Juliana der Nederlanden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Juliana
1909-2004
Koningin der Nederlanden
Periode	1948-1980
Voorganger	Wilhelmina
Opvolger	Beatrix
Vader	Hendrik van Mecklenburg-Schwerin
Moeder	Wilhelmina
Dynastie	Oranje-Nassau

Stamboom

Juliana Louise Emma Marie Wilhelmina (Den Haag, 30 april 1909 — Soestdijk, 20 maart 2004), Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje Nassau, Hertogin van Mecklenburg, Prinses van Lippe-Biesterfeld, regeerde van 4 september 1948 tot 30 april 1980.

Inhoud 1 Geboorte en jeugdjaren 2 Doopdienst in de Willemskerk 3 Opleiding 4 Huwelijk 5 Kinderen 6 De bezettingsjaren 7 Regent- en koningschap 8 Crisis 9 Troonsafstand en laatste levensjaren 10 Uitvaart en bijzetting 11 Vier generaties troonopvolgers 12 Persoonlijke titels 13 Herdenking Juliana 1909-2009 14 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Geboorte en jeugdjaren

Juliana der Nederlanden werd geboren op Paleis Noordeinde. Na een aantal miskramen van Wilhelmina bestond de vrees dat er geen troonopvolger zou zijn. In dat geval zou de Nederlandse troon na het overlijden van Wilhelmina overgaan naar de nakomelingen van de zuster van Wilhelmina's vader Willem III, prinses Sophie. De meest genoemde namen waren Willem Ernst van Saksen-Weimar-Eisenach (een zoon van een neef van Wilhelmina), en Marie van Saksen-Weimar-Eisenach (een nicht van Wilhelmina). De geboorte van Juliana was dan ook een grote opluchting voor velen en er werd groot feest gevierd.

[bewerken] Doopdienst in de Willemskerk

Op zaterdag 5 juni 1909 werd Prinses Juliana gedoopt in de Haagse Willemskerk. De dienst werd geleid door Dr.J.H.Gerretsen. Hij preekte over Luk.7:15 " En Hij gaf hem zijne moeder ". Sommige aanwezigen waren gechoqueerd andere vonden de preek juist briljant, artistiek en origineel. De oorzaak was de zinsnede van de Hofprediker:" Wij gaan onze Prinses begraven ".Gerretsen doelde op het begraven van het aardse leven, het afleggen van de oude mens al in dit leven. Dit gebeurt symbolisch bij de doop. Hij zei dit alles tegen de achtergrond van zijn tekstkeus : De opwekking van de jongeling te Nain. De slotzang van de kerkdienst was Psalm 105:24. Dit zijn de begin regels : Die gunst heeft God Zijn volk bewezen,Opdat het altoos Hem zou vrezen. De preek verscheen in druk onder de titel : Aan Hare Moeder gegeven. Haar doopouders waren onder anderen haar grootmoeders Koningin Emma, Marie van Schwarzburg-Rudolstadt, groothertogin van Mecklenburg-Schwerin, prinses Marie der Nederlanden en Louise Marie Elisabeth van Pruisen, groothertogin van Baden.

[bewerken] Opleiding

Haar moeder trachtte Juliana een iets minder afgeschermde opvoeding te geven dan zij zelf had gehad. Zij doorliep de lagere en middelbare school op het paleis, in een klasje van enkele dochters uit zorgvuldig uitgezochte families. Deze meisjes waren de freules Miek de Jonge, Elise Bentinck en Elisabeth van Hardenbroek. Na het beëindigen van haar middelbare school verhuisde Juliana naar Katwijk om een verkorte studie te volgen aan de Rijksuniversiteit Leiden, die geheel was toegespitst op de taak die haar wachtte. De studie werd afgesloten met een eredoctoraat. Koningin Wilhelmina vond het van groot belang dat Juliana op haar 18e jaar voldoende zou zijn toegerust om het koningschap zo nodig te kunnen overnemen.

