Paleis Noordeinde
Paleis Noordeinde in Den Haag is het werkpaleis van koning Willem-Alexander.
Inhoud |
Vroegste tijd [bewerken]
Noordeinde wordt vermoedelijk bedoeld in een akte die dateert van 1370. Daarna is er weinig meer bekend tot dat in 1512 de grafelijk ambtenaar Willem Goudt eigenaar van de terreinen blijkt te zijn. Inmiddels rijk geworden liet Goudt in 1533 een groot huis bouwen, dat vervolgens bekend stond onder de naam 'die huysinge van Willem Goudt'. Na diens overlijden in 1543 werd zijn weduwe eigenaresse. Die hertrouwde met de uit de zuidelijke Nederlanden afkomstige Guillaume Le Grand. Toen het echtpaar in 1565 in de financiële problemen zat, werd het huis verkocht. Het kwam na enige tijd in handen van de heren van Brandtwijk waarna het 'die huyse van Brandtwijck' genoemd wordt. Vanaf 1580 werd het huis verhuurd, vanaf 1591 aan Louise de Coligny die op verzoek van de Staten van Holland in de hofstad was komen wonen. Het huis werd toen het in 1595 te koop werd aangeboden, aangekocht door de Staten van Holland. Louise de Coligny kon er blijven wonen en deelde het met haar zoon Frederik Hendrik. In 1609 werd het door de Staten aan de Oranjes geschonken. Frederik Hendrik liet het paleis in 1640 verbouwen naar een ontwerp van de architecten Jacob van Campen en Pieter Post. Na zijn dood in 1647 woonde zijn vrouw Amalia van Solms in het paleis, inmiddels genoemd 'het Oude Hof', tot haar dood in 1675. Het kwam in bezit van stadhouder Willem III. Na zijn dood in 1702 werd het Oude Hof onderwerp van een erfenisgeschil. Pas in 1732 werd dat geschil beslecht en kwam het in Pruisische handen. In 1754 verkocht koning Frederik de Grote van Pruisen Noordeinde aan de weduwe van Willem IV, Anna van Hannover. Haar zoon woonde van 1792 tot 1795 op Noordeinde. De Fransen namen het in 1795 in beslag als oorlogsbuit. Het is sindsdien in handen van de Staat (nu in portefeuille van de Rijksgebouwendienst).
Residentie 1813-1940 [bewerken]
Paleis Noordeinde was van 1817 tot 1940 de residentie van de regerend vorst.
Koning Willem I kreeg het in 1813 ter beschikking als winterpaleis. In 1814-1817 werd het paleis verbouwd en uitgebreid onder leiding van eerst Adriaan Noordendorp, daarna door de architecten Zeger Reyers, Bartholomeus Ziezenis en tot slot Jan de Greef. Het werd toen gezien als tijdelijk paleis. Er waren namelijk plannen voor grote koninklijke paleizen, zowel één in Den Haag als één in Amsterdam. Door toedoen van Willem I werd dit uitgesteld en werd ter vervanging van het stadhouderlijk kwartier op het Binnenhof het Oude Hof verbouwd tot koninklijk paleis. Er werden toen gotische elementen toegevoegd, maar bij een verbouwing in 1961 zijn deze weer verwijderd. Koning Willem II woonde niet op Noordeinde maar op paleis Kneuterdijk terwijl zijn hofhouding wel op Noordeinde bleef. Koning Willem III resideerde er weer wel. Onder zijn bewind kwamen omvangrijke wijzigingen in het interieur tot stand.
In 1880 werd prinses Wilhelmina hier geboren. Zij zou er na de dood van haar vader blijven wonen met haar moeder, koningin Emma, en vervolgens met haar echtgenoot, prins Hendrik. In 1909 werd hun dochter Juliana in het paleis geboren.
Brand [bewerken]
Na de Tweede Wereldoorlog keerde Wilhelmina niet terug naar Paleis Noordeinde. In 1948 werd het paleis gedeeltelijk door brand verwoest. Daarbij bleef de kostbare Indische Zaal, een geschenk van de Indische bevolking bij het huwelijk van de koningin in 1901, intact, maar werden plafonds en decoratie van de balkonzaal, kleine en grote balzaal en de rode zaal in ernstige mate aangetast.
Van 1952 tot 1976 was in het middengebouw en de linker achtervleugel (de zogenaamde Koningsvleugel) het Institute of Social Studies (ISS) en het Nuffic gevestigd. In de rechter achtervleugel waren de kantoren van de hofhouding. Daarnaast hadden koningin Juliana en haar moeder Wilhelmina een voorkeur voor Paleis Het Loo en Paleis Soestdijk die veel meer comfort en privacy boden dan het sterk verouderde Noordeinde dat midden in een drukke binnenstad ligt.
