GroenLinks

GroenLinks
Functiehouders
Partijvoorzitter	Rik Grashoff
Fractieleider Tweede Kamer	Bram van Ojik
Fractieleider Eerste Kamer	Tof Thissen
Delegatieleider Europees Parlement	Bas Eickhout
Mandaten
Zetels in Tweede Kamer
Zetels in Eerste Kamer
Zetels in het Europees Parlement
Algemene gegevens
Opgericht	24 november 1990
Fusie van	CPN, PPR, PSP en EVP
Actief in	Nederland
Richting	Links
Ideologie	Groene politiek
Jongerenorganisatie	DWARS
Wetenschappelijk Bureau	WB
Internationale organisatie	GG
Europese fractie	EGP-EVA
Europese organisatie	EGP
Website	www.groenlinks.nl
Portaal    Politiek Nederland

GroenLinks is een Nederlandse politieke partij met een progressief en links karakter. De partij heeft vertegenwoordigers in gemeenteraden, gemeentebesturen, Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten, Tweede Kamer, Eerste Kamer en Europees Parlement.

GroenLinks staat voor:

• het beschermen van de aarde, het behoud van ecosystemen en een respectvolle omgang met dieren;
• ontspannen sociale verhoudingen met een rechtvaardige inkomensverdeling, waarbij iedereen de kans heeft om werk, zorgtaken, scholing en vrije tijd te combineren; en
• een pluriforme samenleving waarin iedereen in gelijke mate en in zo groot mogelijke vrijheid kan deelnemen.

GroenLinks is in 1990 opgericht na een fusie van vier kleine linkse partijen: de PPR, de PSP, de CPN en de EVP. Ria Beckers was de eerste lijsttrekker. In 1994 voerden Ina Brouwer en Mohammed Rabbae samen de lijst aan. Paul Rosenmöller leidde de partij in 1998 naar elf zetels in de Tweede Kamer. Hij werd in 2003 opgevolgd door Femke Halsema. Zij kon het succes van de charismatische Rosenmöller niet handhaven, en in 2008 sloot de partij een heroriëntatie af met een nieuw beginselprogramma. Halsema leidde de partij in 2010 nog naar tien zetels, maar wilde niet opnieuw oppositie voeren. Ze werd opgevolgd door Jolande Sap. Onder haar leiding werd een politiemissie naar de Afghaanse provincie Kunduz gesteund, maar de achterban stond daarom niet te juichen. Meer bijval oogstte haar rol in de totstandkoming van de overheidsbegroting voor 2013. De parlementsverkiezingen van 2012 werden een zeperd voor GroenLinks. Enkele weken later werd het vertrouwen in Sap opgezegd, en zij stapte op als partijleider en parlementslid. Nu is Bram van Ojik fractievoorzitter in de Tweede Kamer.

Het vervolg van dit artikel behandelt eerst de geschiedenis van GroenLinks in detail. Daarna zal het al genoemde beginselprogramma aan de orde komen, alsmede de recente verkiezingsprogramma's. Vervolgens worden de liefhebbers van statistieken bediend. Eerst gaan de politici van GroenLinks de tabellen in, en daarna zij die op GroenLinks stemmen. Specialistische verhandelingen over de stijl van verkiezingscampagnes, de interne organisatie en de externe relaties ronden het artikel af.

Geschiedenis

1972 - augustus 1989

GroenLinks ontstond als fusie van vier partijen ter linkerzijde van de Partij van de Arbeid: de Communistische Partij van Nederland (CPN), de Pacifistisch Socialistische Partij (PSP), voortgekomen uit de vredesbeweging, de groene en progressief christelijke Politieke Partij Radikalen (PPR), en de progressief christelijke Evangelische Volkspartij (EVP). Deze werden vaak gegroepeerd als "klein links". In 1972 behaalden ze gezamenlijk zestien zetels in de Tweede Kamer. In 1977 waren die geslonken tot zes. Vanaf toen gingen er stemmen op voor onderlinge samenwerking. Voordien hadden de PPR en in mindere mate de PSP samengewerkt met de PvdA.

Sinds begin jaren 80 werkten de vier samen bij gemeentelijke en provinciale verkiezingen, waar de kiesdrempel procentueel gezien hoger ligt. In Amsterdam vormden de vier partijen het Links Akkoord; in Nijmegen vormden CPN, PPR en PSP Radikaal Links en in Leiden vormde dit drietal Links Leiden. In 1984 vormden PPR, CPN en PSP het Groen Progressief Akkoord dat met één gemeenschappelijke lijst aan de Europese verkiezingen deelnam. Ook vonden de partijen elkaar in het buitenparlementair protest tegen nucleaire wapens en nucleaire energie.

De samenwerking leverde spanningen op. De ideologische ommezwaai die de CPN maakte, van marxisme-leninisme naar reformisme, leidde tot een scheuring waaruit het Verbond van Communisten in Nederland voortkwam en later de Nieuwe Communistische Partij Nederland. Vóór de verkiezingen van 1986 werd door de CPN en de PPR aangestuurd op een alliantie met de PSP. Dit leidde tot interne spanningen binnen de PSP; in 1985 werd fractievoorzitter Fred van der Spek, een tegenstander van samengaan, vervangen als lijsttrekker door Andrée van Es, een voorstander. Ook in de PSP ontstond nu een splitsing: Fred van der Spek stapte uit de PSP-fractie en richtte de Partij voor Socialisme en Ontwapening op. Desondanks wees het PSP-congres in 1986 een voorstel af tot verregaande samenwerking. Al eerder was een groep groenen van de PPR afgescheiden. Die zou via omwegen uiteindelijk De Groenen oprichten. Ook binnen de EVP waren spanningen tussen degenen die wilden samenwerken met de kleine linkse partijen, waaronder Ubels en Hans Feddema, en degenen die wilden samenwerken met andere progressieve christenen.