[bewerken] Huwelijk

Op 7 januari 1937 trouwde Juliana met Bernhard van Lippe-Biesterfeld. Het paar vestigde zich op Paleis Soestdijk. De komst van Bernhard in Juliana's leven betekende in allerlei opzicht een keerpunt voor Juliana. In de eerste jaren van hun huwelijk zorgde Bernhard ervoor dat Juliana radicaal brak met de kleinburgerlijke levensstijl waarin zij was opgevoed. Beginnend met hun huwelijksreis nam Bernhard Juliana voor het eerst mee naar de grote steden van Europa, liet haar kennismaken met de moderne mode en stijl van opmaken, het leven in de wereld buiten het minder mondaine Nederland. Juliana begon zich in deze periode voor het eerst te kleden als een mondaine vrouw en niet langer als een sprookjesprinses voor de camera of een halve Hollandse boerin als zij niet voor het publiek verscheen.

[bewerken] Kinderen

Juliana en Bernhard kregen in de loop der jaren vier dochters:

• Beatrix Wilhelmina Armgard (31 januari 1938)
• Irene Emma Elisabeth (5 augustus 1939)
• Margriet Francisca (19 januari 1943)
• Maria Christina (18 februari 1947)

[bewerken] De bezettingsjaren

Tijdens de oorlogsjaren verbleef Juliana met haar dochters Beatrix en Irene in Canada. Prinses Margriet werd geboren in een ziekenhuis in Ottawa. Bernhard stond koningin Wilhelmina in Londen terzijde en kwam slechts sporadisch over. Vlak na het einde van de Tweede Wereldoorlog keerde het gezin via Engeland terug naar Nederland. Op persoonlijk vlak zorgden de jaren van zelfstandigheid tijdens de oorlog toen haar moeder en man in Engeland waren ervoor dat Juliana opbloeide. Voor 1940 was ze altijd als een klein meisje geweest dat heel erg aan haar moeder en man hing. Bernhard zou in later jaren geregeld opmerken dat Juliana toen ze uit Canada terugkeerde veel meer een zelfstandige vrouw was geworden: een ervaren moeder, een vrouw die stevig in haar schoenen stond en op eigen benen durfde te staan en vooral onder de schaduw van haar moeder vandaan was gekomen.

Juliana werd in deze tijd Britse onderdaan, en zij heeft nooit afstand gedaan van de Britse nationaliteit^[1].

[bewerken] Regent- en koningschap

Juliana oefende haar eerste politieke daden uit als prinses-regentes voor haar moeder, omdat deze tijdelijk het Koninklijk Gezag had neergelegd (van 14 oktober 1947 tot 1 december 1947 en van 12 mei 1948 tot 30 augustus 1948). Ze was toen betrokken bij haar eerste kabinetsformatie. Nadat ze de troon van haar moeder had overgenomen bleek ze een geheel andere stijl dan haar moeder te hebben.

Tijdens haar regering kreeg de monarchie de bijnaam "fietsende monarchie". Onder Beatrix werd de stijl weer wat formeler ("monarchaler"). Juliana's losse stijl verkleinde de afstand tussen koningshuis en volk. Op het jaarlijkse defilé op haar verjaardag (30 april) bij Paleis Soestdijk was de bevolking even ten paleize. Mede hierdoor bleef zij tot haar dood zeer populair.

In februari 1953 vond de grote watersnood in Zeeland en op de Zuid-Hollandse eilanden plaats. Juliana was snel ter plaatse, geschoeid met kaplaarzen, om de getroffen bevolking te troosten en moed in te spreken. Later zou deze alom zeer gewaardeerde actie als kenmerkend voor haar persoon en de invulling van haar koningschap worden betiteld.

Juliana had in de 32 jaar van haar koningschap te maken met in totaal 10 verschillende premiers. Onder Piet de Jong werd het wekelijkse spreekuur tussen staatshoofd en regeringsleider ingesteld. Zij bleek daarbij zeer geïnteresseerd in maatschappelijke vraagstukken, meer dan in financieel-economische en defensiekwesties. In een televisie-interview dat zij zes jaar na haar aftreden gaf, bekende Juliana dat zij, was zij in een burgergezin geboren, waarschijnlijk maatschappelijk werk was gaan doen.

