Baarn
 |
|||
|
|||
.svg) |
|||
|
|
|||
| Provincie | -Flag.svg){kind=small} Utrecht |
||
| Coördinaten | 52°13' NB 5°18' OL | ||
|
|
|||
| Oppervlakte | 33,03 km² | ||
| - land | 32,56 km² | ||
| - water | 0,47 km² | ||
| Inwoners (1 november 2012) | 24.276? (746 inw/km²) | ||
| Hoofdplaats | Baarn | ||
| Belangrijke verkeersaders | A1 N221 N414 | ||
|
|
|||
| Burgemeester (lijst) | Mark Röell (VVD) | ||
| Zetels VVD PvdA CDA Baarnse Onafh. Partij D66 ChristenUnie GroenLinks Lijst Tinus Snyders Groep Allal Ennahachi |
19 5 2 3 3 2 1 1 1 1 |
||
|
|
|||
| Gemiddeld inkomen (2006) | € 15.100 per inw. | ||
| Gem. WOZ-waarde (2008) | € 337.000 | ||
| WW-uitkeringen (2007) | 16 per 1000 inw. | ||
| Autobezit (2007) | 492 per 1000 inw. | ||
|
|
|||
| Postcode(s) | 3740 - 3744 | ||
| Netnummer(s) | 035 | ||
| CBS-code | 0308 | ||
| CBS-wijkindeling | zie wijken en buurten | ||
| Website | www.baarn.nl | ||
 |
|||
|
|||
Baarn (
uitspraak (info·uitleg)) is een gemeente en stad in de Nederlandse provincie Utrecht, gelegen aan de rivier de Eem. De totale gemeente telt 24.276 inwoners (1 november 2012, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 33,03 km² (waarvan 0,46 km² water). Een inwoner van Baarn wordt een Baarnaar[1] genoemd. Van 6 september 1948 tot 30 april 1980 was de gemeente een koninklijke residentie aangezien koningin Juliana op Paleis Soestdijk woonde, hetgeen op het grondgebied van Baarn gelegen is.
Inhoud |
Geschiedenis[bewerken]
Baarn ligt in het midden van Nederland aan de Utrechtse zijde van de grens van de provincies Utrecht en Noord-Holland, aan de enige rivier die van bron tot monding op Nederlands gebied ligt, de Eem. Al vanaf 8000 tot 4500 v.Chr. heeft de mens zich in de omgeving van de rivier opgehouden. Het bewijs hiervoor is geleverd door enkele duizenden stuks vuursteen die bij een viertal archeologische onderzoeken zijn gevonden.
De oorsprong van het dorp Baarn ligt in de twaalfde eeuw. In die tijd werden de bestaande dorpen te klein, mede door de kruistochten, de handelsbetrekkingen met andere regio's en de groei van de bevolking. Doordat elk dorp in grote mate in eigen behoefte voorzag, moest men over een omliggend gebied van voldoende grootte beschikken, bijvoorbeeld om in de behoefte aan brandstof te voorzien of om het vee te kunnen weiden. In en rond de twaalfde eeuw ontstonden daardoor vele nieuwe nederzettingen, waaronder waarschijnlijk ook het huidige Baarn. De eerste nederzetting, die in de omgeving van de Leestraat lag, zal uit maximaal een twintigtal boerderijen hebben bestaan. Pas in de veertiende eeuw verplaatst de kern van het dorp zich in de richting van de Brink, waar in de eerste helft van diezelfde veertiende eeuw de Pauluskerk is gebouwd.
De oorsprong van de naam 'Baarn' geeft nog steeds veel stof tot discussie en heeft nog steeds niet tot een bevredigend antwoord geleid. Het meest voor de hand liggend lijkt dat de naam een verwijzing is naar 'een gebied waar veel brandstof te halen of te delven is', (vergelijk 'Barneveld': veld waar brandstof te halen valt). Klinkermetathesis zorgt voor omdraaiing van de r en de a: branden wordt barnen.
Omstreeks 1350 verleent de bisschop van Utrecht de inwoners van Baarn stadsrechten, het recht van zelfbestuur aan het dorp. Het recht van poorterij heeft Baarn nooit gekregen. Baarn heeft daarom nooit een muur of wal om het dorp heen gehad. maar omdat Baarn bijdroeg aan de kosten van de omwalling rond Amersfoort verwierven de Baarnaars het recht, zich in oorlogstijd binnen de muren van Amersfoort in veiligheid te brengen.
Rond 1500 had Baarn negenhonderd inwoners. Een daling is te zien in 1633 toen na telling ongeveer 650 inwoners Baarn bevolkten. Deze daling had te maken met oorlogen. Een echte groei ontstond tussen het einde van de achttiende eeuw en circa 1830. Toen telde Baarn zo'n 1800 inwoners. Fabrieken werden gevestigd en men bouwde bijbehorende arbeiderswoningen. Zo vestigde zich in 1802, aan de Hoofdstraat, de tapijtfabriek van Scherenberg. In 1807 had de fabriek zo'n driehonderd werknemers in dienst. Ook vestigden zich spinscholen in Baarn en Soest. In een latere periode begon patisserie De Ruyter aan de Brinkstraat 25-27 met de fabricage van haar vermaarde gestampte muisjes.
