Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 2010

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gemeenteraadsverkiezingen 2010
Datum 3 maart 2010
Land Vlag van Nederland Nederland
Opkomst 53,9%
Opvolging verkiezingen
2006     2014
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Posters gemeenteraadsverkiezingen Apeldoorn

De Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen 2010 betroffen de gemeenteraadsverkiezingen in het grootste deel van Nederland op 3 maart 2010 en in een beperkt aantal gemeentes die in een herindelingsprocedure waren op 24 november 2009.

Achtergrond[bewerken]

In principe mogen alle Nederlanders die in Nederland wonen vanaf de leeftijd van 18 jaar stemmen. Ook EU-burgers die in Nederland wonen en andere allochtonen die legaal vijf jaar in Nederland verblijven, hebben stemrecht. In tegenstelling tot bijvoorbeeld de Tweede Kamerverkiezingen, mogen Nederlanders die in het buitenland wonen niet meedoen aan de raadsverkiezingen.

Het stemmen gebeurde weer met behulp van het rode potlood en een stembiljet

In totaal mochten ruim 12 miljoen mensen stemmen. Er waren 8700 raadszetels te verdelen, 154 minder dan in 2006.[1] Volgens artikel 129 van de Grondwet worden raadsleden rechtstreeks gekozen, dus zonder tussenschakels en tussenpersonen. Rechtstreeks wil zeggen dat kandidaten die de meeste stemmen krijgen een zetel behalen. Bij de gemeenteraadsverkiezingen wordt op verschillende lijsten gestemd. Bij de huidige werkwijze (evenredige vertegenwoordiging) worden stemmen overgedragen op volgende kandidaten op een lijst. Het verschilt per stad of regio welke partijen meedoen en wie daarvan de lijsttrekkers zijn.

Nieuw was dat in drie steden, Groningen, Den Haag en Rotterdam, enkele stemlokalen om middernacht al open gingen en heel de nacht open bleven.[2][3] In de rest van het land waren de stembureaus open van 07:30 uur tot 21:00 uur. In tegenstelling tot eerdere verkiezingen konden kiezers op alle stembureaus in de gemeente terecht om te stemmen.

Bij deze verkiezingen werd overal weer gebruikgemaakt van het stempotlood in plaats van stemcomputers. Hiertoe werden tussen de 50.000 en 100.000 rode Bruynzeel-potloden verspreid onder de 394 gemeenten.[4] In de gemeenten Doetinchem en Oost Gelre werd naast het officiële stemmen per potlood tevens een niet officiële verkiezingstest gedaan per stemcomputer door een fabrikant.[5]

Gemeenten die niet meededen[bewerken]

Niet in alle gemeenten vonden in maart 2010 verkiezingen plaats voor een nieuwe gemeenteraad. In totaal kon er in 394 gemeentes worden gestemd, 37 gemeenten deden niet mee. Zo mochten de inwoners van Reiderland, Scheemda, Winschoten, Horst aan de Maas, Meerlo-Wanssum, Venlo, Venray, Sevenum en Zuidplas wegens een geplande gemeentelijke herindeling al in november 2009 stemmen. Ook in Bloemendaal en Kaag en Braassem vonden geen verkiezingen plaats, omdat deze al in november 2008 gehouden waren.

In een aantal gemeenten die betrokken waren in een gemeentelijke herindelingsprocedure worden eerst op 24 november 2010 verkiezingen gehouden.

Opkomst[bewerken]

  • De opkomst was 54,1 procent.[6]
  • De gemeente met de laagste opkomst van Nederland was Eindhoven met 43,59%, gevolgd door Schiedam met 43,88%.
  • De gemeente met de hoogste opkomst van Nederland was Schiermonnikoog met 82,49%, gevolgd door Staphorst met 80,08%.

Uitslag[bewerken]

In vergelijking met de gemeenteraadsverkiezingen van 2006, die winst gebracht hadden voor vooral PvdA en SP en verlies voor de toenmalige regeringspartijen CDA, VVD en D66, wonnen nu D66, de VVD en de lokale partijen de meeste zetels. D66 verviervoudigde bijna, lokale partijen gingen er honderden raadszetels op vooruit.[7] Ook de VVD behaalde een behoorlijke zetelwinst (ruim 200 zetels).

