Raad van State (Nederland)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Voor de geschiedenis van deze instelling, zie Raad van State (historisch).
De hoofdentree van het gebouw van de Raad van State aan de Kneuterdijk, Den Haag in het voormalig logement van de Vijf Steden. Uiterst links is een deel van Paleis Kneuterdijk te zien

De Raad van State (RvS) is in Nederland een adviesorgaan van de regering en de hoogste bestuursrechter van het land. De RvS is in 1531 opgericht door keizer Karel V en is een van de oudste regeringsorganen ter wereld.

Taken[bewerken]

De taken van de Raad van State zijn vastgelegd in artikel 73 - 75 van de Nederlandse Grondwet en in de Wet op de Raad van State. Zijn functie is tweeledig:

  • Uitbrengen van adviezen aan de Nederlandse regering over voorgestelde wetten en algemene maatregelen van bestuur (AMvB). De RvS kijkt hierbij vooral naar kwaliteit en uitvoerbaarheid van wetten en of de voorstellen wel in overeenstemming zijn met de grondwet, andere wetten en verdragen.
  • Rechtspreken over kwesties waarin burgers, asielzoekers en particuliere organisaties het niet eens zijn met beslissingen van de overheid, zoals verleende vergunningen. De RvS is de hoogste instantie die een uitspraak kan doen over een geschil tussen burger en overheid.

Wanneer er geen regent is aangewezen, is de RvS regent voor een mogelijk minderjarige of ongeboren koning. De RvS speelt ook een rol wanneer de koning niet in staat is te regeren en er geen regent is aangewezen (dit gebeurde in 1889) en wanneer de troon vacant is en er onzekerheid over de erfopvolging bestaat.

Afdelingen[bewerken]

De Nederlandse Raad van State heeft twee afdelingen:

Afdeling advisering[bewerken]

Nederlandse politiek
Wapen van Nederland
Grondwet · Statuut
Nederlandse regering
Staten-Generaal
Hoge Raad
Overige Hoge Colleges van Staat
Decentrale overheden
Buitenlands beleid

Portaal  Portaalicoon  Politiek
Portaal  Portaalicoon  Nederland

De Afdeling advisering van de Raad van State is verdeeld in vier secties, waarvan ieder de voorstellen van twee of drie ministeries behandelt. De sectie legt een conceptadvies voor aan de Afdeling advisering. Het advies over alle wetsvoorstellen en algemene maatregelen van bestuur (een Koninklijk Besluit, afgekort: AMvB) wordt in de vergadering van de Afdeling advisering vastgesteld. Zij vergadert onder leiding van de vice-president (zoals de raad die titel zelf spelt) iedere woensdagmiddag. Een advies krijgt een dictum: Een advies aan de regering over de verdere voortgang van het voorstel.

  • Bij een wetsvoorstel betreft het advies de indiening bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
  • Bij een AMvB gaat het om een koninklijke besluit te nemen door de regering.

Bij wetsvoorstellen luidt het dictum:

  1. Het voorstel geeft de Raad van State geen aanleiding tot het maken van inhoudelijke opmerkingen. Hij geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
  2. De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal, nadat aan het vorenstaande aandacht is geschonken.
  3. De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden nadat met zijn advies rekening zal zijn gehouden.
  4. De Raad van State geeft U in overweging het voorstel van wet niet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal dan nadat met het vorenstaande rekening zal zijn gehouden.
  5. De Raad van State heeft mitsdien bezwaar tegen het voorstel van wet en geeft U in overweging dit niet aldus aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal te zenden.
  6. De Raad van State heeft mitsdien bezwaar tegen het voorstel van wet en geeft U in overweging dit niet te zenden aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal.

Bij een AMvB luidt het dictum overeenkomstig maar dan uiteraard zonder een passage over de Tweede Kamer der Staten-Generaal maar over besluitvorming door de regering.

De betekenis van de adviezen is:

  1. instemmend.
  2. geen zwaarwegende bedenkingen, slechts advies tot enige aanpassing van toelichting of regeling zelf.
  3. idem, gradueel verschil, iets zwaarder.
  4. overwegende bezwaren tegen één of meer onderdelen van de regeling, meestal door aanpassing van de regeling te ondervangen.
  5. fundamentele bezwaren, alleen door ingrijpende aanpassing van de regeling te ondervangen.
  6. zodanige bezwaren dat deze niet door aanpassingen van de regeling zijn te ondervangen.

Nadat de RvS advies heeft uitgebracht, wordt dit aan het desbetreffende ministerie gezonden. Het advies is op dat moment nog niet openbaar. De minister heeft dan de mogelijkheid om zijn mening over het advies te geven in het zogeheten “Nader rapport” aan de koning. Daarbij worden eventuele wijzigingen aangebracht. In de laatste drie gevallen dienen het wetsvoorstel en het nader rapport tevens ter toetsing te worden voorgelegd aan het Ministerie van Justitie en vervolgens ook nog opnieuw het ministerraadscircuit te doorlopen.

Daarna wordt een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer ingediend. Het advies speelt een belangrijke rol bij de bespreking van wetsvoorstellen in het parlement.

