Hoge Raad der Nederlanden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
Gebouw van de Hoge Raad aan het Lange Voorhout. Gewoonlijk wordt de ingang aan de Kazernestraat gebruikt.

De Hoge Raad der Nederlanden (kortweg: Hoge Raad) is de hoogste rechtsprekende instantie in Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba op civielrechtelijk, strafrechtelijk en belastingrechtelijk gebied. De Hoge Raad zetelt in Den Haag en is belast met het toezicht op de rechtseenheid en rechtsontwikkeling van het Nederlandse recht. Een rechter van de Hoge Raad wordt, ongeacht of het nu gaat om een man of vrouw, een raadsheer genoemd.

Inhoud

[bewerken] Samenstelling

Leden van de Hoge Raad worden benoemd bij koninklijk besluit uit een voordracht van drie personen (artikel 117, eerste lid, Grondwet). Bij de benoeming van een Raadsheer in de Hoge Raad geldt de volgende procedure. De Hoge Raad stelt ten behoeve van de Tweede Kamer een aanbevelingslijst samen van zes personen (artikel 1e lid 4 van de Wet Rechtspositie Rechterlijke Ambtenaren). Op basis van deze aanbevelingslijst maakt de Tweede Kamer een lijst op die geldt als een bindende voordracht voor de regering (artikel 118 Grondwet). De voorgedragen personen staan op de door de Tweede Kamer opgemaakte lijst in volgorde van voorkeur.

In het verleden, met name in de negentiende eeuw kwam het nog met enige regelmaat voor dat de Tweede Kamer afweek van de door de Hoge Raad voorgestelde lijst. Tegenwoordig volgt de kamer de voordracht en wordt er ook nauwelijks aandacht aan besteed. De regering benoemt in de praktijk de eerstvoorgedragene door de Tweede Kamer. De benoeming bij de Hoge Raad vindt in feite dan ook plaats door middel van coöptatie. Dat wil zeggen dat de reeds benoemde leden van de Hoge Raad bepalen wie voor de benoeming in aanmerking komt. Een raadsheer in de Hoge Raad wordt benoemd voor het leven. Op eigen verzoek of uiterlijk na het bereiken van de leeftijd van 70 jaar zal een raadsheer defungeren.

De Hoge Raad bestaat uit:

  • 1 president
  • ten hoogste 7 vicepresidenten
  • ten hoogste 30 raadsheren
  • ten hoogste 15 raadsheren in buitengewone dienst

De leden van de Hoge Raad zijn verdeeld naar rechtsgebied, over vier kamers.

Sinds 1 november 2008 is Geert Corstens de president van de Hoge Raad.

De samenstelling van de Hoge Raad is in februari 2009 als volgt[1]:

[bewerken] President

[bewerken] Eerste of civiele kamer

Vicepresidenten:

Raadsheren:

[bewerken] Tweede of strafkamer

Vicepresidenten:

Raadsheren:

[bewerken] Derde of belastingkamer

Vicepresidenten:

Raadsheren:

Raadsheren in buitengewone dienst:

[bewerken] Vierde of ombudskamer

Verder ad hoc samengesteld uit leden uit de overige drie kamers.

[bewerken] Griffier

De Hoge Raad heeft altijd een griffier. De griffier treedt op als secretaris voor het dagelijks bestuur en het algemeen bestuur. Vanaf het feitelijke begin in 1983 tot het aantreden van de huidige griffier (mevrouw mr. E. Hartogs) heeft de Hoge Raad 12 griffiers gekend. De voorlaatste, Jhr mr W.J.C.M. van Nispen tot Sevenaer, vervulde die functie ruim twintig jaren (van 1981 tot 2002).

[bewerken] Competentie

Nederlandse Politiek
Coat of arms of the Netherlands.png
Grondwet • Statuut
Nederlandse regering
Staten-Generaal
Hoge Raad
Overige Hoge Colleges van Staat
Decentrale overheden
Buitenlands beleid

Partijen die het niet eens zijn met een uitspraak van de rechtbank kunnen hoger beroep aantekenen bij het gerechtshof. Wanneer vervolgens de uitspraak in hoger beroep niet bevredigend is, kan men in cassatie bij de Hoge Raad. De Hoge Raad neemt kennis van uitspraken van lagere rechters die betrekking hebben op het civiele recht (Eerste kamer), het strafrecht (Tweede kamer) en het belastingrecht (Derde kamer).

[bewerken] Taakomschrijving

De Hoge Raad stelt niet opnieuw de feiten vast in een zaak; de Hoge Raad gaat uit van de feiten zoals die door de lagere rechter vastgesteld zijn. In beginsel kijkt de Hoge Raad alleen of de lagere rechter op basis van die vastgestelde feiten tot een juist rechtsoordeel is gekomen. De vraag die de Hoge Raad dus beantwoordt, is: kunnen de vaststaande feiten het door de lagere rechter gegeven rechtsoordeel dragen? Een uitspraak van een lagere rechter wordt door de Hoge Raad slechts gecasseerd (vernietigd) indien die uitspraak blijk geeft van:

  • een schending van het recht (de lagere rechter heeft bijvoorbeeld een wettelijke bepaling onjuist uitgelegd), of
  • verzuim van vormen (de lagere rechter heeft zijn uitspraak bijvoorbeeld onvoldoende gemotiveerd).

[bewerken] Beslissingen (dicta)

De Hoge Raad kan in zijn uitspraken (arresten en beschikkingen) zelf een eindbeslissing nemen, of de zaak terugverwijzen naar een lagere rechter (als regel een andere dan die welke de zaak eerder heeft behandeld).