Bij de parlementsverkiezingen van 1986 verloren de vier kleine linkse partijen veel zetels. De CPN en de EVP verdwenen uit de Tweede Kamer en de PPR en de PSP hielden respectievelijk twee en één zetel over. Alle partijen beraadden zich vervolgens op hun eigen koers. De PPR matigde haar programma en ontwikkelde een nieuw imago: "vrolijk links". De CPN bereidde op eigen kracht deelname voor aan de parlementsverkiezingen van 1990. Het PSP-congres koos Saar Boerlage tot voorzitter, een verklaard tegenstander van samenwerking. Zij werd tegen de wil van het partijbestuur gekozen op voordracht van de PSP-jongeren en de PSP-vrouwen. Op Europees niveau bleef samenwerking belangrijk. De PPR, de CPN en de PSP namen gezamenlijk deel aan de Europese verkiezingen van 1989 onder de naam Regenboog.

Eind 1988 organiseerde de PSP een intern referendum over samenwerking met andere kleine linkse partijen. Ruim 70% van de stemmers (bij een opkomst van 64%) sprak zich uit voor zulke samenwerking. Na het referendum verscheen een open brief in Bevrijding, het blad van de PSP. De brief was getekend door tweehonderd mensen uit de vakbeweging (waaronder Karin Adelmund, Paul Rosenmöller en Maarten van Poelgeest), de milieubeweging (waaronder Jacqueline Cramer) en de kunsten (waaronder Rudi van Dantzig en Hennie Vrienten). Zij pleitten voor de vorming van één gezamenlijke kieslijst van PSP, CPN en PPR bij de parlementsverkiezingen van 1990. Het initiatief voor de brief en het PSP-referendum was genomen door partijbestuursleden Joost Lagendijk en Leo Platvoet. Zij namen deel aan een informeel overleg van prominente PSP-, PPR-, en CPN-leden die voorstander waren van samenwerking. Naast voornoemden namen ook PPR-voorzitter Bram van Ojik en voormalig CPN-fractievoorzitter Ina Brouwer aan dit overleg deel.

In maart 1989 begonnen de onderhandelingen over samenwerking op initiatief van de PSP. De eerste onderhandelingen werden al snel afgebroken; toen in april duidelijk werd dat de CPN haar eigen identiteit wilde behouden, stapte de PPR uit de onderhandelingen. Daarop nam onder leiding van oud-voorzitter Wim de Boer een groep PPR-leden aan het overleg deel, ter vervanging van het PPR-bestuur.

De tweede ronde onderhandelingen kwam onder druk te staan door de val van het Tweede Kabinet Lubbers. Toch had die een positief resultaat; na de toetreding van de EVP kwamen de vier partijen in mei 1989 tot overeenstemming over de volgorde van de kandidaten op de kandidatenlijst en een gezamenlijk programma. In de zomer van 1989 gingen de leden van de vier partijen akkoord.

September 1989 - 1993

De eerste GroenLinks lijsttrekker Ria Beckers

Vakbondsleider Rosenmöller werd het eerste onafhankelijke kamerlid voor GroenLinks.

Aan de Tweede Kamerverkiezingen van 1989 nam dus één gemeenschappelijke lijst deel. Zij had de naam Groen Links. De plaatsen op de lijst werden verdeeld tussen de PPR, de PSP, de EVP, de CPN en nieuwe gezichten. Hierbij speelden de ledenaantallen een belangrijke rol. De PPR kreeg plaats een (Ria Beckers werd de lijsttrekker) en de plaatsen vijf en zeven, de PSP plaatsen twee en zes, de CPN plaatsen drie en acht en de EVP plaats elf. Als eerste onafhankelijke kandidaat kwam Paul Rosenmöller, vakbondsleider in Rotterdam, op plaats vier. Andere onafhankelijken op de lijst waren choreograaf Rudi van Dantzig, schrijfster Astrid Roemer, milieu-activiste Marijke Vos en studentenactivist Maarten van Poelgeest.

De partij verdubbelde haar zetelaantal in vergelijking met 1986. De verwachtingen lagen echter hoger.

In de periode 1989-1991 kwam het echte fusieproces op gang. Er werd een Vereniging Groen Links opgericht waartoe onafhankelijken konden toetreden, die sympathie hadden voor de nieuwe formatie, maar geen banden hadden met een van de vier fusiepartijen. Er werd ook een bestuur ingesteld, met Leo Platvoet als leider. Tevens werd de Groen Linkse Raad opgericht, die het bestuur en de fractie moest controleren en het fusieproces verder moest vormgeven. Alle vijf de groeperingen (CPN, PPR, PSP, EVP en onafhankelijken) hadden hier zitting in naar rato van het aantal leden.

Op 24 november 1990 werd de partij officieel opgericht als Groen Links. Deze naam was een compromis. De PPR wilde het woord "groen" vermeld zien, de PSP en de CPN het woord "links". In 1992 werd de spatie in de naam afgeschaft.