Landelijk VVD-leider Mark Rutte op campagne in Amsterdam

De PvdA, SP en CDA verloren de meeste zetels. Het CDA verloor meer dan tien procent van zijn zetels, maar werd van de landelijke partijen wel de partij met de meeste raadszetels (in 2006 was dat de PvdA). De PvdA verloor bijna een derde van haar in 2006 behaalde raadszetels. De partij relativeerde dat echter door te wijzen op peilingen die een groter verlies voor de sociaaldemocraten hadden gesuggereerd. "De PvdA is weer terug", zei PvdA-leider Wouter Bos op de verkiezingsavond.[8] Dit vermeende herstel van de PvdA werd door sommigen in verband gebracht met de recente val van het kabinet-Balkenende IV.[9][10][11] De SP verloor ruim 50 zetels.

GroenLinks boekte een bescheiden winst, ongeveer negen procent. De ChristenUnie en de SGP, die in een aantal gemeenten met een gezamenlijke lijst uitkwamen, bleven ongeveer gelijk. De Partij voor de Vrijheid, Trots op Nederland en de Partij voor de Dieren kwamen voor het eerst in gemeenteraden. De PVV, die slechts deelnam in twee gemeenten, namelijk Almere en Den Haag, werd in Almere de grootste partij en in Den Haag de op een na grootste partij na de PvdA.

Naam partij stemmen percentage zetels
Lokale partijen 1.559.658 23,70% 2.277
Partij van de Arbeid 1.035.948 15,74% 1.251
Volkspartij voor Vrijheid en Democratie 1.031.983 15,68% 1.432
Christen-Democratisch Appèl 975.388 14,82% 1.531
Democraten 66 531.760 8,08% 541
GroenLinks 442.925 6,73% 436
Socialistische Partij 273.594 4,16% 250
ChristenUnie 247.648 3,76% 331
Staatkundig Gereformeerde Partij 116.371 1,77% 197
Trots op Nederland 81.877 1,24% 61
combinatie CU/SGP 68.163 1,04% 90
Partij voor de Vrijheid 50.529 0,77% 17
combinatie PvdA/GroenLinks 37.208 0,57% 62
Fryske Nasjonale Partij 26.841 0,41% 52
combinatie PvdA/GroenLinks/D66 23.400 0,36% 44
Partij voor de Dieren 19.717 0,30% 6
Verenigde Senioren Partij 14.234 0,22% 12
combinatie GroenLinks/D66 13.557 0,21% 24
combinatie PvdA/D66 6.803 0,10% 11
combinatie PvdA/GroenLinks/D66/SP 6.533 0,10% 15
combinatie VVD/D66 5.159 0,08% 11
Nederlandse Moslim Partij 3.266 0,05% 0
De Groenen 2.911 0,04% 0
Nieuwe Communistische Partij 2.177 0,03% 3
Partij voor Mens en Spirit 1.369 0,02% 0
Nederlandse Klokkenluiders Partij 1.336 0,02% 0
Nederlandse Volks-Unie 975 0,01% 0
Totalen 6.581.330 100,00% 8.654

Bijzonderheden en onregelmatigheden[bewerken]

Rotterdam[bewerken]