[bewerken] Crisis

Tijdens haar koningschap deden zich echter ook crises voor, zoals de affaire (1956) rond de gebedsgenezeres Greet Hofmans, die te veel invloed zou uitoefenen op Juliana. Juliana en Bernhard hadden haar hulp gevraagd in een uiterste poging uitkomst te vinden voor Marijke, hun jongste dochter, die nagenoeg blind was geboren. Hofmans nam na enige tijd zelfs haar intrek op Paleis Soestdijk. Juliana begon openlijk te spreken over haar pacifistische idealen. Zij deed dit onder meer in een zelfgeschreven toespraak in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden. Haar woorden wekten bevreemding bij de NAVO-bondgenoten. Ook prins Bernhard verschilde hierover sterk van mening met zijn vrouw. Het Westen was immers onder aanvoering van de Verenigde Staten verwikkeld in de Koude Oorlog met het Oostblok. De crisis zette het huwelijk van Juliana en Bernhard zwaar onder druk; zelfs het paleispersoneel was in twee kampen verdeeld. Een commissie van wijze mannen bracht in opdracht van premier Drees deze verwikkeling tot een goed einde. Greet Hofmans verdween voorgoed uit het paleis, het huwelijk hield stand en Juliana bleef koningin. In de 21e eeuw bevestigde Bernhard de geruchten omtrent zijn buitenechtelijke dochter Alicia de Bielefeld, die in 1952 was geboren uit een verhouding tussen hem en een Duitse pilote. Het is denkbaar dat deze buitenechtelijke relatie heeft bijgedragen aan de verslechtering van het huwelijk tussen Juliana en Bernhard. Vaststaat dat Bernhard de Hofmans-affaire erg goed uitkwam en dat hij een aanzienlijk aandeel had in de regie.

Ook rond prinses Irene brak een crisis uit, nadat ze katholiek geworden was en zich plotseling verloofd had met de omstreden Carlos Hugo van Bourbon-Parma (1964), die aanspraken maakte op de Spaanse troon. Het huwelijk ging door, zonder parlementaire goedkeuring; daarmee verloor Irene haar plaats in de lijn van Nederlandse troonopvolgers.

In het voorjaar van 1975 was er een plan van Zuid-Molukkers om Juliana te gijzelen. Door een tip kon dit verijdeld worden, waarna een deel van de beramers veroordeeld werd tot een celstraf van vijf jaar.

Prins Bernhard raakte in datzelfde jaar betrokken in een smeergeldaffaire (de Lockheed-affaire). Een onderzoekscommissie beoordeelde een aantal handelingen van de prins als laakbaar. Dit had belangrijke politieke consequenties en zowel Juliana als de toenmalige minister-president Joop den Uyl hebben indertijd overwogen om af te treden ^[2]. De schade aan de monarchie werd afgewend door Bernhard zijn functie van Inspecteur-Generaal der Krijgsmacht te ontnemen.

[bewerken] Troonsafstand en laatste levensjaren

Mogelijk mede aangeslagen door deze laatste crisis besloot Juliana op 30 april 1980, haar 71ste verjaardag, afstand te doen van de troon ten gunste van haar dochter Beatrix. Na haar troonsafstand is (vanaf dat ogenblik weer prinses) Juliana steeds actief gebleven in het sociale circuit en verscheen ze nog regelmatig in het openbaar. Juliana hield van goed eten. Een liefhebberij was het dineren in voortreffelijke restaurants – een favoriet was de Auberge de l‘Ill, in Illhaeusern, in de Elzas. Na 1995 echter, toen haar algemene gezondheid begon af te nemen en ze ook last kreeg van geheugenverlies, zijn de verschijningen naar buiten steeds minder geworden. Juliana's laatste openbare optreden was bij het huwelijk van haar kleinzoon Maurits met Marilène van den Broek in 1998. Vooraf was door de Rijksvoorlichtingsdienst bekend gemaakt dat de prinses na een heupoperatie soms last had van acute verwardheid. Er ontstond enige opschudding over het feit dat zij tijdens het kerkelijk huwelijk van prins Maurits als protestant ter communie ging. Na het huwelijk verscheen Juliana niet meer in het openbaar. Ze verliet het terrein van paleis Soestdijk soms in een busje om een rondrit te maken door de omgeving van Soestdijk. Daarbij werd ze enige jaren voor haar dood gefotografeerd door een fotograaf van het roddelblad Weekend. Het bleek de laatste foto van de prinses.