De jongerenorganisaties weigerden te fuseren, totdat zij onder financiële druk van het Ministerie van WVC, dat verantwoordelijk was voor hun subsidie, in 1990 toch fuseerden, tot DWARS. In 1990 ontstond er oppositie tegen de gematigde, groene koers van Groen Links. Een aantal oud-PSP-leden verenigden zich in het Linkse Forum. Zij zouden in 1992 uittreden, en samen met de al eerder uit de PSP gestapte Van der Spek, de PSP'92 oprichten. In 1991 hieven de vier oprichters (PSP, PPR, CPN en EVP) zichzelf op.

Groen Links had in het begin grote moeite zijn eigen ideologie te formuleren. In 1990 liep het eerste voorstel-beginselprogramma "het begin van de toekomst" vast op de tegenstelling tussen socialisten en communisten enerzijds en de liberalere ex-PPR-leden anderzijds. De conceptversie werd na kritiek van de Groen Linkse Raad niet op het congres ingediend. Het tweede voorstel-beginselprogramma "Uitgangspunten van GroenLinkse Politiek", werd na een lang debat en vele amendementen in 1991 aangenomen. De sociaal-economische uitgangspunten van de partij werden verder verkend in de publicatie Tijd voor Zelfstandigheid.

Alhoewel de partij over het onderwerp verdeeld was, was de Groen Links-fractie in 1991 de enige fractie in het parlement die zich tegen de Golfoorlog keerde. Een debat binnen de partij over de rol van militair ingrijpen, leidde tot een genuanceerd standpunt: GroenLinks steunde voortaan peace-keeping en peace-enforcing missies onder mandaat van de Verenigde Naties en pleitte voor een beroepsleger om deze uit te voeren.

In 1990 kondigde Europarlementariër Verbeek aan dat hij, anders dan eerder toegezegd, niet na 2,5 jaar zou vertrekken om plaats te maken voor John Hontelez (PSP). In plaats daarvan ging hij door als onafhankelijke. Hij zou tot 1994 blijven zitten en lijsttrekker worden voor De Groenen bij de Europese verkiezingen van dat jaar.

In 1992 verliet partijleider Ria Beckers de Tweede Kamer, omdat zij meer tijd aan haar privéleven wilde besteden. Peter Lankhorst volgde haar op als fractievoorzitter ad interim; hij zou niet deelnemen aan de interne lijsttrekkersverkiezing.

1994-2001

Voor de verkiezingen van 1994 organiseerde GroenLinks een lijsttrekkersreferendum. Hieraan namen twee duo's en vijf enkelvoudige kandidaten deel. Ina Brouwer (ex-CPN) vormde een duo met Mohammed Rabbae (onafhankelijke) en Paul Rosenmöller (onafhankelijke) vormde een duo met Leoni Sipkes (ex-PSP). Onder de onafhankelijke kandidaten waren Wim de Boer (ex-PPR), Herman Meijer (ex-CPN) en Ineke van Gent (ex-PSP). De duo's waren samengesteld om de families van de kandidaten te ontzien bij het vele werk dat op hen als lijsttrekker zou afkomen. Brouwer, Rosenmöller en Sipkes waren al Kamerlid voor GroenLinks, Rabbae was een relatief onbekende binnen GroenLinks en was voorzitter van het Nederlands Centrum voor Buitenlanders. In de eerste ronde eindigden de twee duo's bovenaan, maar geen van beide had een absolute meerderheid. In de tweede ronde wonnen Brouwer en Rabbae met 51%. Brouwer werd op de eerste plaats van de lijst gezet, gevolgd door Rabbae. Daarna kwam het tweede duo, Rosenmöller en Sipkes. Oud-partijvoorzitter Marijke Vos kwam op plaats vijf. Bij de verkiezingen verloor GroenLinks één zetel en ging van zes naar vijf.

Paul Rosenmöller

Na de verkiezingen trad Brouwer terug. Brouwer werd als fractievoorzitter opgevolgd door Paul Rosenmöller. Haar Kamerzetel werd ingenomen door Tara Singh Varma. De charismatische Rosenmöller werd de onofficiële leider van de oppositie tegen het kabinet-Kok, omdat het CDA moeilijk aan zijn nieuwe positie als oppositiepartij kon wennen. Onder Rosenmöllers leiding werd een nieuwe strategie geformuleerd: GroenLinks moest alternatieven bieden, in plaats van alleen maar oppositie voeren.

Bij de parlementsverkiezingen van 1998 steeg GroenLinks naar elf zetels. Met name het charismatische optreden van Rosenmöller en de "kwaliteitsoppositie" speelden een rol. GroenLinks won vooral zetels van de PvdA en D66. Op de lijst stonden vele nieuwe gezichten, waaronder Femke Halsema, Kees Vendrik en Ineke van Gent. Halsema had in 1997 de PvdA verlaten voor GroenLinks. Binnen de partij werd openlijk gespeculeerd over regeringsdeelname na de verkiezingen van 2002.

In 1999 raakte de partij verdeeld over de NAVO-interventie in Kosovo. De Tweede Kamerfractie steunde het ingrijpen, maar de Eerste Kamerfractie verzette zich. Voormalige PSP-leden binnen de Tweede Kamerfractie spraken openlijk hun twijfel over de koers uit. Er werd een compromis gevonden: GroenLinks zou zich verzetten als de bombardementen zich zouden uitbreiden naar niet-militaire doelen. Enkele prominente partijleden waaronder Marcus Bakker, Joop Vogt en Marko Mazeland verlieten de partij over deze kwestie.

