Baarn

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Baarn
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Baarn Wapen van de gemeente Baarn
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Baarn
Situering
Provincie Vlag Utrecht (provincie) Utrecht
Coördinaten 52° 13' NB, 5° 18' OL
Algemeen
Oppervlakte 33,01 km²
- land 32,53 km²
- water 0,48 km²
Inwoners (1 januari 2014) 24.344? (748 inw/km²)
Hoofdplaats Baarn
Belangrijke verkeersaders A1 N221 N414
Politiek
Burgemeester (lijst) Mark Röell (VVD)
Zetels
BOP
VVD
D66
PvdA
CDA
GroenLinks
ChristenUnie
LTS
19
4
4
3
2
2
2
1
1
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 15.100 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 337.000
WW-uitkeringen (2007) 16 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 3740 - 3744
Netnummer(s) 035
CBS-code 0308
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.baarn.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Baarn
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Paaskerk
Pauluskerk
Villa Amalia
De Laanstraat omstreeks 1900

Baarn (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een gemeente en stad in de Nederlandse provincie Utrecht, gelegen aan de rivier de Eem. De totale gemeente telt 24.344 inwoners (1 januari 2014, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 33,03 km² (waarvan 0,46 km² water). Een inwoner van Baarn wordt een Baarnaar[1] genoemd. Van 4 september 1948 tot 30 april 1980 was de gemeente een koninklijke residentie aangezien koningin Juliana op Paleis Soestdijk woonde, hetgeen op het grondgebied van Baarn gelegen is.

Geschiedenis[bewerken]

Baarn ligt in het midden van Nederland aan de Utrechtse zijde van de grens van de provincies Utrecht en Noord-Holland, aan de enige rivier die van bron tot monding op Nederlands gebied ligt, de Eem. Al vanaf 8000 tot 4500 v.Chr. heeft de mens zich in de omgeving van de rivier opgehouden. Het bewijs hiervoor is geleverd door enkele duizenden stuks vuursteen die bij een viertal archeologische onderzoeken zijn gevonden.

De oorsprong van het dorp Baarn ligt in de twaalfde eeuw. In die tijd werden de bestaande dorpen te klein, mede door de kruistochten, de handelsbetrekkingen met andere regio's en de groei van de bevolking. Doordat elk dorp in grote mate in eigen behoefte voorzag, moest men over een omliggend gebied van voldoende grootte beschikken, bijvoorbeeld om in de behoefte aan brandstof te voorzien of om het vee te kunnen weiden. In en rond de twaalfde eeuw ontstonden daardoor vele nieuwe nederzettingen, waaronder waarschijnlijk ook het huidige Baarn. De eerste nederzetting, die in de omgeving van de Leestraat lag, zal uit maximaal een twintigtal boerderijen hebben bestaan. Pas in de veertiende eeuw verplaatst de kern van het dorp zich in de richting van de Brink, waar in de eerste helft van diezelfde veertiende eeuw de Pauluskerk is gebouwd.

De oorsprong van de naam 'Baarn' geeft nog steeds veel stof tot discussie en heeft nog steeds niet tot een bevredigend antwoord geleid. Het meest voor de hand liggend lijkt dat de naam een verwijzing is naar 'een gebied waar veel brandstof te halen of te delven is', (vergelijk 'Barneveld': veld waar brandstof te halen valt). Klinkermetathesis zorgt voor omdraaiing van de r en de a: branden wordt barnen.

Omstreeks 1350 verleent de bisschop van Utrecht de inwoners van Baarn stadsrechten, het recht van zelfbestuur aan het dorp. Het recht van poorterij heeft Baarn nooit gekregen. Baarn heeft daarom nooit een muur of wal om het dorp heen gehad. maar omdat Baarn bijdroeg aan de kosten van de omwalling rond Amersfoort verwierven de Baarnaars het recht, zich in oorlogstijd binnen de muren van Amersfoort in veiligheid te brengen.

Rond 1500 had Baarn negenhonderd inwoners. Een daling is te zien in 1633 toen na telling ongeveer 650 inwoners Baarn bevolkten. Deze daling had te maken met oorlogen. Een echte groei ontstond tussen het einde van de achttiende eeuw en circa 1830. Toen telde Baarn zo'n 1800 inwoners. Fabrieken werden gevestigd en men bouwde bijbehorende arbeiderswoningen. Zo vestigde zich in 1802, aan de Hoofdstraat, de tapijtfabriek van Scherenberg. In 1807 had de fabriek zo'n driehonderd werknemers in dienst. Ook vestigden zich spinscholen in Baarn en Soest. In een latere periode begon patisserie De Ruyter aan de Brinkstraat 25-27 met de fabricage van haar vermaarde gestampte muisjes.

