Zeist

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zeist
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Zeist Wapen van de gemeente Zeist
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Zeist
Situering
Provincie Vlag Utrecht (provincie) Utrecht
Algemeen
Oppervlakte 48,65 km²
- land 48,51 km²
- water 0,14 km²
Inwoners (1 mei 2014) 61.449? (1267 inw/km²)
Hoofdplaats Zeist
Belangrijke verkeersaders A12 A28 N224 N237 N238, Rhijnspoorweg, Stichtse Lijn
Politiek
Burgemeester (lijst) Koos Janssen (CDA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 15.700 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 330.000
WW-uitkeringen (2007) 16 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 3700-3709
Netnummer(s) 030
CBS-code 0355
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 10324
Website www.zeist.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Zeist
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Zeist, maart 2014
Kaart van de gemeente Zeist in 1867

Zeist (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een gemeente en plaats in het midden van de Nederlandse provincie Utrecht. De gemeente telt 61.449 inwoners (1 mei 2014, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van tegen de 50 km² (waarvan slechts een minieme hoeveelheid water). Zeist ligt in het bosrijke gebied van het Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug en is daardoor een zeer groen gebied.

Naast de hoofdplaats Zeist telt de gemeente vier dorpen: Austerlitz, Bosch en Duin, Den Dolder en Huis ter Heide. Vanwege het kasteel Slot Zeist wordt Zeist wel Slotstad genoemd.

Geschiedenis en architectuur[bewerken]

In een oorkonde uit het jaar 838 werd voor het eerst melding gemaakt van 'Seist' (Kolman, 1996; Groenedijk, 2000). De naam heeft mogelijk te maken met de plaatselijke bodemgesteldheid of vegetatie. Het jaar van stichting zou te maken hebben met de Stormvloed van 838.

Op 23 maart 838 schonk graaf Rodgar aan de St. Maartenskerk te Utrecht verschillende goederen gelegen in de gouw Leomeriche en elders, en ontving daarvoor andere goederen van deze kerk, gelegen te Groessen, Zeist, Leusden, Hees en Doorn, levenslang in gebruik tegen betaling van cijns. '...villa Seist familias VI cum terris et edificiis earum,...'

Op 28 mei 1279 schonken Godfried van Zeyst, ridder, en zijn zoon Johannes, aan de priorin en het convent van het Vrouwenklooster bij Oostbroek, waarin zijn dochter Petronella opgenomen is, de wetering waarop de hof Stoetweghe afwaterde, alsmede de grove en smalle tienden van 9 hoeven gelegen in Dincslo, welke zij van de elect van Utrecht in leen hielden. Aan het geslacht van Zeist kwam niet veel later min of meer een einde. Min of meer, want in het jaar 1360 trouwde de laatste (vrouwelijke) telg uit de familie van Zeist met een lid van de familie Borre van Amerongen. Zij kregen een zoon die, om de familienaam van de moeder te behouden, haar achternaam koos, en tegelijkertijd het familiewapen van de Borre van Amerongens ging dragen. Juist deze tak, met als mannelijke bloedlijn Borre van Amerongen, de naam Van Zeist en het familiewapen van Borre van Amerongen (in gewijzigde kleuren) was als enige nog in leven.

Met name afschriften uit de rechterlijke archieven gaven al vroeg verwijzingen naar de nederzetting Zeist. (Op een kaart uit 1541 staat het voormalige kasteel, dat destijds nog slechts een donjon was.) Op 27 oktober 1536 lieten de Staten van Utrecht een lijst opstellen van huizen, die als ridderhofsteden werden erkend. Op die lijst kwam ook "Dat huys te Zeyst" voor.

De kern van de nederzetting bevond zich bij de huidige (1e en 2e) Dorpsstraat. Hier verrees aan het eind van de 12e eeuw een kerk, waarvan de toren nu deel uitmaakt van de verder uit de 19e eeuw daterende Hervormde Kerk. Vlak langs de Dorpsstraat zou tot in de Middeleeuwen een zijarm van wat nu de Kromme Rijn heet gestroomd hebben, die uiteindelijk dichtslibde. Bij het dorp werden ook drie ridderhofsteden gebouwd: het al genoemde Huis te Zeist, en Kersbergen en Blikkenburg.