Buitenplaatsen[bewerken]
In de Gouden Eeuw, van 1600 tot 1672, stond Amsterdam centraal in de ontwikkeling van Baarn. Baarn was vergeleken bij het grote Amsterdam slechts een dorp, maar wel een aantrekkelijk dorp voor de hoofdstedelijke kooplieden en patriciërs. Zij lieten tot ver in de achttiende eeuw weelderige zomerverblijven en jachthuizen bouwen op grote stukken land in Baarn. Zoals het lustslot 'Soestdijk' (thans paleis Soestdijk), tussen 1674 en 1678 gebouwd door de Amsterdamse burgemeester Cornelis de Graeff, de buitenplaats Groeneveld en ook hofstede 'De Eult', omstreeks 1640 gebouwd door de Amsterdamse burgemeester Johan Bicker op een stuk grond aan de dijk naar Soest. Vermeldenswaard is ook de buitenplaats Pijnenburg, een ontwerp van architect Philips Vingboons, gebouwd in 1647 voor de rijke weduwe Sara de Wael. Voorts is de buitenplaats 'Rusthoek' een bijzondere locatie. De buitenplaats werd in 1771 gesticht door schout-bij-nacht Hendrik Rietveld en heette Zeezicht naar het toen onbelemmerde uitzicht op de voormalige Zuiderzee. Oorspronkelijk was Zeezicht een blokvormig nuitenhuis met ervoor een groot gazon en een oprijlaan. In de as achter het huis lag een kruisvijver met zichtlijn op de kerktoren van Blaricum. In 1902 werd het huis afgebroken en in 1905 werd er een nieuw huis gebouwd,ontworpen door de architecten Th. G. Schill en D. H. Haverkamp.
De plaatselijke middenstand breidde fors uit. Kruideniers, meubelmakers, bloemisten, kledingontwerpers en schoenmakers stelden hun diensten ter beschikking. Zij etaleerden hun producten en zo ontstond een nieuw verschijnsel: de winkelstraat. Oude woonstraten als de Laanstraat, Brinkstraat, Nieuwstraat en Nieuw Baarnstraat kregen een winkelfunctie en niet voor niets kreeg de Laanstraat als bijnaam Baarnse Kalverstraat. De Laanstraat is in 1876 genoemd naar een van de eerste burgemeesters van Baarn, mr. J.C.G.C. Laan.
Na de aanleg van de spoorlijn Amsterdam-Amersfoort in 1874, namen handel en industrie toe en werd Baarn van een agrarisch dorp een villadorp. Veel welgestelden, grotendeels afkomstig uit Amsterdam, vestigden zich hier tijdens de zomermaanden of permanent en lieten ruime villa's bouwen op grote kavels, net als in andere plaatsen van het Gooi. Vele families die in het buitenland (Indië) rijk waren geworden, kozen Baarn als hun laatste woonoord. Hier konden ze in alle rust, omgeven door weiden en heidevelden, genieten van hun laatste levensjaren. Dat gaf Baarn de macabere bijnaam 'het groene graf'. Baarn kreeg zelfs een drukbezocht badhotel, dat door Berlage in 1887 werd gebouwd (met uitzondering van het torentje is het gebouw in 1984 gesloopt).
Overige buitenplaatsen[2]:
- Benthuijs
- Peking
- Drakenburg
- Buitenzorg
- Pera
- Schoonoord
- De Hooge Vuursche III
- Canton
- Berg en Dal
- Baarnse Bos
- Intimis
Na 1945[bewerken]
Na de Tweede Wereldoorlog maakte een aantal villa's plaats voor flat- en bungalowbouw. Nog steeds is, wandelend door de dorpskern en door de boomrijke lanen van 'Hoog Baarn', te zien dat Baarn veel van zijn oude charme behouden heeft.
Het gemeentewapen van Baarn is in heraldische termen: 'een gouden bisschop op een veld van azuur (geel op blauw)'. Het is een voorstelling van Sint Nicolaas, de patroon van de middeleeuwse Baarnse geloofsgemeenschap, het kerspel of parochie. De geschiedenis van dit wapen gaat terug tot de veertiende eeuw, toen Baarn stadsrechten kreeg. Men vindt het wapen op de oudste stadszegels. Het wapen werd in 1818 bij Koninklijk Besluit officieel vastgesteld.
Dit oorspronkelijke wapen is gedurende ruim honderd jaar vervangen geweest door een ander wapen, voorstellend een man die een steigerend paard aan de teugel houdt. Dit wapen werd in 1867 aangenomen, bij de samenvoeging van Baarn en De Vuursche tot één gemeente. Het duurde tot 1969 voor het Baarnse gemeentebestuur besloot het oude wapen in ere te herstellen, wat vervolgens officieel werd vastgesteld door de Hoge Raad van Adel, die over deze zaken beslist.