In 2001 raakte Kamerlid Tara Singh Varma in opspraak: zij had gelogen over haar ziekte en deed toezeggingen aan ontwikkelingsorganisaties die zij niet waarmaakte. Varma trok zich terug uit de fractie, maar bleef volhouden dat zij lichamelijk ziek was en aan alle toezeggingen zou hebben voldaan. Rosenmöller bekende zich belazerd te voelen en te denken dat Varma aan een geestelijke aandoening leed.

In hetzelfde jaar steunde de fractie de inval in Afghanistan, na de terroristische aanslagen op 11 september 2001. Dit leidde tot grote onrust binnen de pacifistische vleugel van de partij. Voormalig PSP-leden binnen de Tweede Kamerfractie spraken openlijk hun twijfel over de koers uit. Onder druk van de interne oppositie, onder leiding van de jongerenorganisatie DWARS, veranderde de fractie van positie; de luchtaanvallen moesten opgeschort worden.

Een aantal leden van De Groenen, waaronder Roel van Duijn, trad toe tot GroenLinks, zonder hun lidmaatschap van De Groenen op te zeggen.

2002-2005

Femke Halsema

De verkiezingen van 2002 werden gekenmerkt door een veranderd politiek klimaat. Pim Fortuyn voerde sterk oppositie tegen het vreemdelingenbeleid van het tweede paarse kabinet. Fortuyn werd enkele dagen voor de verkiezingen vermoord. Vlak voor de verkiezingen stierf ook Ab Harrewijn, Kamerlid en opnieuw kandidaat. Er werden serieuze bedreigingen geuit aan het adres van Rosenmöller en zijn gezin. GroenLinks verloor één zetel. Vóór de verkiezingen van 2003 verliet Rosenmöller de Tweede Kamer, wegens de bedreigingen aan het adres van zijn vrouw en kinderen. Hij werd opgevolgd als partijleider en fractievoorzitter door Femke Halsema. Bij de verkiezingen van 2003 verloor GroenLinks twee zetels.

GroenLinks keerde zich in 2003 tegen de Irakoorlog, een van de eerste interventies waar GroenLinks een eensgezinde koers voer. GroenLinks nam deel aan een grote demonstratie op de Dam in Amsterdam door het congres te verplaatsen.

Marijke Vos verving Halsema eind 2003 tijdelijk als fractievoorzitter toen ze op zwangerschapsverlof was.

Bij het Europese Verkiezingscongres van 2004 stelde de kandidatencommissie delegatievoorzitter Joost Lagendijk voor als lijsttrekker. Hierop diende een aantal leden, met als woordvoerder Eerste Kamerlid Leo Platvoet de motie "Wij willen Kiezen" in, waarin geëist werd dat er meer keuzemogelijkheden kwamen, waarop Kathalijne Buitenweg in de gelegenheid werd gesteld zich te kandideren. Zij won nipt van Lagendijk. Dit kwam als een grote verrassing voor alle betrokkenen, ook voor Buitenweg die geen acceptatiespeech had voorbereid en die van Lagendijk uitsprak.

Na haar zwangerschapsverlof begon Halsema een discussie over de principes van linkse politiek. Zij pleitte voor een nadruk op individuele vrijheid, tolerantie, zelfontplooiing en vrouwenemancipatie. Zij noemde haar partij "de laatste links-liberale partij van Nederland". Dit leidde tot veel media-aandacht en speculatie over een koerswijziging. In 2005 publiceerde het wetenschappelijk bureau van de partij het boek "Vrijheid als Ideaal", geredigeerd door de directeur van het Wetenschappelijk Bureau, Bart Snels. Hierin verkenden prominente opiniemakers het nieuwe ideologische speelveld en de positie van 'links' daarin. Tijdens het ledencongres op 11 februari 2006 kreeg het partijbestuur de opdracht een partijbrede discussie rondom de ideologische partijbeginselen te organiseren.

In november 2005 vroeg het partijbestuur Eerste Kamerlid Sam Pormes af te treden vanwege voortdurende geruchten over zijn betrokkenheid bij guerrillatraining in Jemen in de jaren zeventig en de treinkaping bij De Punt in 1977 door Molukse jongeren. Ook zou hij fraude hebben gepleegd. Sam Pormes weigerde en werd daarom op non-actief gesteld door het partijbestuur. Hij vocht dit aan. De partijraad stelde hem in maart 2006 in het gelijk en partijvoorzitter Herman Meijer trad daarom af. De partijraad benoemde Henk Nijhof in mei 2006 tot zijn opvolger. Pormes trad in november 2006 toch af, zoals hij met de Eerste Kamerfractie overeen was gekomen. Hij werd opgevolgd door Goos Minderman.

