Frederik Willem van Brandenburg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

(Doorverwezen vanaf Frederik Willem I van Brandenburg)

Frederik Willem

1620-1688

Keurvorst van Brandenburg
Hertog van Pruisen

Periode	1640-1688
Voorganger	George Willem
Opvolger	Frederik III

Vader	George Willem van Brandenburg
Moeder	Elisabeth Charlotte van de Palts

Stamboom

Frederik Willem (Cölln, 16 februari 1620 – Potsdam, 9 mei 1688), bijgenaamd de Grote Keurvorst, was van 1640 tot 1688 keurvorst van Brandenburg en hertog van Pruisen.

[bewerk] Biografie

Frederik Willem was de zoon van keurvorst George Willem en Elisabeth Charlotte van de Palts, dochter van Frederik IV van de Palts. Aangezien Brandenburg geteisterd werd door de verwoestingen door Wallenstein, verbleef hij in de Nederlanden, waar hij tussen 1634-1637 aan de Universiteit van Leiden studeerde. Rond zijn troonsbestijging werd Brandenburg ernstig geteisterd door de Dertigjarige Oorlog (1618–1648). Als reactie hierop voerde hij naar Nederlands voorbeeld hervormingen door: hij centraliseerde het bestuur, hervormde de economie, beperkte de macht van adel en steden en bouwde een efficiënt leger op. Bij de Vrede van Münster (1648) verkreeg hij Achter-Pommeren, Kamień Pomorski, Minden, Halberstadt en de voogdij over Magdeburg.

Frederik Willem stond in de Noordse Oorlog (1655-1660) aanvankelijk aan de zijde van Zweden, maar liep over naar de Pools-keizerlijke partij. De Amsterdamse burgemeester Johan Huydecoper van Maarsseveen (1599-1661) ging in 1655 met een delegatie op bezoek om als peetvader op te treden, een bondgenootschap te regelen en een regeling te treffen omtrent een uitstaande schuld. Als pillegift zou Karel Emil elk jaar een kanon krijgen. In de Vrede van Oliva (1660) werd het hertogdom Pruisen geheel onafhankelijk van Polen. In 1666 verkreeg hij Gulik en het hertogdom Kleef en spiegelde zich aan de kunstzinnige Johan Maurits van Nassau-Siegen, die hij daar als stadhouder had benoemd en waarmee hij een intieme band onderhield. Jan Lievens kwam voor twee jaar naar Oranienburg om in het slot decoraties aan te brengen. In 1671 nodigde hij vijftig rijke uit Wenen verdreven joden uit om naar Brandenburg te komen en verleende hen handelsvoordelen.

Frederik Willem kocht dertien schilderijen van de Amsterdamse kunsthandelaar Gerrit van Uylenburgh. Hij trok de echtheid van de schilderijen in twijfel en stuurde ze weer terug. In de Hollandse Oorlog (1672) steunde hij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden tegen Lodewijk XIV. keizer Leopold I, Spanje en Denemarken sloten zich bij hem aan. Pruisen werd een belangrijke speler in het politieke spel, toen hij in 1675 de Zweden bij Fehrbellin, gesteund door Frankrijk versloeg. Met de verovering van Stettin hoopte Frederik Willem een havenstad in zijn bezit te krijgen en daarmee de buitenlandse handel van Brandenburg te bevorderen. Bij de Vrede van Nijmegen moest hij de veroverde gebieden weer aan Zweden afstaan. De schuld van ruim 1,2 miljoen gulden, opgebouwd door zijn vader, werd in 1681 omgezet in de overdracht van de Schenkenschanz. In 1682 startte hij de Brandenburgse Afrikaanse Compagnie. In 1685 werden 15.000 Franse Hugenoten naar Pruisen uitgenodigd. Dat was een veel belangrijker impuls voor de economie.

[bewerk] Huwelijken en kinderen

Portret van Friedrich Wilhelm I, keurvorst van Brandenburg en zijn echtgenote Louise Henriette van Nassau. (Gerrit van Honthorst)

Frederik Willem huwde in 1646 Louise Henriëtte van Nassau (1627-1667), dochter van Frederik Hendrik van Oranje. Na een aantal miskramen werden uit dit huwelijk zes kinderen geboren, onder wie zijn opvolger Frederik III (1657-1713), en verder Lodewijk (1666-1687), die huwde met Louisa Charlotte Radziwill (1667-1695). Hij hertrouwde in 1668 met Dorothea van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Glücksburg (1636-1689), de weduwe van hertog Christiaan Lodewijk van Brunswijk-Lüneburg. Uit dit huwelijk werden zeven kinderen geboren, onder wie Filips Willem (1669-1711), markgraaf van Brandenburg-Schwedt, en verder:

Maria Amalia (1670-1739), gehuwd met Karel, zoon van Gustaaf Adolf van Mecklenburg-Güstrow (-1688) en met Maurits Willem van Saksen-Zeitz (1654-1718)
Albrecht (1672-1731), markgraaf van Brandenburg-Schwedt, gehuwd met prinses Maria Dorothea (1684-1743), dochter van hertog Frederik II Casimir Kettler van Koerland
Karel (1673-1695), gehuwd met Catharina van Balbiano (-1719)
Elisabeth Sophia (1674-1748), gehuwd met Christiaan Ernst van Brandenburg-Bayreuth (1644-1712) en met Ernst Lodewijk I van Saksen-Meiningen (1674-1724)
Lodewijk Christiaan (1677-1734).