De ontwikkeling van Zeist werd ingrijpend beïnvloed door de bouw van Slot Zeist (1677-1686), waar tegenwoordig geregeld exposities gehouden worden van moderne kunstenaars. In 1746 stichtten leden van de Evangelische Broedergemeente een nederzetting te Zeist, wat resulteerde in de gebouwen die nu aan het Broederplein en het Zusterplein staan.

In de 19e eeuw werd Zeist een geliefde woonplaats voor de rijken en werden er talloze buitenplaatsen aangelegd, zoals Sparrenheuvel, Lenteleven, Ma Retraite en Molenbosch. Vooral in de 20e eeuw werden sommige hiervan ten behoeve van woningbouw gesloopt of verkaveld. Tegelijk kwamen er nieuwe "moderne" gebouwen bij. Getuige bijvoorbeeld het gebouw van de PUEM gebouwd in 1931 Amsterdamse School alsook De Nieuwe Muziekschool van de hand van Gerrit Rietveld gebouwd in 1932; beide gelegen aan de Utrechtse Weg.

Wijken en buurten[bewerken]

De gemeente Zeist bestaat uit vijf wijken, te weten: Zeist-Noord, Zeist-Oost, Zeist-West, Zeist-Centrum en Den Dolder. De naam Zeist-Zuid bestaat niet.

De wijk Zeist-Noord bestaat uit de volgende buurten:

De wijk Zeist-Oost bestaat uit de volgende buurten:

De wijk Zeist-West bestaat uit de volgende buurten:

De wijk Zeist-Centrum bestaat uit de volgende buurten:

De wijk Den Dolder bestaat uit de volgende buurten:

Zie ook wijken en buurten in Zeist

Kernen[bewerken]

Aantal inwoners per woonkern of kerngebied op 1 januari 2006:

Zeist 51.071
Den Dolder 3.802
Bosch en Duin 2.540
Austerlitz 1.525
Huis ter Heide 1.425

Bron: Gemeente Zeist

Zie ook[bewerken]

Monumenten[bewerken]

Een deel van Zeist is een beschermd dorpsgezicht, samen met het Wilhelminapark. Verder zijn er in de gemeente en plaats tientallen rijksmonumenten en oorlogsmonumenten en meer dan duizend gemeentelijke monumenten, zie:

Kerken[bewerken]

Voortgezet onderwijs[bewerken]

Openbaar vervoer[bewerken]

De gemeente Zeist heeft twee treinstations: station Den Dolder en Station Driebergen-Zeist, dit ligt grotendeels in het dorp Driebergen-Rijsenburg en voor een deel in de gemeente Zeist (Odijkerweg). Voor de opening van het voormalig station in het centrum van Zeist heette dit station Zeist-Driebergen, na de sluiting van station Zeist (1942) is dit weer Driebergen-Zeist geworden.

Station Driebergen-Zeist is deels een intercitystation en vanaf Driebergen-Zeist zijn Arnhem, Nijmegen, Schiphol, Utrecht en Amsterdam direct bereikbaar. Station Den Dolder daarentegen is een sprinterstation.

Omdat er in het centrum geen treinstation ligt, is er een aantal busverbindingen met onder andere Utrecht. Het vervoer wordt verzorgd door busmaatschappijen Qbuzz (onder de merknaam U-OV) en Connexxion.