In 1969 maakte Juliana bekend dat Beatrix na haar troonsbestijging er haar werkpaleis wilde vestigen. Daarop zocht het ISS naar een ander onderkomen wat in 1976 werd gevonden. Meteen het jaar daarop werd begonnen met een grootscheepse restauratie om het paleis als werkpaleis van de toekomstige koningin geschikt te maken. In 1984 was het gereed en op Prinsjesdag van dat jaar werd het officieel in gebruik genomen.
Werkpaleis 1984 - heden [bewerken]
Tot op heden is Paleis Noordeinde in gebruik als werkpaleis van koning Willem-Alexander. Ieder jaar vertrekt vanaf hier de stoet naar de Ridderzaal op Prinsjesdag. Na de rijtoer komt de familie nog even op het balkon. Minder bekend is dat de koningin regelmatig op woensdagen nieuwe ambassadeurs ontvangt, die hun geloofsbrieven komen aanbieden. Dit gaat ook met enig ceremonieel gepaard. Zo is er muziek, een erewacht en wordt de ambassadeur per koets naar het paleis gebracht.
Daarnaast werd Noordeinde gebruikt als plaats waar het publiek, na het overlijden, afscheid kon nemen van prins Claus, prinses Juliana en prins Bernhard. Het was op de dagen van de uitvaarten het vertrekpunt van de ceremoniële overbrenging van het stoffelijk overschot naar de grafkelder van Oranje-Nassau in de Nieuwe Kerk te Delft. Maar ook wordt het paleis bij vrolijker gebeurtenissen gebruikt. Zo lagen hier de felicitatieregisters ter tekening na de geboortes van de prinsessen Catharina-Amalia, Alexia en Ariane.
Op 29 april 2013 werd er het laatste Koninginnedagconcert gehouden, aan de vooravond van de troonsafstand van Koningin Beatrix op 30 april 2013.
Stichtingsadres [bewerken]
In februari 2009 werd bekend dat op het adres van paleis Noordeinde twaalf stichtingen waren gevestigd. Een daarvan betrof een stichting waarin prinses Christina haar vermogen had ondergebracht, een vermogen dat overigens bleek ondergebracht op het belastingparadijs Guernsey.[1]
Het Koninklijk huisarchief [bewerken]
Achter het paleis bevindt zich een park, dat voor een groot deel is opengesteld voor publiek, op een deel aan de achterzijde van de Koninklijke Stallen na en een gedeelte waarop het Koninklijk Huisarchief is gebouwd.
Koningin Wilhelmina [bewerken]
Op het plein tegenover het paleis staat een bronzen beeld van koningin Wilhelmina, gemaakt door de beeldhouwster Charlotte van Pallandt. Direct tegenover het paleis staat een standbeeld van Willem van Oranje te paard, gemaakt door Émile de Nieuwerkerke, dat er in 1845 werd neergezet in opdracht van Willem II. Het is één van de twee standbeelden van Willem van Oranje in Den Haag.[2]
Trivia [bewerken]
Tijdens een uitzending van Undercover in Nederland van SBS6 op 15 november 2009 werd bekend dat medewerkers van het programma het terrein van paleis Noordeinde waren binnengekomen. Zij kwamen via de hoofdingang binnen, door zich aan te melden als werknemers van een onderhoudsbedrijf. Zij reden het terrein van het paleis op in een bestelwagen. Hierin zat een nepbom. Dit werd gedaan om aan te tonen dat de beveiliging rond de paleizen en de Koninklijke familie niet waterdicht is. De programmamakers zijn in de gebouwen van de Koninklijke Stallen geweest en één van hen kon Benito, het paard van prinses Beatrix aaien.[3]
Fotogalerij [bewerken]
-
Paleis Noordeinde
-
Archief en Bibliotheek
-
Detail Archief en Bibliotheek
-
Standbeeld van Willem van Oranje
-
Wapen boven ingang met wapenspreuk van Nederland
-
Standbeeld van Koningin Wilhelmina
-
Ingang met wachten
Zie ook [bewerken]
Literatuur (selectie) [bewerken]
- Eymert-Jan Goossens , Paleis Noordeinde. Vierhonderd jaar 'Hoff van Oraignen' . Zwolle, 2008.
- Rene ́Cleverens, De Koningsvleugel. Geschiedenis van de particuliere appartementen in het Paleis Noordeinde. Een reconstructie. Hilversum, 2001.
- Piet Lekkerkerk, Paleis Noordeinde. Zutphen, 1991.
- Paul den Boer, Het huijs int Noorteijnde. Het Koninklijk Paleis Noordeinde historisch gezien. Zutphen, 1986.
- J.J. Jehee, Resultaten van het bouwkundig historisch onderzoek van het paleis Noordeinde te den Haag. Zeist, 1985.
- M.G. Schenk en J.B.Th. Spaan, Paleis Noordeinde en zijn bewoners. Baarn, 1968.
Externe links [bewerken]
| Bronnen, noten en/of referenties |
 |
Zie de categorie Paleis Noordeinde van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
| Nederlands Koninklijk Paleis |  |
|||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