Nadat zij door een verslechterende gezondheidstoestand al enige weken het bed had moeten houden is Juliana op zaterdagochtend 20 maart 2004 kort voor 6 uur in de ochtend op 94-jarige leeftijd in het bijzijn van haar man Bernhard en drie van haar kinderen ten gevolge van een longontsteking in haar slaap overleden ^[3]. Alleen haar dochter Christina was niet tijdig aanwezig; zij was wel al onderweg naar paleis Soestdijk. Opmerkelijk genoeg overleed Juliana op de dag af zeventig jaar na haar grootmoeder, koningin-regentes Emma.

Eind 2004 eindigde ze nog op nr. 14 in de verkiezing van De grootste Nederlander.

[bewerken] Uitvaart en bijzetting

De bijzetting van Juliana vond plaats op 30 maart 2004 in de grafkelder van de Oranjes in de Nieuwe Kerk in Delft. Op uitdrukkelijk verzoek van Juliana stond de kleur wit in een groot gedeelte van haar uitvaart centraal.

De ceremonie rondom de bijzetting werd door ca. 9000 mensen van de Nederlandse krijgsmacht voorbereid en volbracht. De Koninklijke Landmacht leverde circa 5000 manschappen, de Koninklijke Marine circa 2000, de Koninklijke Luchtmacht circa 1800 en 800 marechaussees. Twee derde werd ingezet voor de ereafzetting aan beide zijden van de 13,2 kilometer lange route op de dag van bijzetting. Daarnaast waren belangrijke taken weggelegd als dodenwacht en als fakkelwacht bij Paleis Noordeinde in Den Haag.

De rouwstoet vertrok om 9.45 uur vanaf Paleis Noordeinde, waar een erewacht bestaande uit honderd militairen van de Koninklijke Landmacht en het Trompetterkorps Bereden Wapens stond. Prins Willem-Alexander, Prins Carlos, Prins Maurits en Bernardo Guillermo, de oudste kinderen van de vier dochters van Juliana waren gezeten in een rijtuig die deel uit maakte van de stoet. Bij het Instituut Defensie Leergangen in Rijswijk werd zoals gebruikelijk een tussenstop gemaakt. Bij het instituut sloten o.a. koningin Beatrix, prinses Irene, prinses Margriet en prinses Christina zich aan. Zij waren hierbij in het wit gekleed, zoals bij de bijzetting van koningin Wilhelmina. Om 11.35 uur vertrok met groot militair ceremonieel de stoet richting Delft.

Acht 25-ponderkanonnen van de Rijdende Artillerie stonden opgesteld in Delft, bediend door 90 militairen. Vanaf het moment dat de rouwstoet de gemeentegrens van Delft overging tot en met het moment van bijzetting werd iedere minuut een schot afgevuurd. Bij binnenkomst in Delft luidde men de Trinitasklok, beter bekend als de Bourdon, van de Oude Kerk. Deze wordt alleen geluid bij bijzondere gebeurtenissen, zoals deze bijzetting.

De leden van de koninklijke familie die niet deelnamen aan de rouwstoet, verschillende Nederlandse autoriteiten, zoals de leden van de Staten-Generaal en de Ministers van Staat, en leden van buitenlandse vorstenhuizen, zoals België, Denemarken, Japan, Jordanië, Marokko, Noorwegen, Spanje, Thailand, het Verenigd Koninkrijk en Zweden, verzamelden in het stadhuis van Delft tegenover de Nieuwe Kerk. Andere gasten waren o.a. koningin Anne-Marie en Prins Nikolaos van Griekenland.

De Nederlandse autoriteiten staken om 11.55 uur te voet de Markt over naar de Nieuwe Kerk. Vijf minuten later volgden de leden van buitenlandse vorstenhuizen en de leden van de Koninklijke Familie die niet deelnamen aan de rouwstoet. De overige genodigden waren reeds eerder gearriveerd, tussen 10.30 en 12.00 uur en hadden al plaatsgenomen in de kerk.

De rouwstoet arriveerde om 12.15 op de Markt in Delft, waar een erehaag bestaande uit 524 militairen van verschillende krijgsmachtdelen was opgesteld.

De uitvaartdienst duurde van 12.30 tot 13.30 uur. Voorganger was remonstrantse dominee Welmet Hudig-Semeijns de Vries van Doesburgh. Prinses Christina zong het lied It's a gift to be simple. Onder de klanken van Morgenstimmung van Edvard Grieg daalde de kist met het stoffelijk overschot de trappen af naar de laatste rustplaats. De kist werd gevolgd door prins Bernhard, ondersteund door koningin Beatrix en prinses Irene, en prinses Margriet en prinses Christina die meester Pieter van Vollenhoven ondersteunden, want die had last van een hernia. Vervolgens sloot de burgemeester van Delft het gordijn dat een inkijk gaf tot de grafkelder, zodat de familie in beslotenheid afscheid kon nemen.

Om 13.30 uur vertrok men naar Paleis Noordeinde, waar de condoleance van de familie en een lunch plaatsvond.

Vanaf de bijzetting wordt Juliana officieel weer betiteld als 'Koningin Juliana'.

[bewerken] Vier generaties troonopvolgers

Eventuele in familiekring gemaakte foto's van Juliana in haar laatste levensjaren zijn tot op heden niet gepubliceerd. Er is daardoor ook vooralsnog geen foto bekend van vier generaties troonopvolgers (Juliana, Beatrix, Willem-Alexander en Catharina-Amalia), die mogelijk wel is gemaakt tussen december 2003 en maart 2004. Ook van de enige andere keer dat een dergelijke situatie bestond, tussen 1840 en 1843 (Willem I, Willem II, Willem III en diens zoon Wiwill), is er geen portret vervaardigd.

[bewerken] Persoonlijke titels

Zie Titels van de Nederlandse koninklijke familie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Juliana voerde tijdens haar regeerperiode, naast eerder genoemde, de volgende adellijke titels:

• Hertogin van Mecklenburg
• Markiezin van Veere
• Markiezin van Vlissingen
• Gravin van Katzenelnbogen, Vianden, Dietz, Spiegelberg, Buren, Leerdam en Culemborg
• Burggravin van Antwerpen
• Barones van Breda, Diest, Beilstein, de stad Grave, het land van Cuijck, IJsselstein, Cranendonck, Eindhoven, Liesveld, Herstel, Warneton, Arlay en Nozeroy
• Vrijvrouwe van Ameland
• Vrouwe van Borculo, Bredevoort, Lichtenvoorde, Loo, Geertruidenberg, Klundert, Zevenbergen, Hooge en Lage Zwaluwe, Naaldwijk, Polanen, Sint Maartensdijk, Soest, Baarn, Ter Eem, Willemstad, Steenbergen, Montfoort, Sankt Vith, Bütgenbach, Daasburg, Turnhout en Besançon.

Bij restaurantreserveringen heeft Juliana Van Buren als schuilnaam gebruikt.

[bewerken] Herdenking Juliana 1909-2009

In Paleis Het Loo is tot en met 30 augustus 2009 de dubbelexpositie JULIANA te zien.

Koningen en koninginnen van Nederland
Koninkrijk Holland: Lodewijk I Napoleon · Lodewijk II · Hortense (regentes) · Koninkrijk der Nederlanden: Willem I · Willem II · Willem III · Emma (regentes) · Wilhelmina · Juliana · Beatrix