. Pas in 1984 verscheen Loe de Jongs deel 11 van Het Koninkrijk over Indonesië tijdens de oorlog. De Jong noemt Kan daarin zesmaal.

Oudejaarsconferences

Wim Kan wordt gezien als de grondlegger van de oudejaarsconferences. Hij begon in 1954 met zijn oudejaarsconference voor de radio, vroeg daarvoor duizend gulden, en wenste dat de conference zonder de toen gebruikelijke censuur werd uitgezonden. In 1956, 1958, 1960, 1963 en 1966 volgden er nog meer, altijd bij de VARA. Het unieke aan zijn conferences was dat hij politici van alle gezindten op de hak nam, ook van zijn eigen zuil. In 1973 hield Kan zijn eerste oudejaarsconference voor de televisie. Het werd een groot succes en hij brak alle kijkcijferrecords. De 8,8 die de kijkers eraan gaven is nog altijd de hoogste waardering. Van de elpee van de oudejaarsconference gingen er zo'n 300.000 over de toonbank. Ook de conferences van 1976 en 1979 werden successen. In 1981 gaf Kan een interview in de Alles is anders show van Aad van den Heuvel. Dit optreden liep uit op een Oudejaarsconference van een half uur.

Kan was altijd heel kritisch over zijn eigen werk. Alles moest tiptop in orde zijn. Eerdere opnamen van voorstellingen van hem op 14 januari 1969 en 14 mei 1973 werden nooit op televisie uitgezonden, omdat hij er zelf niet tevreden over was (inmiddels zijn fragmenten van deze shows op dvd verkrijgbaar). Ook bij latere oudejaarsconferences was het altijd weer spannend of Kan toestemming zou verlenen voor uitzending van het materiaal.

Kan richtte zich in zijn conferences voornamelijk op de politieke actualiteit. Van De Grote Drie was hij absoluut de meest politiek geëngageerde. Hij stond voor het "intellectuele" cabaret. Met zijn imitaties van Joseph Luns, Dries van Agt en Joop den Uyl had Kan de lachers op zijn hand. Hij kon niet de hele voorstelling uit zijn hoofd spelen. Daarom had hij altijd zijn bekende spiekborden aan de rand van het toneel liggen. Zijn stoeltje en wijnkoeler waren de enige attributen op het toneel. Ru van Veen achter de piano en Corry altijd aan zijn zijde.

Laatste jaar

In 1982 kreeg Corry Vonk een hersenbloeding. Hierdoor kon Kan zich minder goed op de Oudejaarsconference van dat jaar concentreren en aan de televisie-uitzending kon minder aandacht worden besteed. De verwachtingen waren echter weer hooggespannen en de kijkcijfers waren ouderwets hoog. De uitzending kreeg matige recensies, hoewel er een paar aardige scenes in het programma zaten. Ambtenaar Van Puthoven, alias Wim Kan, reeds bekend van het programma van Van Kooten en De Bie, brak in in zijn eigen show. Het slot met de aanwezigheid van Corry Vonk was diep ontroerend. Op diezelfde avond werd De Openbaring van Freek de Jonge uitgezonden. Nog geen jaar later, op 8 september 1983, overleed Wim Kan onverwacht in het St. Radboud ziekenhuis in Nijmegen kort nadat bij hem een tumor was geconstateerd, die onbehandelbaar bleek te zijn. Wim Kan werd gecremeerd in het Crematorium Moscowa aan de Waterbergseweg in Arnhem. De urn met zijn as stond daar enige jaren in het columbarium. Inmiddels is de as op zee verstrooid.

Anderen spelen Kan

In 1996 trad Rob van de Meeberg op met het programma Ken Kan, waarin Kans Birma verleden en zijn relatie met Corry Vonk centraal stonden. In het seizoen 2012-2013 speelde Laura van Doldron de voorstelling Oudejaarsconference. Aanvankelijk was ze van plan om de ouderjaarsconference van 1976 (haar geboortejaar) integraal op te voeren, zoals ook toneelstukken telkens weer opnieuw gespeeld worden. Uiteindelijk zag ze daar van af, maar ze liet zich wel inspireren door Wim Kan: “Ik deel mijn somberheid met mijn publiek. Wim Kan mocht dat niet van zichzelf, hij moest grappig zijn en ging daar jaren bijna aan onderdoor. Hij ontroert me, die grimmige grappenmaker verslaafd en vastgeketend aan zijn roem. Ondanks zijn zwaarmoedigheid dwong Wim Kan zichzelf van zijn oudejaars een heerlijk avondje te maken met pluche en poedersuiker."