In november 2005 brachten Halsema en Ineke van Gent het manifest "Vrijheid Eerlijk Delen." uit. Hierin deden ze achttien voorstellen voor sociaal-economische politiek, die zij als vrijzinnig zagen. Een deel was uitermate controversieel binnen en buiten GroenLinks. Met name het pleidooi om het ontslagrecht te versoepelen. Halsema en Van Gent verbonden het aan een plicht van de overheid om binnen een jaar iemand aan een baan te helpen en meenden dat het zou leiden tot minder werkloosheid, omdat bedrijven sneller personeel zouden willen aannemen als ze die gemakkelijker zouden kunnen ontslaan. Binnen de partij was veel kritiek. De vakbondsvleugel van de partij noemde de voorstellen "niet goed onderbouwd" en "ongenuanceerd". Later noemde de groep Kritisch GroenLinks de voorstellen een van de redenen om zich zorgen te maken over de koers van GroenLinks. Buiten de partij was met name het FNV uitermate kritisch, niet alleen vanwege de versoepeling van het ontslagrecht maar ook vanwege de toon die tegen de vakbond werd aangeslagen. Aan de rechterflank van het politieke spectrum waren veel positievere geluiden te horen, met name waar het ging om het ontslagrecht. Halsema kreeg vanwege "Vrijheid Eerlijk Delen" de "Liberaal van het Jaar"-prijs van de JOVD. Het VNO-NCW noemde de voorstellen "trendbreuk" en zag in GroenLinks een gesprekspartner.

2006-2009

Top kandidaten van GroenLinks bij de parlementsverkiezingen van 2006

Halsema was de enige kandidaat voor het lijsttrekkerschap bij de parlementsverkiezingen in 2006. Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 verloor GroenLinks één zetel. De plannen van Halsema en Van Gent over de versoepeling van het ontslagrecht waren niet opgenomen in het verkiezingsprogramma. In december 2006 sloeg GroenLinks een aanbod af mee te doen aan de formatiegesprekken voor een nieuw kabinet. Als argument gebruikte Halsema dat het een partij die verloren had niet sierde mee te doen. Dit kwam haar op veel interne kritiek te staan.

Vanaf december 2006 nam de kritiek binnen GroenLinks op de politieke koers en het leiderschap van Halsema toe. De kritiek was breed en betrof de slechte verkiezingsresultaten (GroenLinks had op dat moment sinds 1999 geen verkiezing meer gewonnen), de verkiezingscampagne, het niet meedoen aan de formatiegesprekken in 2006, de nieuwe vrijzinnige koers, met name de voorstellen gedaan door Halsema en Van Gent in "Vrijheid Eerlijk Delen", het elitaire imago en de partijdemocratie. Kritisch GroenLinks, een groep rond senator Leo Platvoet, heeft door moties, manifesten en bijeenkomsten geprobeerd een brede kritiek op de koers van GroenLinks te formuleren. Oud-prominenten als Ina Brouwer, maar ook parlementariërs als Joost Lagendijk uitten hun twijfels over de koers van de partij. Daarom werd een commissie ingesteld onder leiding van oud-Tweede Kamerlid en oud-PPR-voorzitter Bram van Ojik, die keek naar de verkiezingscampagne.

Van Ojik leidde ook een andere commissie, waarom al in februari 2006 was gevraagd. Deze keek gedurende 2007 en 2008 naar de beginselen, organisatie en strategie. Hiervoor werden regionale bijeenkomsten georganiseerd, waar de partijleden hun mening konden geven. In juli 2008 werd een concept-beginselprogramma gepubliceerd dat geschreven was door commissievoorzitter Van Ojik, partijvoorzitter Nijhof en de directeur van het wetenschappelijk bureau, Bart Snels. Het stuk werd matig ontvangen binnen en buiten de partij. Op 22 november 2008 nam het GroenLinks congres het nieuwe beginselprogramma aan, als afsluiting van een twee jaar lang proces van heroriëntatie.

In maart 2007 verloor GroenLinks opnieuw stemmen bij de Provinciale Statenverkiezingen. GroenLinks had hierbij een lijstverbinding met de Partij voor de Dieren. Door een ongeldige stem van het Noord-Hollandse Statenlid Cheryl Braam leidde dit tot een verlies bij de Eerste Kamerverkiezingen van vijf naar vier zetels. Braams werd, nadat zij meermaals gelogen had over haar ongeldige stem, uit de Noord-Hollandse fractie gezet. Daarnaast stemden de Zuid-Hollandse statenleden op Jan Laurier, een laag geplaatste kandidaat. Hij werd met voorkeurstemmen verkozen.

Op 14 augustus 2008 trad Wijnand Duyvendak af als lid van de Tweede Kamer nadat beschuldigingen aan zijn adres over bedreigingen en brandstichting in zijn tijd als milieuactivist zijn positie onhoudbaar hadden gemaakt.

Gedurende 2008 maakten de beide Europese parlementariërs, Kathalijne Buitenweg en Joost Lagendijk, bekend dat ze geen kandidaat zouden zijn voor de Europese Parlementsverkiezingen van 2009. Daarom werd een referendum gehouden om te bepalen wie voor GroenLinks de Europese lijst zou aanvoeren. Er waren vijf kandidaten voor dit interne referendum: oud-Europarlementarier Alexander de Roo, senator Tineke Strik, Amsterdams fractievoorzitter Judith Sargentini, onderzoeker Bas Eickhout en Europees beleidsmedewerker Niels van den Berge. Op 6 december 2008 werd tevens het concept verkiezingsprogramma gepresenteerd. Op 7 februari 2009 werd bekend dat Judith Sargentini lijsttrekker werd. Bij de Europese Parlementsverkiezingen haalde de partij drie zetels, waarvan één een restzetel was. Daarmee werden naast lijsttrekker Sargentini ook Eickhout en Marije Cornelissen verkozen. De partij kreeg 1,5 procent meer stemmen dan bij de Europese Parlementsverkiezingen van 2004.