Een overzicht van al de buslijnen in Zeist:

Lijn Maatschappij Route
43 Qbuzz Odijk - Station Driebergen-Zeist - Zeist (Kerckebosch - Busstation)
50 Connexxion Utrecht Centraal - De Bilt - Zeist - Driebergen - Doorn - Leersum - Amerongen - Elst - Rhenen - Wageningen
51 Qbuzz Utrecht Centraal - De Bilt - Zeist (Utrechtseweg - Kerckebosch) - Station Driebergen-Zeist
52 Qbuzz Utrecht Centraal - De Bilt - Zeist (Vollenhove - Verzetswijk) - Huis ter Heide - Soesterberg - Amersfoort
53 Qbuzz Utrecht Centraal - De Bilt - Zeist (Vollenhove - Busstation)
56 Connexxion Amersfoort - Soesterberg - Huis ter Heide - Zeist (Centrum - Kerckebosch) - Driebergen - Doorn - Langbroek - Cothen - Wijk bij Duurstede
58 Qbuzz Hilversum - Hollandsche Rading - Maartensdijk - Bilthoven - De Bilt - Zeist (Utrechtseweg - Centrum - Busstation)
59 Qbuzz Hilversum - Lage Vuursche - Den Dolder - Huis ter Heide - Zeist (Verzetswijk - Busstation)
71 Qbuzz Nieuwegein - Utrecht-Zuid - De Uithof - Zeist (Utrechtseweg - Driebergseweg) - Station Driebergen-Zeist (- Driebergen - Doorn)
74 Qbuzz Vianen - Nieuwegein - Utrecht - De Bilt - Zeist (West - Centrum - Busstation)
81 Connexxion Veenendaal - Elst - Amerongen - Leersum - Doorn - Driebergen - Zeist (Driebergseweg - Centrum - Lyceumkwartier) - Austerlitz - Woudenberg
251 Qbuzz Utrecht - De Bilt - Zeist (Utrechtseweg - Centrum - Handelscentrum)(spitsbus)
252 Qbuzz Utrecht Rijnsweerd - De Uithof - Zeist (Vollenhove) - Soesterberg - Amersfoort (spitsbus)
412 Qbuzz Utrecht Centraal - Zeist (nachtbus)
450 Connexxion Utrecht Centraal - Zeist - Amerongen (nachtbus)
452 Qbuzz Utrecht Centraal - Zeist - Amersfoort (nachtbus)

Sport[bewerken]

Zeist kent een aantal sportverenigingen waaronder vijf voetbalverenigingen; VV FZO, VV Jonathan, ZSC Patria, Saestum en SV Zeist; twee hockeyverenigingen SV Phoenix en Schaerweijde en een honkbal- en Softbalvereniging HSV Phoenis. Daarnaast zijn er nog verenigingen voor korfbal, basketball petanque (C.d.P. Les Cailloux) en vechtsport. Tevens is het KNVB Sportcentrum met het bondsbureau van de KNVB hier gevestigd.

Overige informatie[bewerken]

Gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Zeist bestaat uit 33 zetels. Hieronder volgt de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:

Gemeenteraadszetels
Partij 1994 1998 2002 2006 2010 2014
VVD 7 8 7 6 6 7
PvdA 5 6 4 8 5 3
CDA 5 5 5 5 4 4
D66 5 2 2 3 7 6
GroenLinks 3 3 3 3 4 3
ProZeist 4 3 6 1 1 -
ChristenUnie-SGP 2 3 2 2 2 2
SP - 1 2 2 1 2
NieuwDemocratischZeist - - - - - 2
Seyst.Nu - - - 3 3 4
Totaal 31 31 31 33 33 33
  • ChristenUnie deed in 1994 en 1998 mee als combinatie RPF/GPV.
  • Pro Zeist deed in 2002 en 2006 mee onder de naam Leefbaar Zeist. Deze partij ontstond toen uit een fusie van GZB en BIZ.

Afbeeldingen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 De Bilt   Baarn   Soest 
 Utrecht  Brosen windrose nl.svg  Amersfoort
Leusden 
 Bunnik       Woudenberg
Utrechtse Heuvelrug 

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • Groenedijk, T. (2000), Nederlandse plaatsnamen. Slingenberg Boekproducties, Hoogeveen. ISBN 90-76113-815.
  • Kolman, C. et al. (1996), Monumenten in Nederland. Utrecht, p. 314–323. Waanders Uitgevers, Zwolle. ISBN 90-400-9757-7.
  • gemeentearchief, gemeentearchivaris R.P.M. Rhoen

Beluister

(info)