Gemeenteraad[bewerken]
De gemeenteraad van Baarn bestaat uit 19 zetels. Hieronder volgt de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:
| Gemeenteraadszetels | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Partij | 1994 | 1998 | 2002 | 2006 | 2010 | ||||||||||
| VVD | 6 | 7 | 3 | 5 | 5 | ||||||||||
| CDA | 4 | 4 | 3 | 4 | 3 | ||||||||||
| Baarnse Onafhankelijkheidspartij | - | - | - | 1 | 3 | ||||||||||
| D66 | 3 | 2 | 1 | - | 2 | ||||||||||
| PvdA | 4 | 4 | 3 | 5 | 2 | ||||||||||
| GroenLinks | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | ||||||||||
| ChristenUnie* | 1 | 1 | 1 | 1 | 1 | ||||||||||
| Hart voor Baarn | - | - | 7 | 1 | - | ||||||||||
| Lijst Tinus Snijders | - | - | - | 1 | 1 | ||||||||||
| Groep Allal Ennahachi | - | - | - | - | 1 | ||||||||||
| Totaal | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | ||||||||||
* Deed in 1994 en 1998 mee als combinatie RPF, GPV en de SGP, en in 2002 en 2006 als combinatie ChristenUnie-SGP.
Burgemeesters[bewerken]
Baarn heeft sinds juli 1811 een burgemeester. Burgemeester Frans Pen was de eerste. De burgemeesters Pen, Laan, Mollerus van Westkerke, Teding van Berkhout en de Beaufort waren tegelijkertijd burgemeester van Eemnes. Toen de gemeentes in 1895 samen meer dan 5000 inwoners hadden, kreeg Eemnes een eigen burgemeester. De Beaufort bleef toen aan als burgemeester van Baarn.
Onderwijs[bewerken]
|
|
Cultuur[bewerken]
Bezienswaardigheden[bewerken]
|
Monumenten[bewerken]
Twee delen van Baarn zijn een beschermd dorpsgezicht: Het Rode Dorp en Prins Hendrikpark e.o.. Verder zijn er in het dorp en de gemeente vele tientallen rijksmonumenten en enkele oorlogsmonumenten, zie:
- Lijst van rijksmonumenten in Baarn (plaats)
- Lijst van rijksmonumenten in Baarn (gemeente)
- Lijst van oorlogsmonumenten in Baarn
- Lijst van gemeentelijke monumenten in Baarn
Kunst in de openbare ruimte[bewerken]
In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:
Vijvers in Baarn[bewerken]
In de gemeente liggen diverse vijvers. Sommige zijn inmiddels gedempt.
- de Grote Kom
- de Kleine Kom
- de Lindekom
- de Wilhelminavijver
Wijken en buurten[bewerken]
Kernen
Wijken
Sport[bewerken]
Baarn kent verschillende sportverenigingen, waaronder:
|
|
|
|
Bekende inwoners[bewerken]
Geboren[bewerken]
|
|
Overleden[bewerken]
|
|
Woonachtig[bewerken]
|
|
Voormalig woonachtig[bewerken]
- Ferdinand Folef d'Aulnis de Bourouill (1850-1925), burgemeester van Baarn van 1897 tot 1916
- Lodewijk van Deyssel, pseudoniem van Karel Joan Lodewijk Alberdingk Thijm (1864-1952), schrijver
- Maurits Cornelis Escher (1898-1972), wereldberoemd graficus (woonachtig van 1941 tot 1970)
- Johan Hendrik Willem Leliman (1878-1921), belangrijk architect van o.a. villa's in het Gooi (woonachtig van 1917 tot 1921)
Koninklijk huis:
- Kroonprinses Beatrix (1938) met haar gezin, woonachtig op kasteel Drakensteyn te Lage Vuursche
- Voormalig koningin Juliana (1909-2004) en echtgenoot prins Bernhard (1911-2004), woonachtig op Paleis Soestdijk te Soestdijk tot aan hun overlijden
Stedenband[bewerken]
Trivia[bewerken]
- De Nederlandse koningin Beatrix voert de adellijke titel Vrouwe van Soest, Baarn en Ter Eem. Voor Willem-Alexander zal dat vanaf de troonswisseling de titel Heer van Soest, Baarn en Ter Eem zijn. Zie Titels Nederlandse koninklijke familie.
Externe link[bewerken]
Bronnen, noten en/of referenties
|
|
Plaatsen in de gemeente Baarn |  |
|---|---|---|
|
Steden: Baarn · Eembrugge |
||
|
Gemeenten in de provincie Utrecht | |
|---|---|---|
|
Amersfoort · Baarn · De Bilt · Bunnik · Bunschoten · Eemnes · Houten · IJsselstein · Leusden · Lopik · Montfoort · Nieuwegein · Oudewater · Renswoude · Rhenen · De Ronde Venen · Soest · Stichtse Vecht · Utrecht · Utrechtse Heuvelrug · Veenendaal · Vianen · Wijk bij Duurstede · Woerden · Woudenberg · Zeist |
||
|
Beluister |
(info) |