[bewerken] Jurisprudentierecht

Weliswaar wordt het jurisprudentierecht in het Nederlandse rechtsstelsel formeel-juridisch niet erkend (geen precedentwerking; hetgeen volgt uit art. 12 Wet algemene bepalingen), feitelijk vormt de door de Hoge Raad gevormde jurisprudentie in de Nederlandse rechtspraktijk een belangrijke rechtsbron. De lagere rechters (gerechtshof en rechtbank) plegen zich in de praktijk te houden aan de door de Hoge Raad gegeven interpretatie van een wettelijke bepaling.

Wel is het in het Nederlandse stelsel mogelijk dat de Hoge Raad terugkomt op een ooit ingenomen standpunt (het Angelsaksische stare decisis-systeem kent die mogelijkheid niet). De Hoge Raad zal echter nimmer lichtvaardig "om gaan", want zijn uitspraken dienen er nu juist bij uitstek voor om de rechtseenheid te bevorderen. In sommige gevallen is het echter (vrijwel) onvermijdelijk dat de Hoge Raad zijn oordeel aan gewijzigde maatschappelijke omstandigheden en opvattingen aanpast.

[bewerken] Procureur-generaal

Het parket bij de Hoge Raad der Nederlanden wordt gevormd door de procureur-generaal en de advocaten-generaal (niet te verwarren met het parket-generaal bij het Openbaar Ministerie). De procureur-generaal en de advocaten-generaal bij de Hoge Raad behoren niet tot het Openbaar Ministerie.

De procureur-generaal bij de Hoge Raad is een onafhankelijke adviesfunctionaris bij de Hoge Raad en wordt als enig lid van de staande magistratuur voor het leven (tot 70 jaar) aangesteld, omdat hij mede belast is met de vervolging van ambtsmisdrijven. Daarnaast adviseert de procureur-generaal, die in zijn taak wordt bijgestaan door advocaten-generaal, de Hoge Raad door middel van zogenoemde conclusies. Dit zijn onafhankelijke adviezen betreffende bij de Hoge Raad aanhangige procedures in civiele zaken, strafzaken en belastingzaken. Een conclusie van de procureur-generaal, al dan niet bij monde van een advocaat-generaal, wordt genomen voordat de Hoge Raad zich in een arrest over de zaak uitlaat. In civiele en strafzaken wordt door de procureur-generaal altijd een conclusie genomen. In belastingzaken wordt uitsluitend geconcludeerd indien de procureur-generaal, al dan niet bij monde van een advocaat-generaal, de Hoge Raad te kennen heeft gegeven dat hij wil worden gehoord.

[bewerken] Cassatie in het belang der wet

Verder kan de Hoge Raad in het belang der wet beslissen op cassatie ingesteld door de procureur-generaal bij de Hoge Raad. Cassatie in het belang der wet kan onder meer worden ingesteld indien partijen niet zelf tegen een uitspraak in cassatie gaan, maar de procureur-generaal de aan de orde zijnde rechtsvraag wel belangrijk genoeg acht om daarover een uitspraak van de Hoge Raad te krijgen. Veelal wordt cassatie in het belang der wet ingesteld als het gaat om actuele rechtsvragen of rechtsvragen in het belang van de rechtseenheid. Een arrest van de Hoge Raad waarin een uitspraak van de lagere rechter in het belang der wet wordt gecasseerd, heeft geen rechtsgevolgen voor de partijen die bij de uitspraak waren betrokken.

[bewerken] Eerste aanleg

De Hoge Raad is het college waarvoor de leden van de Staten-Generaal en hoge ambtsdragers moeten terechtstaan wegens ambtsmisdrijven - misdrijven in hun hoge betrekkingen - die zij hebben gepleegd. Dit is echter nog nooit voorgekomen. Strafrechtelijke vervolging van politici is slechts mogelijk als het parlement daartoe (bij meerderheid) besluit.

[bewerken] De Hoge Raad der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Duitse bezetting bleef de Hoge Raad functioneren. Men verweet de raadsheren na de bevrijding een slappe en legalistische houding. Dat kwam mede door het zogenaamde 'Toetsingsarrest' (HR 12 januari 1942, NJ 1942/271), waarin de Hoge Raad besliste dat de Nederlandse rechter de verordeningen van de bezetter niet mocht toetsen aan internationaal recht, met name het Landoorlogreglement van 1907. De Hoge Raad verdedigde deze uitspraak naderhand door te stellen dat de Duitsers toetsing nooit zouden accepteren en mogelijk vergaand zouden hebben ingegrepen in de rechterlijke macht, waardoor de rechtsbescherming van de burgers nog verder achteruit zou zijn gegaan. De zetel van de Hoge Raad is in 1943 tijdelijk verplaatst van Den Haag naar Nijmegen. Bij de bevrijding van Nijmegen in september 1944 leverde dit de frappante situatie op dat de zetel zich weliswaar in bevrijd gebied bevond, maar dat de meeste raadsheren zich nog in bezet gebied bevonden. [2] Van een zuivering kwam niet veel terecht.

[bewerken] Externe link

Wikisource NL Meer bronnen die bij dit onderwerp horen, kan men vinden op de pagina Categorie:Arrest van de Hoge Raad der Nederlanden op de Nederlandstalige Wikisource.
Referenties:
  1. ↑ www.rechtspraak.nl Samenstelling van de Hoge Raad
  2. ↑ Derk Venema, 'Rechters in oorlogstijd: De confrontatie van de Nederlandse rechterlijke macht met nationaal socialisme en bezetting', Den Haag: Boom Juridische uitgevers 2007.
Ontvangen van "http://nl.wikipedia.org/wiki/Hoge_Raad_der_Nederlanden"
Persoonlijke instellingen
in andere talen