  • De uitslag in Rotterdam gaf een klein verschil te zien tussen de twee grootste partijen, die tevens als elkaars grote rivalen worden beschouwd: PvdA en Leefbaar Rotterdam (LR). Die laatste partij vocht de uitslag aan, omdat er onregelmatigheden waren geconstateerd. In Rotterdam zou iemand twee keer gestemd hebben nadat hij drie stempassen had ontvangen. Bij één stembureau werden 100 stemmen te veel geteld. LR drong aan op een hertelling en ook diverse politicologen en oud-politici mengden zich in de kwestie. Oud-burgemeesters Bram Peper en Ivo Opstelten adviseerden een hertelling.[12] Zittend burgemeester Ahmed Aboutaleb vond dat aanvankelijk niet noodzakelijk maar adviseerde een dag later toch voor hertelling, waardoor de Commissie Onderzoek Geloofsbrieven daartoe besloot. Vanaf een publieke tribune en via webcams kon het tellen gevolgd worden.[13] Op 12 maart werd de definitieve uitslag bekend: de PvdA bleef 28,9% en LR 28,6% van de stemmen houden. Wel bleek het verschil tussen de partijen iets groter: 754 tegenover aanvankelijk 651 stemmen.[14] LR-voorman Marco Pastors legde zich bij de uitslag neer.
  • Naar aanleiding van klachten van de PvdA over een uitgelekte interne e-mail van Leefbaar Rotterdam-raadslid Ronald Buijt begon het Openbaar Ministerie (OM) in Rotterdam op 10 maart 2010 een oriënterend onderzoek naar Leefbaar Rotterdam, om te bezien of er sprake was van het ronselen van stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen. In de e-mail werd opgeroepen zo veel mogelijk mensen te benaderen en, als deze geen zin hadden om te stemmen, ze te bewegen tot het afgeven van een volmacht.[15][16][17] Toen er vervolgens meldingen kwamen dat de Rotterdamse PvdA vier jaar eerder op haar website hetzelfde gedaan zou hebben betrok het OM ook dit in het oriënterend onderzoek.[18][19][20] Op deze PvdA-website stond in 2006 de oproep aan mensen die PvdA wilden stemmen en zelf niet konden gaan om de PvdA te bellen om een volmacht te regelen.[21]
    Op 6 april 2010 liet het OM weten geen strafrechtelijk onderzoek in te stellen. De oproep van Leefbaar Nederland zou volgens het OM "mogelijk gekwalificeerd kunnen worden als het uitlokken van een strafbaar feit". Nader onderzoek werd echter "praktisch nauwelijks uitvoerbaar" en "ook niet opportuun" geacht.[22]

Overige[bewerken]

  • Beelden van onregelmatigheden in diverse Haagse stembureaus werden op 10 maart 2010 door de PVV op YouTube geplaatst.[23] De Haagse PVV-fractieleider Sietse Fritsma eiste een onderzoek van burgemeester Jozias van Aartsen. Deze weigerde, omdat het centraal stembureau de uitslag op vrijdag 5 maart 2010 al officieel had vastgesteld. Hij ging verder niet in op de inhoud van de gepubliceerde beelden.[24]
  • Ook in de gemeenten Geldrop-Mierlo,[25] Lopik,[26] Maastricht[27] en Terschelling[28] vonden hertellingen plaats naar aanleiding van (vermeende) fouten, in de gemeente Bronckhorst zelfs tweemaal.[29] Vanwege de vele incidenten liet het Genootschap van Burgemeesters weten de stemcomputers weer terug te willen, in plaats van de rode potloden.
  • De deelgemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam-Zuidoost moesten mogelijk overgedaan worden, aangezien één kandidaat, van de VVD, niet op het stembiljet stond.[30] Het stadsdeel liet meteen na het ontdekken van de fout nieuwe, complete, kieslijsten drukken. De lokale VVD-afdeling trok uiteindelijk haar bezwaren in.[31]
  • Voor de eerste keer bij gemeenteraadsverkiezingen moest men zich verplicht legitimeren als men wilde stemmen. Vooral bejaarden die slechts beschikten over verlopen paspoorten waren hiervan de dupe.[32] Een voorzitter van het stembureau in Niedorp stond zijn echtgenote niet toe te stemmen omdat zij geen legitimatiebewijs bij zich had.[33]
  • Naar aanleiding van de slechte uitslag van haar partij trad Agnes Kant een dag later af als fractievoorzitter van de Socialistische Partij. Zij werd opgevolgd door Emile Roemer.[34]

Gemeenteraadsverkiezingen op 24 november 2010[bewerken]

In een aantal gemeenten werd in maart 2010 geen verkiezing gehouden omdat de gemeente betrokken was in een herindelingsoperatie. In deze gemeenten werden op 24 november 2010 een gemeenteraadsverkiezing gehouden.