2010-2012

Twee zittende kamerleden, Ineke van Gent en Femke Halsema, werd in 2010 dispensatie verleend om zich voor een vierde termijn kandidaat te stellen bij de parlementsverkiezingen van dat jaar. In eerste instantie kreeg Van Gent een onverkiesbare plaats toebedeeld, maar na een actie met de leus 'zet een stoer wijf op vijf', werd zij door het partijcongres op de vijfde plaats van de kieslijst gezet. Halsema werd wederom tot lijsttrekker gekozen. Alle andere kandidaten werden door de kandidatencommissie afgekeurd, waardoor Halsema de enige kandidate voor het lijsttrekkerschap was. Van de eerste vijf kandidaten, allemaal zittende kamerleden, waren er vier vrouw. Verder waren andere hoge nieuwkomers oud-directeur van Greenpeace Liesbeth van Tongeren en de voorzitter van CNV-jongeren Jesse Klaver.

Bij de parlementsverkiezingen in 2010 haalde GroenLinks tien zetels. Tijdens de daaropvolgende kabinetsformatie schoof de partij aan bij een poging een paars-plus kabinet te vormen met de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie. Die onderhandelingen mislukten. Halsema wilde per se een nieuwe poging wagen, maar demissionair-premier Mark Rutte hield de boot af. Struikelblok was vooral de vraag tot hoe hoog het financieringstekort mocht oplopen.

In december 2010 trad Femke Halsema plotseling per direct af als partijleider en fractieleider en vertrok na het kerstreces uit de Tweede Kamer. De partij stond toen in de peilingen op twaalf zetels. Halsema gaf later te kennen dat zij na het mislukken van deelname van GroenLinks aan een nieuw kabinet geen zin meer had in opnieuw oppositie voeren.

Jolande Sap

Halsema werd op 17 december als partijleider en fractievoorzitter opgevolgd door Jolande Sap. Sap maakte op de dag van haar aantreden bekend dat zij voorstander was van een fusie tussen GroenLinks, D66 en de PvdA. Tegelijkertijd liet zij weten dat zij mogelijkheden zag het zetelaantal van tien te verdubbelen.

In januari 2011 stuurde het Kabinet-Rutte I een artikel 100-brief naar de Tweede Kamer over een politiemissie naar Kunduz. Dit was naar aanleiding van een motie van Mariko Peters (GroenLinks) en Alexander Pechtold (D66). De artikel 100-brief leidde tot flinke discussie binnen GroenLinks. De Tweede Kamerfractie steunde echter de missie nadat het kabinet op een aantal punten de fractie tegemoet was gekomen. Onder meer was vastgelegd dat het een civiele missie zou gaan heten. Sap had met aftreden gedreigd als haar fractie het voorstel voor de politiemissie zou afwijzen. Desondanks stemde fractielid Van Gent tegen, als enige. De Nederlandse politie ging daarop in de Afghaanse provincie Kunduz trainingen geven aan aspirant-politiemensen. De kosten voor een basistraining van zes weken werden bij het begin van de missie geraamd op 500.000 euro per cursist.

Op het partijcongres van februari 2011 werd een motie van afkeuring over de steun van de Tweede Kamerfractie afgewezen, maar een motie die deze beslissing betreurde werd aangenomen.

GroenLinks-Kamerlid Mariko Peters kwam halverwege 2011 in opspraak: zij had toen zij diplomaat in Afghanistan was een positief advies gegeven om overheidssubsidie te verstrekken aan een culturele instelling van een Nederlander met wie ze in Kabul een seksuele relatie onderhield. Volgens onderzoek van het Ministerie van Buitenlandse Zaken werd Peters niet beïnvloed door haar privégevoelens voor de subsidieaanvrager, maar overtrad zij wel de gedragsregels door de relatie niet officieel te melden. Het aanblijven van Peters werd kritisch ontvangen. Ook was er veel kritiek dat de fractie in de Tweede Kamer en GroenLinks als partij langere tijd niet reageerden op de aantijgingen.

Tijdens het partijcongres in februari 2012 werd Heleen Weening gekozen als nieuwe partijvoorzitter. Ze verving Henk Nijhof die na zes jaar aftrad.

Op 26 april 2012 bereikte GroenLinks met de fracties van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie het Begrotingsakkoord 2013 over miljarden euro's bezuinigingen en hervormingen om het begrotingstekort voor 2013 onder de door de Europese Commissie opgelegde norm van 3 procent te krijgen. Met dit akkoord kon GroenLinks 'pijnlijke' bezuinigingen van het kabinet-Rutte ongedaan maken, zoals de bezuinigingen op PGB, passend onderwijs, huishoudinkomenstoets, eigen bijdrage GGZ en cultuur. Daarnaast wist GroenLinks met dit akkoord een forse vergroening van de economie te realiseren; er kwamen diverse milieubelastingen (kolenbelasting, forensentax, afschaffen vrijstelling rode diesel) en er werd 400 miljoen uitgetrokken voor vergroening van de economie. Van dat geld werd 200 miljoen gebruikt voor natuur en 200 miljoen voor duurzaamheid. Er kwam daarmee onder andere geld voor vergroening in landbouw, geld voor woningisolatie en groen beleggen. Namens GroenLinks onderhandelden fractievoorzitter Jolande Sap en vice-fractievoorzitter Ineke van Gent.

In eerste instantie kreeg Sap veel bijval, maar zij kreeg ook kritiek omdat zij als lid van een 'groene partij' akkoord was gegaan met het fiscaal niet meer kunnen aftrekken van het woon-werkverkeer per trein. In het verkiezingsprogramma van GroenLinks voor de Tweede Kamerverkiezingen in september 2012 werd alsnog opgenomen dat de partij die aftrek wilde handhaven.

