Paleis Noordeinde

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Paleis Noordeinde

Paleis Noordeinde in Den Haag is het werkpaleis van koning Willem-Alexander. Het is gelegen aan het Noordeinde.

Vroegste tijd[bewerken]

Paleis Noordeinde, Pieter Post-kamer (1984)

In een akte uit 1370 wordt vermoedelijk al geschreven over Noordeinde. Daarna is er weinig bekend totdat in 1512 de grafelijk ambtenaar Willem Goudt eigenaar van de terreinen blijkt te zijn. Inmiddels rijk geworden liet Goudt in 1533 een groot huis bouwen dat bekendstond onder de naam 'die huysinge van Willem Goudt'. Na diens overlijden in 1543 werd zijn weduwe eigenaresse. Die hertrouwde met de uit de Zuidelijke Nederlanden afkomstige Guillaume Le Grand. Toen het echtpaar in 1565 in financiële problemen kwam, werd het huis verkocht. Na enige tijd kwam het in handen van de heren van Brandtwijk, waarna het 'die huyse van Brandtwijck' genoemd werd.

Vanaf 1580 werd het huis verhuurd, vanaf 1591 aan Louise de Coligny, de weduwe van Willem van Oranje die op verzoek van de Staten van Holland in Den Haag was komen wonen. Het huis werd toen het in 1595 te koop werd aangeboden, gekocht door de Staten van Holland. Louise de Coligny kon er blijven wonen en deelde het met haar zoon Frederik Hendrik graaf van Nassau, de latere prins van Oranje. In 1609 werd het door de Staten-Generaal aan beiden geschonken. Het heette indertijd 'Het Oude Hof'.

Frederik Hendrik kreeg het na de dood van zijn moeder alleen in handen en liet het in 1640 verbouwen naar een ontwerp van de architecten Jacob van Campen en Pieter Post. Na zijn overlijden in 1647 kwam het in bezit van zijn zoon prins Willem II van Oranje. Zijn vader had enkele dagen voor zijn dood laten vastleggen dat Amalia van Solms, zijn echtgenote, er na zijn overlijden tot aan haar eigen dood zou mogen wonen. De kosten voor reparaties kwamen - zo had Frederik Hendrik vastgelegd - voor rekening van Willem II. Na diens dood in 1650, kwam het paleis in bezit van zijn enig kind, de latere stadhouder-koning Willem III, die acht dagen na zijn overlijden geboren werd.

Toen deze in 1702 stierf, werd Het Oude Hof onderwerp van een erfenisgeschil. Pas in 1732 werd dat beslecht en kwam het in handen van koning Frederik I van Pruisen, een kleinzoon van prins Frederik Hendrik. In 1754 verkocht zijn zoon koning Frederik de Grote het paleis aan Anna van Hannover, de weduwe van prins en stadhouder Willem IV van Oranje-Nassau. Haar zoon Willem, de latere koning Willem I, woonde er van 1792 tot 1795.

Frankrijk nam het in 1795 na de verovering van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in beslag als oorlogsbuit. Na het vertrek van de Fransen in 1813 kwam het in handen van de Nederlandse staat en in portefeuille van de Rijksgebouwendienst.

Residentie 1813-1940[bewerken]

De laatste gang van koning Willem III van paleis Noordeinde naar de grafkelder van Oranje-Nassau in Delft.

Paleis Noordeinde was van 1817 tot 1940 de residentie van de regerend vorst. Koning Willem I kreeg het in 1813 ter beschikking als winterpaleis. In 1814-1817 werd het verbouwd en uitgebreid onder leiding van eerst Adriaan Noordendorp, daarna door de architecten Zeger Reyers, Bartholomeus Ziezenis en tot slot door Jan de Greef. Het werd beschouwd als een tijdelijk onderkomen. Er waren namelijk plannen voor andere koninklijke paleizen, zowel één in Den Haag als één in Amsterdam. Door toedoen van Willem I werd dat uitgesteld en werd ter vervanging van het stadhouderlijk kwartier in het Binnenhof Het Oude Hof verbouwd. Er werden onder andere gotische elementen toegevoegd, die in 1961 werden verwijderd.

Tijdens de regeringsperiode van koning Willem II woonde zijn hofhouding in het paleis, terwijl de koning in Paleis Kneuterdijk resideerde. Zijn opvolger en zoon koning Willem III woonde er wel. Onder zijn leiding kwamen omvangrijke wijzigingen in het interieur tot stand.

In 1880 werd zijn enige dochter Wilhelmina er geboren, de latere koningin. Zij zou er na de dood van haar vader in 1890 blijven wonen met haar moeder koningin-regentes Emma en vervolgens met haar echtgenoot prins Hendrik. In 1909 werd hun enig kind Juliana in het paleis geboren. Na de Tweede Wereldoorlog keerde koningin Wilhelmina niet terug naar Paleis Noordeinde. Zij ging in Apeldoorn in het Paleis Het Loo wonen.