Als het wetsvoorstel door Tweede en Eerste Kamer is aangenomen wordt het, net als een Algemene Maatregel van Bestuur, ondertekend door het staatshoofd en vervolgens bekendgemaakt. Op dat moment zijn alle stukken (wetsvoorstel of Algemene Maatregel van Bestuur, advies van de Raad van State en Nader rapport) openbaar en voor iedereen toegankelijk. De regering kan er ook voor kiezen om een wetsvoorstel niet naar het parlement te sturen voor verdere behandeling of de Algemene Maatregel van Bestuur niet in werking te laten treden.

Afdeling bestuursrechtspraak[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Nederland) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Een andere belangrijke functie vervult de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De Afdeling bestuursrechtspraak is, naast de Centrale Raad van Beroep (sociale zekerheid) en het College van Beroep voor het bedrijfsleven de hoogste rechter in bestuursrechtelijke geschillen waarop de Algemene wet bestuursrecht (Awb) van toepassing is. Bij geschillen tussen een burger en de centrale overheid kan de Afdeling rechter 'in eerste en enige aanleg' zijn.

Discussie over de (on)verenigbaarheid van de twee taken[bewerken]

Politici en juristen discussiëren al jaren over de vraag of beide functies van de RvS, adviseren en rechtspreken, wel goed met elkaar te verenigen zijn binnen één organisatie. De combinatie van beide taken kan immers leiden tot de situatie dat de Raad van State recht moet spreken over zaken waarover hij in een eerder stadium de regering en het parlement heeft geadviseerd. Sommigen vrezen dat deze rechtspraak dan niet meer geheel onafhankelijk zal zijn. Om de mogelijke spanning tussen beide rollen van de Raad van State op te heffen is regelmatig gesuggereerd om deze instantie op te splitsen in twee delen. Op 26 juni 2014 bracht het kabinet een voorstel tot splitsing van de twee taken naar buiten.[1]

Samenstelling[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lid van de Raad van State voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Raad van State bestaat, buiten de koning als voorzitter, uit een vice-president en tien leden. Daarnaast heeft koningin Máxima zitting in de Raad. De leden van het koninklijk huis die zitting in de Raad hebben, kunnen aan de beraadslagingen deelnemen, doch onthouden zich van stemmen.

De vice-president heeft de dagelijkse leiding van de Raad van State. Inclusief vice-president, voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak, leden van de Raad van State, staatsraden van het koninkrijk, staatsraden en staatsraden in buitengewone dienst, bestaat de raad (oktober 2014) uit 73 leden. Leden en staatsraden worden voor het leven benoemd door de Kroon (de koning en ministers).[2]

Beheer[bewerken]

De Raad van State wordt gerekend tot de Hoge Colleges van Staat en is in het betreffende onderdeel van de Rijksbegroting opgenomen.

Huisvesting[bewerken]

De Raad van State is altijd gevestigd geweest in een vleugel van het Binnenhof en sinds 1975 is de hoofdvestiging aan de Kneuterdijk. Van 1815 tot de Belgische afscheiding in 1830 wisselde de plaats van vergadering jaarlijks tussen Brussel en Den Haag. De werkruimte was in Den Haag op het Binnenhof. De Raad van State heeft daar ook na de verhuizing naar de Kneuterdijk altijd werkruimte behouden. Daarnaast verkreeg de RvS overal door de stad panden. In 1975 kwamen de historische panden aan de Kneuterdijk door verhuizing van het Ministerie van Financiën beschikbaar. Het betrof het Paleis Kneuterdijk, het huis van Cornelis van der Mijle, een schoonzoon van Oldenbarnevelt en het huis van Johan van Oldenbarnevelt.

In de jaren 80 betrok de RvS ook panden aan de Parkstraat en de Oranjestraat. Door nieuwbouw van architect Prof. ir. C. Wegener Sleeswijk uit de jaren 1978 tot 1983, werden de verschillende panden met elkaar verbonden. Deze nieuwbouw werd gebouwd achter de historische panden aan de Kneuterdijk, aan de Parkstraat. Tegelijk werd ook een restauratie van de historische panden uitgevoerd.

Ook daarna nog had de RvS steeds panden in de omgeving om aan de vraag naar huisvesting te voldoen. In 2008 startte de tweede grote renovatie en uitbreiding naar ontwerp van architectenbureau Merkx+Girod. Deze was in 2011 gereed. Naast een ingrijpende restauratie van de historische panden betrof het weer een deel nieuwbouw, achter de panden aan de Parkstraat, die al in de jaren 80 bij het gebouw van de Raad waren gevoegd.

Na gereedkomen van deze plannen zijn vrijwel alle panden elders in de stad afgestoten. Alleen de ruimten aan het Binnenhof zijn aangehouden. Tijdens de bouw werden de zittingen van de afdeling bestuursrechtspraak tijdelijk gehouden aan het Lange Voorhout 3.[3]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • De oorspronkelijke versie van deze tekst is overgenomen van Zo werkt de overheid, voorlichting van de rijksoverheid op http://www.overheid.nl/. De tekst is verder bewerkt.
  1. http://nos.nl/artikel/666887-strikte-splitsing-raad-van-state.html
  2. Wet op de Raad van State, Artikel 3: 1. De vice-president, de leden en de staatsraden worden bij koninklijk besluit op voordracht van Onze Minister van Binnenlandse Zaken in overeenstemming met Onze Minister van Justitie voor het leven benoemd.
  3. Tekst Huisvesting op basis van speciaalnummer Raad van State, Blad voor de Rijkshuisvesting en de brochure: Een rondleiding door Paleis Kneuterdijk van de Raad van State, beide van oktober 2011.