In de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 12 september 2012 ontstond het gerucht dat Tofik Dibi zich kandidaat zou stellen voor het lijsttrekkerschap van GroenLinks. Hiermee zou hij de concurrentie aangaan met partijleider Jolande Sap. Kandidaten voor het lijsttrekkerschap konden zich tot 6 mei melden bij de Kandidatencommissie. Deze commissie beoordeelt de geschiktheid voor het lijsttrekkerschap, waarna de kandidaturen op 31 mei publiekelijk bekend zouden worden gemaakt. De regel gold dat sollicitanten hun kandidatuur niet daaraan voorafgaande openbaar mogen maken. Het partijbestuur schrapte de regel echter op 10 mei, omdat hij tot 'rare situaties' zou leiden. Daarna bevestigde Dibi op 13 mei zijn kandidatuur.

Binnen de partij, onder andere door Sap, werd Dibi geadviseerd af te zien van zijn kandidatuur. Op weg naar een uitzending van het NTR-programma De Halve Maan, waarin Dibi over zijn kandidatuur zou praten, werd hem door het partijbestuur te kennen gegeven dat hij diende af te zien van de uitzending en zich moest melden op het partijkantoor in Utrecht. Het leek even dat Dibi zich van het partijbestuur niet kandidaat mocht stellen, maar, volgens het partijbestuur op aandringen van de volledige Tweede Kamerfractie, werd hem dit toch toegestaan. Wel bleek dat de Kandidatencommissie Dibi ongeschikt achtte, met name vanwege een gebrek aan aantoonbare leidinggevende kwaliteiten.

De nieuwe lijsttrekker zou volgens de regels gekozen worden op een partijcongres. Na de kandidatuur van Dibi adviseerde Sap om via een ledenraadpleging de nieuwe lijsttrekker te kiezen. Dit voorstel werd overgenomen.

Partijvoorzitter Heleen Weening zei vervolgens dat de leden mogen kiezen tussen een door de kandidatencommissie geschikt geachte kandidaat en een door de kandidatencommissie niet geschikt geachte kandidaat. Dibi liet weten dat hij eerder al werd tegengewerkt in zijn pogingen zijn kandidatuur rond te krijgen.

Een geschillencommissie van GroenLinks oordeelde, nadat Dibi in bezwaar en beroep was gegaan, dat de gang van zaken alle betrokken partijen - Dibi, het partijbestuur en de kandidatencommissie - onnodig heeft beschadigd. Bovendien oordeelde de geschillencommissie dat het negatieve oordeel van de kandidatencommissie over Dibi op "een zeer smalle basis" gebaseerd was. Uit het gepubliceerde advies van de kandidatencommissie bleek ook dat eerder twee andere kandidaten reeds bij de briefselectie werden afgewezen door de commissie. Het afgewezen oud-statenlid Oscar Dijkhoff beklaagde zich er over dat de eerder eveneens door de commissie afgewezen Dibi wel aan het referendum mee mag doen en dat zijn controverse in de media daar een rol in had gespeeld.

De uitslag van het referendum werd op 6 juni bekendgemaakt. Van de 25608 leden stemden 14559 (57%). Sap kreeg 12242 stemmen (84%) en Dibi 1764 (12%). Daarnaast waren er 553 (4%) blanco stemmen. Dibi werd vervolgens op eigen verzoek op plaats tien van de GroenLinks-lijst geplaatst.

Jolande Sap, de voorlaatste fractievoorzitter in de Tweede Kamer

Bij de parlementsverkiezingen op 12 september 2012 behaalde GroenLinks vier zetels, een verlies van zes. De laatste zetel werd verkregen via het restzetelsysteem. Vijfentwintig stafmedewerkers worden als gevolg daarvan ontslagen. Sap wilde per se aanblijven als politiek leider en fractievoorzitter in de Tweede Kamer. In eerste instantie bleef het partijbestuur achter haar staan, maar op 5 oktober 2012 werd het vertrouwen in haar opgezegd. Weening gaf aan dat ook de Tweede Kamerfractie geen vertrouwen meer in Sap had. Vervolgens stapte Sap - zeer tegen haar zin - op als partijleider en parlementslid. Er kwam meteen veel kritiek op de handelwijze van de partijtop, waarop Weening een dag later aftrad als partijvoorzitter en daarmee als lid van het partijbestuur. Direct daarna trad ook de rest van het partijbestuur af.

Op 8 oktober 2012 werd Bram van Ojik gekozen tot voorzitter van de Tweede Kamerfractie. Hij was de enige kandidaat. Direct na zijn aanstelling liet hij weten dat GroenLinks pas een partijleider kiest bij de komende parlementsverkiezingen, via een ledenraadpleging.

Andrée van Es stapte op 10 oktober per direct op als voorzitster van de commissie die namens GroenLinks onderzoek doet naar de verkiezingsnederlaag bij de parlementsverkiezingen van september 2012. Ze trad af om de objectiviteit van de commissie te waarborgen. Nadat ze het voorzitterschap aanvaardde, had ze namelijk in een persoonlijk gesprek aan Sap en Weening laten weten dat de twee hadden moeten opstappen. Zij werd opgevolgd door Nel van Dijk.