Buitenplaatsen[bewerken]

In de Gouden Eeuw, van 1600 tot 1672, stond Amsterdam centraal in de ontwikkeling van Baarn. Baarn was vergeleken bij het grote Amsterdam slechts een dorp, maar wel een aantrekkelijk dorp voor de hoofdstedelijke kooplieden en patriciërs. Zij lieten tot ver in de achttiende eeuw weelderige zomerverblijven en jachthuizen bouwen op grote stukken land in Baarn. Zoals het lustslot 'Soestdijk' (thans paleis Soestdijk), tussen 1674 en 1678 gebouwd door de Amsterdamse burgemeester Cornelis de Graeff, de buitenplaats Groeneveld en ook hofstede De Eult, omstreeks 1640 gebouwd door de Amsterdamse burgemeester Johan Bicker op een stuk grond aan de dijk naar Soest. Vermeldenswaard is ook de buitenplaats Pijnenburg, met Huis Pijnenburg, een ontwerp van architect Philips Vingboons, gebouwd in 1647 voor de rijke weduwe Sara de Wael. Voorts is de buitenplaats Rusthoek een bijzondere locatie. De buitenplaats werd in 1771 gesticht door Hendrik Rietveld en heette Zeezicht naar het toen onbelemmerde uitzicht op de voormalige Zuiderzee. Oorspronkelijk was Zeezicht een blokvormig nuitenhuis met ervoor een groot gazon en een oprijlaan. In de as achter het huis lag een kruisvijver met zichtlijn op de kerktoren van Blaricum. In 1902 werd het huis afgebroken en in 1905 werd er een nieuw huis gebouwd,ontworpen door de architecten Th. G. Schill en D.H. Haverkamp.

De plaatselijke middenstand breidde fors uit. Kruideniers, meubelmakers, bloemisten, kledingontwerpers en schoenmakers stelden hun diensten ter beschikking. Zij etaleerden hun producten en zo ontstond een nieuw verschijnsel: de winkelstraat. Oude woonstraten als de Laanstraat, Brinkstraat, Nieuwstraat en Nieuw Baarnstraat kregen een winkelfunctie en niet voor niets kreeg de Laanstraat als bijnaam Baarnse Kalverstraat. De Laanstraat is in 1876 genoemd naar een van de eerste burgemeesters van Baarn, mr. J.C.G.C. Laan.

Overige buitenplaatsen[2]:

Aanleg spoorlijn[bewerken]

Na de aanleg van de spoorlijn Amsterdam-Amersfoort in 1874, namen handel en industrie toe en werd Baarn van een agrarisch dorp een villadorp. Veel welgestelden, grotendeels afkomstig uit Amsterdam, vestigden zich hier tijdens de zomermaanden of permanent en lieten ruime villa's bouwen op grote kavels, net als in andere plaatsen van het Gooi. Vele families die in het buitenland (Indië) rijk waren geworden, kozen Baarn als hun laatste woonoord. Hier konden ze in alle rust, omgeven door weiden en heidevelden, genieten van hun laatste levensjaren. Dat gaf Baarn de macabere bijnaam 'het groene graf'. Baarn kreeg zelfs een drukbezocht badhotel, dat door Berlage in 1887 werd gebouwd (met uitzondering van het torentje is dit gebouw in 1984 gesloopt).

Na 1945[bewerken]

Na de Tweede Wereldoorlog maakte een aantal villa's plaats voor flat- en bungalowbouw. Nog steeds is, wandelend door de dorpskern en door de boomrijke lanen van 'Hoog Baarn', te zien dat Baarn veel van zijn oude charme behouden heeft.

In 1939 besloot de gemeente Baarn om het toenmalige wapen, een blauw schild met daarop een man die een steigerend paard bij de teugel houdt, te vervangen door het wapen dat tot 1867 gebruikt werd: een gouden priester op een blauw veld. De wijziging werd in 1969 door Hoge Raad van Adel bevestigd. Zie het artikel wapen van Baarn voor meer informatie.

Gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Baarn bestaat uit 19 zetels. Hieronder volgt de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:

Gemeenteraadszetels
Partij 1982 1986 1990 1994 1998 2002 2006 2010 2014
Baarnse Onafhankelijke Partij - - - - - - 1 3 4
VVD 6 6 6 6 7 3 5 5 4
D66 1 1 3 3 2 1 - 2 3
PvdA 4 5 3 4 4 3 5 2 2
CDA 6 6 6 4 4 3 4 3 2
GroenLinks - - 1 1 1 1 1 1 2
ChristenUnie[3] 1 - - 1 1 1 1 1 1
Lijst Tinus Snijders[4] - - - - - - 1 1 1
Groep Allal Ennahachi[5] - - - - - - - 1 -
Hart voor Baarn - - - - - 7 1 - -
PSP / PPR 1 1 - - - - - - -
Totaal 19 19 19 19 19 19 19 19 19

Burgemeesters[bewerken]

Baarn heeft sinds juli 1811 een burgemeester. Burgemeester Frans Pen was de eerste. De burgemeesters Pen, Laan, Mollerus van Westkerke, Teding van Berkhout en de Beaufort waren tegelijkertijd burgemeester van Eemnes. Toen de gemeentes in 1895 samen meer dan 5000 inwoners hadden, kreeg Eemnes een eigen burgemeester. De Beaufort bleef toen aan als burgemeester van Baarn.

Zie ook: Lijst van burgemeesters van Baarn.

Onderwijs[bewerken]

Baarnsch Lyceum
basisonderwijs[6]
  • Amalia Astro - Prot.Chr.
  • Basisschool St. Aloysius - R.-K.
  • De Uitkijck - Openbaar
  • Gaspard de Coligny - Prot.Chr.
  • Guido de Brès - Prot.Chr.
  • Koningin Wilhelmina - Prot.Chr.
  • Montini - Jenaplanschool - R.-K.
  • Nieuwe Baarnse School (NBS) - Alg. bijz.
voortgezet onderwijs [6]

Cultuur[bewerken]

Bezienswaardigheden[bewerken]

Het laantje in het Baarnsche Bos, tussen Baarn en het Paleis Soestdijk

Monumenten[bewerken]

Twee delen van Baarn zijn een beschermd dorpsgezicht: Het Rode Dorp en Prins Hendrikpark e.o.. Verder zijn er in het dorp en de gemeente vele tientallen rijksmonumenten en enkele oorlogsmonumenten, zie de lijsten met:

Kunst in de openbare ruimte[bewerken]

In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:

Kernen en wijken[bewerken]

Topografische gemeentekaart van Baarn, dec. 2013

Kernen

Wijken

Villa Helvetia

Sport[bewerken]

Baarn kent verschillende sportverenigingen, waaronder:

Atletiek
  • BAV
Badminton
Basketbal
Cricket
Duiken
  • Duikteam Baerne
Fietscross
Gymnastiek
Handbal
  • Sportvereniging Baarn (handbal)
Hockey
Jazzdance
  • Flexpoint
  • Indigo Jazz
Judo
  • Budofit
Schietsport
  • Schietvereniging Baarn e.o.
Tafeltennis
  • Baarnse Tafeltennis Vereniging Elan
Tennis
Voetbal
Volleybal
Watersport
Worstelen/krachtsport
  • Worstelvereniging Marshall
Zaalvoetbal
  • All Stars Baarn
Zwemmen/waterpolo
  • Zwemclub De Vuursche

Bekende inwoners[bewerken]

Geboren[bewerken]

Prinses Beatrix

Overleden[bewerken]

Aletta Jacobs

Woonachtig[bewerken]

Wim Hazeu

Voormalig woonachtig[bewerken]

Koninklijk huis:

Stedenband[bewerken]

Titels Nederlandse koninklijke familie[bewerken]

De Nederlandse koning Willem-Alexander voert vanaf de troonswisseling de titel Heer van Soest, Baarn en Ter Eem. Zie Titels Nederlandse koninklijke familie.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. VRTtaal.net - Baarn
  2. [1], Utrechtse buitenplaatsen
  3. [Deed tot 2002 mee als combinatie RPF, GPV en de SGP, in 2002, 2006 en 2014 als combinatie ChristenUnie-SGP.]
  4. In 2002 lijsttrekker van Hart voor Baarn
  5. In 2006 raadslid Partij van de Arbeid
  6. a b Gemeente Baarn - Scholen

Beluister

(info)