Brand 1948[bewerken]

Brand in Paleis Noordeinde (1948)

In 1948 werd het paleis gedeeltelijk door brand verwoest. Daarbij bleef de kostbare Indische Zaal, een geschenk van de Indische bevolking bij het huwelijk van de koningin in 1901, intact, maar werden plafonds en decoratie van de balkonzaal, kleine en grote balzaal en de rode zaal in ernstige mate aangetast.

Van 1952 tot 1976 was in het middengebouw en in de linker achtervleugel, de koningsvleugel, het International Institute of Social Studies (ISS) en het Nuffic gevestigd. In de rechter achtervleugel waren de kantoren van de hofhouding. Koningin Juliana gaf de voorkeur aan wonen in Paleis Soestdijk in Baarn dat meer privacy bood dan het sterk verouderde Noordeinde midden in een drukke binnenstad.

In 1969 werd bekendgemaakt dat Beatrix na haar troonsbestijging er haar werkpaleis wilde vestigen. Daarop zocht het ISS naar een ander onderkomen dat in 1976 werd gevonden. Een jaar later werd begonnen met een grootscheepse restauratie om het voor Beatrix geschikt te maken. In 1984 werd het werkpaleis op Prinsjesdag officieel in gebruik genomen.

Werkpaleis 1984–heden[bewerken]

Ingang met wacht.

Sinds 1984 is Paleis Noordeinde in gebruik als werkpaleis van de vorst. Elk jaar vertrekt vanaf hier op Prinsjesdag de koninklijke stoet naar de Ridderzaal. Na de rijtoer komt de familie nog even op het balkon. De koning ontvangt er op woensdagen nieuwe ambassadeurs, die hun geloofsbrieven komen aanbieden. Dit gaat met enig ceremonieel gepaard. Zo is er muziek, een erewacht en wordt de ambassadeur per koets naar het paleis gebracht.

Noordeinde werd verscheidene malen gebruikt als gelegenheid waar het Nederlandse volk afscheid kon nemen van de overleden prins Claus van Amsberg, prinses Juliana en prins Bernhard van Lippe-Biesterfeld. Het was op de uitvaartdagen het vertrekpunt van de ceremoniële overbrenging van het stoffelijk overschot naar de grafkelder van Oranje-Nassau in de Nieuwe Kerk te Delft.

Maar ook wordt het paleis bij vrolijker gebeurtenissen gebruikt. Zo lagen hier de felicitatieregisters ter tekening na de geboorten van de kinderen van koning Willem-Alexander, de prinsessen Catharina-Amalia, Alexia en Ariane.

Stichtingsadres[bewerken]

In februari 2009 werd publiekelijk bekend dat op het adres van paleis Noordeinde twaalf stichtingen waren gevestigd. Een daarvan betrof een stichting waarin prinses Christina der Nederlanden haar vermogen liet beheren, dat in belastingparadijs Guernsey bleek te zijn ondergebracht.[1]

Koninklijk huisarchief[bewerken]

Achter het paleis bevindt zich de Paleistuin die grotendeels is opengesteld voor belangstellenden. Alleen de delen aan de achterzijde van de Koninklijke Stallen en waar het Koninklijk Huisarchief staat zijn niet toegankelijk.

Koningin Wilhelmina[bewerken]

Op het plein tegenover het paleis staat een bronzen beeld van koningin Wilhelmina van de beeldhouwster Charlotte van Pallandt. Direct tegenover het paleis staat van Émile de Nieuwerkerke een standbeeld van Willem van Oranje te paard dat in 1845 werd neergezet in opdracht van koning Willem II.[2]

Nepbom[bewerken]

Tijdens een televisieuitzending van het SBS 6-programma Undercover in Nederland van 15 november 2009 was te zien dat programmamedewerkers het terrein van paleis Noordeinde waren binnengekomen. Met een bestelwagen kwamen zij via de hoofdingang binnen door zich zonder officiële papieren aan te melden als werknemers van een onderhoudsbedrijf. In de bestelwagen lag een nepbom. De programmamakers wisten in de Koninklijke Stallen te geraken waar zich op dat moment het paard Benito bevond van prinses Beatrix. Met de actie wilde het programma aantonen dat de paleisbeveiliging niet waterdicht was.[3]

Fotogalerij[bewerken]

Literatuur (selectie)[bewerken]

  • Boer, Paul den; (1986) Het huijs int Noorteijnde. Het Koninklijk Paleis Noordeinde historisch gezien, Zutphen
  • Cleverens, René; (2001) De Koningsvleugel. Geschiedenis van de particuliere appartementen in het Paleis Noordeinde. Een reconstructie, Hilversum
  • Goossens, Eymert-Jan; (2008) Paleis Noordeinde. Vierhonderd jaar 'Hoff van Oraignen' , Zwolle
  • Jehee, J.J.; (1985) Resultaten van het bouwkundig historisch onderzoek van het paleis Noordeinde te Den Haag, Zeist
  • Lekkerkerk, Piet; (1991) Paleis Noordeinde, Zutphen
  • Schenk, M.G. en J.B.Th. Spaan; (1968) Paleis Noordeinde en zijn bewoners, Baarn

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties