Zeist

Zeist

Gemeente in Nederland
Situering
Provincie	Utrecht
Algemeen
Oppervlakte	48,64 km²
- land	48,50 km²
- water	0,14 km²
Inwoners (1 november 2012)	61.391? (1266 inw/km²)
Hoofdplaats	Zeist
Belangrijke verkeersaders	A12 A28 N224 N237 N238, Rhijnspoorweg, Stichtse Lijn
Politiek
Burgemeester (lijst)	Koos Janssen (CDA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006)	€ 15.700 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008)	€ 330.000
WW-uitkeringen (2007)	16 per 1000 inw.
Autobezit (2007)	541 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s)	3700-3709
Netnummer(s)	030
CBS-code	0355
CBS-wijkindeling	zie wijken en buurten
Amsterdamse code	10324
Website	www.zeist.nl
Portaal    Nederland

Beluister

(info)

Kaart van de gemeente Zeist in 1867

Topografische kaart van Zeist, 2011-2012

Zeist ( uitspraak (info·uitleg)) is een gemeente en plaats in het midden van de Nederlandse provincie Utrecht. De gemeente telt 61.391 inwoners (1 november 2012, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van tegen de 50 km² (waarvan slechts een minieme hoeveelheid water). Zeist ligt in het bosrijke gebied van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en is daardoor een zeer groen gebied.

Naast de hoofdplaats Zeist telt de gemeente vier dorpen: Austerlitz, Bosch en Duin, Den Dolder en Huis ter Heide. Vanwege het kasteel Slot Zeist wordt Zeist wel Slotstad genoemd.

Geschiedenis en architectuur

In een oorkonde uit het jaar 838 werd voor het eerst melding gemaakt van 'Seist' (Kolman, 1996; Groenedijk, 2000). De naam heeft mogelijk te maken met de plaatselijke bodemgesteldheid of vegetatie. Het jaar van stichting zou te maken hebben met de Stormvloed van 838.

Op 23 maart 838 schonk graaf Rodgar aan de St. Maartenskerk te Utrecht verschillende goederen gelegen in de gouw Leomeriche en elders, en ontving daarvoor andere goederen van deze kerk, gelegen te Groessen, Zeist, Leusden, Hees en Doorn, levenslang in gebruik tegen betaling van cijns. '...villa Seist familias VI cum terris et edificiis earum,...'

Op 28 mei 1279 schonken Godfried van Zeyst, ridder, en zijn zoon Johannes, aan de priorin en het convent van het Vrouwenklooster bij Oostbroek, waarin zijn dochter Petronella opgenomen is, de wetering waarop de hof Stoetweghe afwaterde, alsmede de grove en smalle tienden van 9 hoeven gelegen in Dincslo, welke zij van de elect van Utrecht in leen hielden. Aan het geslacht van Zeist kwam niet veel later min of meer een einde. Min of meer, want in het jaar 1360 trouwde de laatste (vrouwelijke) telg uit de familie van Zeist met een lid van de familie Borre van Amerongen. Zij kregen een zoon die, om de familienaam van de moeder te behouden, haar achternaam koos, en tegelijkertijd het familiewapen van de Borre van Amerongens ging dragen. Juist deze tak, met als mannelijke bloedlijn Borre van Amerongen, de naam Van Zeist en het familiewapen van Borre van Amerongen (in gewijzigde kleuren) was als enige nog in leven.

Met name afschriften uit de rechterlijke archieven gaven al vroeg verwijzingen naar de nederzetting Zeist. (Op een kaart uit 1541 staat het voormalige kasteel, dat destijds nog slechts een donjon was.) Op 27 oktober 1536 lieten de Staten van Utrecht een lijst opstellen van huizen, die als ridderhofsteden werden erkend. Op die lijst kwam ook "Dat huys te Zeyst" voor.

De kern van de nederzetting bevond zich bij de huidige (1e en 2e) Dorpsstraat. Hier verrees aan het eind van de 12e eeuw een kerk, waarvan de toren nu deel uitmaakt van de verder uit de 19e eeuw daterende Hervormde Kerk. Vlak langs de Dorpsstraat zou tot in de Middeleeuwen een zijarm van wat nu de Kromme Rijn heet gestroomd hebben, die uiteindelijk dichtslibde. Bij het dorp werden ook drie ridderhofsteden gebouwd: het al genoemde Huis te Zeist, en Kersbergen en Blikkenburg.

De ontwikkeling van Zeist werd ingrijpend beïnvloed door de bouw van Slot Zeist (1677-1686), waar tegenwoordig geregeld exposities gehouden worden van moderne kunstenaars. In 1746 stichtten leden van de Evangelische Broedergemeente een nederzetting te Zeist, wat resulteerde in de gebouwen die nu aan het Broederplein en het Zusterplein staan.

In de 19e eeuw werd Zeist een geliefde woonplaats voor de rijken en werden er talloze buitenplaatsen aangelegd, zoals Sparrenheuvel, Lenteleven, Ma Retraite en Molenbosch. Vooral in de 20e eeuw werden sommige hiervan ten behoeve van woningbouw gesloopt of verkaveld. Tegelijk kwamen er nieuwe "moderne" gebouwen bij. Getuige bijvoorbeeld het gebouw van de PUEM gebouwd in 1931 Amsterdamse School alsook De Nieuwe Muziekschool van de hand van Gerrit Rietveld gebouwd in 1932; beide gelegen aan de Utrechtse Weg.

Wijken en buurten

De gemeente Zeist bestaat uit vijf wijken, te weten: Zeist-Noord, Zeist-Oost, Zeist-West, Zeist-Centrum en Den Dolder. De naam Zeist-Zuid bestaat niet.

De wijk Zeist-Noord bestaat uit de volgende buurten:

• Dijnselburg (Verzetswijk, Indische Buurt)
• Staatsliedenkwartier
• Vollenhove
• Patijnpark (Dichterswijck)
• Mooi Zeist (Componistenbuurt, De Warande)
• Utrechtseweg

De wijk Zeist-Oost bestaat uit de volgende buurten:

• Driebergseweg
• Station Driebergen-Zeist
• Zeister bos
• Austerlitz (dorp)
• Kerckebosch/Hoge Dennen

De wijk Zeist-West bestaat uit de volgende buurten:

• Griffensteijn/Kersbergen
• Nijenheim
• Crosestein
• Brugakker
• Couwenhoven
• Vogelwijk
• De Brink
• De Clomp
• Blikkenburg
• Weidegebied

De wijk Zeist-Centrum bestaat uit de volgende buurten:

• Carré
• Centrumschil Noord
• Centrumschil Zuid
• Lyceumkwartier
• Het Slot

De wijk Den Dolder bestaat uit de volgende buurten:

• Huis ter Heide Noord
• Huis ter Heide Zuid
• Bosch en Duin
• Beukbergen
• Den Dolder Noord
• Den Dolder Zuid
• Soesterdijk

Zie ook wijken en buurten in Zeist

Kernen

Aantal inwoners per woonkern of kerngebied op 1 januari 2006:

Zeist	51.071
Den Dolder	3.802
Bosch en Duin	2.540
Austerlitz	1.525
Huis ter Heide	1.425

Bron: Gemeente Zeist

Monumenten

Een deel van Zeist is een beschermd dorpsgezicht, samen met het Wilhelminapark. Verder zijn er in de gemeente en plaats tientallen rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

• Lijst van rijksmonumenten in Zeist (gemeente)
• Lijst van oorlogsmonumenten in Zeist

Kerken

• De Hervormde Grote Kerk uit 1841 is ontworpen door architect N.J. Kamperdijk
• De RK Josephkerk uit 1922 is ontworpen door Wolter te Riele
• De Hervormde Nieuwe kerk uit 1925 is van de architecten J.M. Paap en J.J. van Straalen
• De Gereformeerde kerken, Oosterkerk (1931) en Noorderkerk (1935) zijn allebei van architect B.W. Plooij
• De Nieuw-apostolische kerk uit 1939 is van architect C.M. Bakker
• De Hervormde Sionskerk is van de architecten G. en H. van Pothoven

Onderwijs

• Christelijk Lyceum Zeist

Openbaar vervoer

De gemeente Zeist heeft twee treinstations: station Den Dolder en Station Driebergen-Zeist, dit ligt grotendeels in het dorp Driebergen-Rijsenburg en voor een deel in de gemeente Zeist (Odijkerweg). Voor de opening van het voormalig station in het centrum van Zeist heette dit station Zeist-Driebergen, na de sluiting van station Zeist (1942) is dit weer Driebergen-Zeist geworden.

Station Driebergen-Zeist is deels een intercitystation en vanaf Driebergen-Zeist zijn Arnhem, Nijmegen, Schiphol, Utrecht en Amsterdam direct bereikbaar. Station Den Dolder daarentegen is een sprinterstation.

Omdat er in het centrum geen treinstation ligt, is er een aantal goede busverbindingen met onder andere Utrecht. Het vervoer wordt verzorgd door busmaatschappij Connexxion.

Een overzicht van al de buslijnen in Zeist:

Lijn	Route
46	Zeist SW - Wijk bij Duurstede
50	Utrecht Centraal - Zeist - Wageningen
52	Utrecht Centraal - Zeist - Amersfoort
53	Utrecht Centraal - Zeist Busstation
56	Amersfoort - Zeist - Wijk bij Duurstede
58	Hilversum - Zeist
59	Hilversum - Zeist
71	Nieuwegein - Station Driebergen-Zeist
74	Vianen - Zeist - Driebergen
81	Veenendaal - Elst - Leersum - Doorn - Driebergen - Zeist - Austerlitz - Woudenberg
83	Veenendaal - Zeist
252	Utrecht Centraal - Zeist - Amersfoort
412	Utrecht Centraal - Zeist (nachtbus)

Sport

• Vijf voetbalverenigingen: VV FZO, VV Jonathan, ZSC Patria, Saestum en SV Zeist.
• Twee hockeyclubs: Phoenix en Schaerweijde.

Overige informatie

• Belangrijke organisaties die in Zeist zijn gevestigd zijn de Rijksdienst voor de Monumentenzorg, het Wereld Natuur Fonds, de Vogelbescherming, de Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond (KNVB), Pensioenfonds Zorg en Welzijn en de Evangelische Broedergemeente.
• Dankzij de vroegere militaire basis Kamp van Zeist was Zeist tussen 1999 en 2002 regelmatig in het wereldnieuws, omdat hier om politieke redenen op neutraal terrein het proces tegen de Libische verdachten van de Lockerbie-aanslag werd gehouden. Tegenwoordig is het kamp een detentiecentrum voor uitgeprocedeerde asielzoekers.
• Zeist heeft een stedenband met de Japanse gemeente Yamada. Tevens bestaat er sinds 1996 een jaarlijkse uitwisseling van scholieren van de junior highschool met Zeist.

Gemeenteraad

De gemeenteraad van Zeist bestaat uit 33 zetels. Hieronder volgt de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:

Gemeenteraadszetels
Partij	1994	1998	2002	2006	2010
VVD	7	8	7	6	6
PvdA	5	6	4	8	5
CDA	5	5	5	5	4
D66	5	2	2	3	7
GroenLinks	3	3	3	3	4
ProZeist	4	3	6	1	1
ChristenUnie-SGP	2	3	2	2	2
SP	-	1	2	2	1
Seyst.Nu	-	-	-	3	3
Totaal	31	31	31	33	33

• ChristenUnie deed in 1994 en 1998 mee als combinatie RPF/GPV.
• Pro Zeist deed in 2002 en 2006 mee onder de naam Leefbaar Zeist. Deze partij ontstond toen uit een fusie van GZB en BIZ.

Afbeeldingen

• 

  Achterzijde Slot Zeist

• 

  Slot Zeist bij nacht

• 

  Raadhuis

• 

  De Brink

• 

  Hoog Beek en Royen

• 

  Voormalig postkantoor

Zie ook

• Lijst van Zeistenaren

Externe links

• Gemeente Zeist
• Kaart

Bronnen, noten en/of referenties Groenedijk, T. (2000), Nederlandse plaatsnamen. Slingenberg Boekproducties, Hoogeveen. ISBN 90-76113-815. Kolman, C. et al. (1996), Monumenten in Nederland. Utrecht, p. 314–323. Waanders Uitgevers, Zwolle. ISBN 90-400-9757-7. gemeentearchief, gemeentearchivaris R.P.M. Rhoen

Mediabestanden

Zie de categorie Zeist van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

52° 05' N, 5° 14' O