Reguliere verkiezingen[bewerken]

De herindeling van de volgende gemeenten is aangehouden door het kabinet:

In deze gemeenten vonden op 24 november 2010 reguliere verkiezingen plaats.

Herindelingsverkiezingen[bewerken]

De herindeling van de volgende gemeenten wordt op 1 januari 2011 doorgevoerd:

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Stemlokalen open voor gemeenteraad, RTL Nieuws, 3 maart 2010
  2. Stemlokalen open in drie steden, NU.nl, 3 maart 2010
  3. Nachtelijke stemlokalen druk bezocht, NU.nl, 3 maart 2010
  4. Zeker 50.000 rode potloden geslepen, Trouw, 1 maart 2010
  5. Gelderse kiezers testen stemcomputer, re.Public.nl, 2 maart 2010
  6. Verkiezingsuitslagen Gemeenteraad 2010 - Nederland, Kiesraad
  7. CDA, PvdA en SP grote verliezers raadsverkiezingen, NOS, 4 maart 2010
  8. "CDA, PvdA en SP verliezen fors bij raadsverkiezingen", NRC Handelsblad, 4 maart 2010
  9. "De val van het kabinet lijkt gunstig voor de PvdA te hebben uitgepakt", NRC Handelsblad, 4 maart 2010, p. 1
  10. "Bos` besluit om anderhalve week terug te breken met het CDA rendeert. De PvdA nadert het CDA tot op enkele zetels", De Volkskrant, 4 maart 2010, p. 1
  11. "De PvdA ziet het verlies meevallen en ziet bovendien in de peilingen voor de Tweede Kamerverkiezingen een trend omhoog", AD, 4 maart 2010, p. 1
  12. 'Rotterdam moet stemmen hertellen', RTL Nieuws, 9 maart 2010
  13. 'Definitief nieuwe telling Rotterdam', RTL Nieuws, 10 maart 2010
  14. Hertelling Rotterdam heeft geen gevolgen voor zetelverdeling: PvdA grootste. RTV Rijnmond, 12 maart 2010
  15. Leefbaar zette aan tot werven volmachten PvdA furieus AD.nl, 4 maart 2011
  16. OM onderzoekt werven volmachten Leefbaar Rotterdam de Volkskrant, 10 maart 2010
  17. OM onderzoekt Leefbaar Rotterdam NOS.nl 10 maart 2010
  18. OM breidt onderzoek ronselen uit Vk.nl 12 maart 2010
  19. OM richt pijlen ook op PvdA De Telegraaf 12 maart 2010
  20. OM onderzoekt ook ronselpraktijken PvdA Elsevier 12 maart 2010
  21. Verkiezing gemeenteraad en deelraden Website PvdA Rotterdam 7 maart 2006
  22. Onderzoek verkiezingen Rotterdam gesloten Website Openbaar Ministerie 6 april 2010
  23. Beelden onregelmatigheden Den Haag
  24. Van Aartsen weigert onderzoek stembusgang Den Haag
  25. Hertelling Geldrop-Mierlo, Reformatorisch Dagblad, 4 maart
  26. Lopik hertelt stemmen, Reformatorisch Dagblad, 5 maart 2010
  27. Maastricht gaat stemmen hertellen, Reformatorisch Dagblad, 4 maart 2010
  28. Stemmen op Terschelling worden herteld, De Volkskrant, 11 maart 2010
  29. Stemmen hertellen in Bronckhorst. De Stentor, 11 maart 2010
  30. Stemmen Amsterdams stadsdeel mogelijk opnieuw, De Telegraaf, 3 maart 2010
  31. Geen nieuwe verkiezingen A'dam-Zuidoost, Het Parool, 9 maart 2010
  32. Identificatieplicht niet overal duidelijk, Eindhovens Dagblad, 4 maart 2010
  33. Voorzitter stembureau stuurt eigen vrouw weg, Noordhollands Dagblad, 3 maart 2010.
  34. Roemer nieuwe fractievoorzitter SP Trouw, 5 maart 2010