Discografie

Albums

• 1962 - Dag Koningin, Dag Prins - 10"-lp - PHILIPS - 106 818 R
• 1964 - 12 Miljoen Oliebollen Op Aardgas (Oudejaarsavond 1963) - 10"-lp - PHILIPS - 600 389 PR
• 1964 - Uren, Dagen, Maanden, Jaren... - Hoogtepunten Uit Oudejaarsconferences 1954, 1956, 1958, 1960, 1963 - 12"-lp - PHILIPS - P 12952 L
• 1967 - Lachend Over De Loongrens (Potje Op 't Vuur, Voor 't Laatste Uur) - 12"-lp - PHILIPS - P 12752 L
• 1969 - Wim Kan Op Oudejaarsavond 1954-1956-1958-1960-1963-1966 - 2 12"-lp's - PHILIPS - C72 BG 223
• 1970 - Een Uur-tje Komische Humor - 12"-lp - WESTSIDE - 6802 590
• 1974 - Oudejaarsavond 1973 - 12"-lp - POLYDOR - 2419 047
• 1976 - 't Koffertje Van Wim Kan - 2 12"-lp's + 1 BOEK - DE BEZIGE BIJ - 9023452151
• 1976 - 40 Jaar Wim Kan Met Corry Aan Zijn Zijde | Historische Geluidsdocumentatie 1936-1976 - 2 12"-lp's - DE BEZIGE BIJ - 6810 990/91
• 1976 - Oudejaarsavond 1976 - 12"-lp - VARAGRAM - EZ 46
• 1977 - Cabaret - Vandaag Gisteren Morgen 12 - Wim Kan - 12"-lp - PHILIPS - 9286 798
• 1979 - Oudejaarsavond 1979 - 12"-lp - VARAGRAM - EZ 39
• 1983 - Oudejaarsavond 1982 - 12"-lp - VARAGRAM - ES 156
• 1986 - Gisteren - Historische Theateropnamen Van Wim Kan - 12"-lp - PHILIPS - 830 229 1

Singles

• 1957 - Weet je nog wel... Verbindende teksten door Wim Kan bij zeer oude opnames - 7"-single - Uitgeverij De Bezige Bij - BB 001
• 1957 - Oudejaarsconference 1956: Oliebollen + 't Was Me Het Jaartje Wel / Adie D'ailly - 78rpm-10"-single - PHILIPS - P 17701 H
• 1957 - 't Was Me 't Jaartje Wel - 7"-ep - PHILIPS - 422 122 PE
• 1959 - Waardig Over De Drempel - Oudejaarsavond 1958 - 7"-ep - PHILIPS - 422 317 PE
• 1961 - Uithuilen En Opnieuw Beginnen - Oudejaarsavond 1960 - 7"-ep - PHILIPS - 433 026 PE
• 1961 - De Slinger Van De Koffergrammofoon (Toon Hermans) / De pattefoon (met humoresque in Ges van Antonín Dvořák) - 7"- single - CCGC - PR 200
• 1962 - Kan T-Tekeningen Bij De Oudejaarsavond - December 1962 - 7"-FD - SONOPRESSE - SHOL 191
• 1963 - Kanference / Kanference - 7"-ep - CCGC - PR 400
• 1966 - 'k Stond D'r Bij En Ik Keek D'r Naar / Met Me Vlaggetje Me Hoedje En Me Toeter - 7"-ep - CCGC - PR 800
• 1967 - Jelle Sal Wel Sien / Lijmen, Jan - 7"-single - PHILIPS - JF 333 663
• 1971 - Zou Het Erg Zijn Lieve Opa... Als Japan Gewonnen Had? (Wim Kan En Corry Vonk) / Er Leven Haast Geen Mensen Meer (Railroadliedje 1971) - 7"-single - IMPERIAL - 5C 006 24452
• 1972 - Wim Kan Alleen, Met Corry Aan Zijn Zijde En Ru Van Veen Aan Zijn Vleugel: Flitsen Uit Hun Succesprogramma / Een Vaderhart - 7"-single - CNR - 141 194

Dvd's

Dvd's met eventuele hitnoteringen in de Nederlandse Music Top 30	Datum van verschijnen	Datum van binnenkomst	Hoogste  positie	Aantal  weken	Opmerkingen
Wim Kan compleet	2004	13-03-2004	7	2

In populaire cultuur

• Op 15 augustus 1986 werd op het Leidseplein te Amsterdam een beeld van Wim Kan en Corry Vonk onthuld, ter herinnering aan de oprichting van het ABC-cabaret, 50 jaar eerder. Begin 1997 moest het beeld wijken voor een herinrichting van het Leidseplein; na tien maanden werd het in december 1997 op voorspraak van Wim Ibo herplaatst op het Gevers Deynootplein in Kans geboorteplaats Scheveningen.
• Het bekende draaibare tuinhuisje in Kudelstaart waarin Kan veel van zijn teksten schreef is verplaatst; het staat nu bij het Koningstheater in 's-Hertogenbosch. In Kudelstaart, waar de Kans lang hebben gewoond, is een straat naar Kan genoemd: de Wim Kan Dreef. Hun woonhuis is inmiddels gesloopt en op de plek van het afgebroken huis is een nieuw huis gebouwd.
• Wim Kan eindigde in 2005 op nr. 96 in de verkiezing van de grootste Nederlander.

Lijst van oudejaarsconferences

• 1954: Nou je weet wa'k zeggen wil
• 1956: 't Was me het jaartje wel
• 1958: Waardig over de drempel
• 1960: Uithuilen en opnieuw beginnen
• 1963: Twaalf miljoen oliebollen op aardgas
• 1966: Lachend over de loongrens
• 1973: Zuinig over de drempel (met het anti-Hirohitolied 'Er leven haast geen mensen meer')
• 1976: Waar gaan we in het nieuwe jaar naar toe
• 1979: Wankelend over de drempel
• 1982: We spreken af dat we niets afspreken

Referenties

Wikiquote

Wikiquote heeft één of meer citaten gerelateerd aan Wim Kan.

Mediabestanden

Zie de categorie Wim Kan van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.