2013

De commissie-Van Dijk presenteerde op 25 januari 2013 haar rapport over de verkiezingsnederlaag. De oorzaken van de nederlaag waren dat conflicten naar buiten kwamen, de koers onduidelijk was, de strijd om het leiderschap, en de gerichtheid op regeringsdeelname, wat ten koste ging van de helderheid van de eigen identiteit.

Op het congres van 3 maart 2013 werd Rik Grashoff verkozen tot partijvoorzitter. Hij is de opvolger van Heleen Weening. Rik Grashoff was Tweede Kamerlid voor GroenLinks van 2010 tot 2012.

Politiek programma

De plaats van GroenLinks in de Nederlandse politieke ruimte, tijdens de Tweede Kamerverkiezingen in 2012, volgens André Krouwel

In haar beginselprogramma, "Partij van de Toekomst", plaatst GroenLinks zichzelf in de traditie van linkse partijen die vrijheidslievend zijn. Het programma is geschreven in 2008 door Bart Snels en Bram van Ojik. Het programma legt een aantal uitgangspunten vast, waaronder:

• het beschermen van de aarde, het behoud van ecosystemen en een respectvolle omgang met dieren;
• een eerlijke verdeling van schaarse natuurlijke hulpbronnen tussen alle wereldburgers en tussen de huidige generatie en toekomstige generaties;
• ontspannen sociale verhoudingen met een rechtvaardige inkomensverdeling waarbij iedereen de kans heeft om werk, zorgtaken, scholing en vrije tijd te combineren;
• een pluriforme samenleving waarin iedereen in gelijke mate en in zo groot mogelijke vrijheid kan deelnemen;
• een open samenleving met gemeenschapszin;
• een ideaal van burgerschap waarin iedereen volledig in de democratische processen kan participeren en zich verantwoordelijk voelt voor de inrichting van de samenleving; en
• versterking van de internationale rechtsorde om een vreedzame wereld en respect voor mensenrechten te verzekeren.

In de beginjaren probeerde GroenLinks een compromis te sluiten tussen het liberale economische denken dat in de PPR een belangrijke rol had gespeeld en het socialistische denken van de PSP en de CPN. Geleidelijk kregen klassieke socialistische concepten als socialisatie van productiemiddelen en planning een kleinere rol in de verkiezingsprogramma's van GroenLinks. In plaats daarvan begon de partij de nadruk te leggen op hervorming van de verzorgingsstaat.

Halsema zette een debat over de politieke koers in. Zij benadrukte de vrijzinnige idealen van GroenLinks en koos vrijheid als kernwaarde; haar koers is wel geduid als links-liberaal. Halsema zei geen koerswijziging te willen forceren, en alleen te benadrukken dat GroenLinks in de "vrijheidslievende traditie van links" staat. In navolging van Isaiah Berlin maakte Halsema onderscheid tussen positieve en negatieve vrijheid. Negatieve vrijheid was volgens Halsema de vrijwaring van burgers van overheidsinvloed. Ze wilde dit concept met name toepassen op de multiculturele samenleving en de rechtsstaat waar de overheid de rechten van burgers moest beschermen, niet beperken. Positieve vrijheid was de emancipatie van burgers uit armoede en achterstand. Halsema wilde dit concept met name toepassen op de verzorgingsstaat en het milieu waar de overheid meer invloed moest krijgen. GroenLinks moest volgens Halsema een ondogmatische partij zijn, die een tikje anarchistisch is.

Verkiezingsprogramma 2010

Het verkiezingsprogramma van 2010 is vastgesteld op het congres in oktober van dat jaar. Het heeft de naam "Klaar voor de Toekomst".

GroenLinks beschouwt zichzelf als een "kosmopolitische partij" en vindt internationale samenwerking een belangrijk programmapunt. Zij komt hiervoor met de volgende plannen.

• De uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking moeten op 0,8% van het BNP worden gehouden.
• De handel moet eerlijker worden gemaakt en de internationale financiële markten moeten sterker worden gecontroleerd.
• Het Nederlandse leger moet worden omgevormd tot een vredesmacht die zich inzet voor crisisbestrijding, conflictbeheersing en het bewaren van vrede.
• De NAVO moet worden afgeschaft en haar functies moeten deels worden overgenomen door de Verenigde Naties en de Europese Unie.

GroenLinks wil de overheidsfinanciën hervormen en wil daarbij de verzorgingsstaat zodanig veranderen dat de kansen van allochtone jongeren, alleenstaande moeders, flexwerkers en arbeidsongeschikten vergroot worden.

• Om meer werkgelegenheid te creëren, moet de belasting op met name laagbetaalde arbeid verlaagd worden. Deze belastingverlaging wordt gecompenseerd door de belasting te vergroenen.
• De WW-uitkering moet worden verhoogd, verkort en voor iedereen worden opengesteld. Na één jaar werkloos zijn, moeten werklozen een participatiecontract aangeboden krijgen van de overheid. Dit kan bestaan uit een opleiding of een nieuwe baan, waarbij de nieuwe baan gesubsidieerd kan zijn.
• Iedereen die 45 jaar heeft gewerkt moet AOW krijgen. Dat betekent dat mensen die jong beginnen met werken eerder met pensioen kunnen gaan dan mensen die doorleren. Hierbij moeten uitkeringen voor werkloosheid en arbeidsongeschiktheid ook als werk worden beschouwd, evenals het leveren van mantelzorg en het verzorgen van kinderen onder de vijf jaar.
• In het onderwijs moet worden geïnvesteerd, met name in het vmbo. De studiebeurs moet worden vervangen door een studieloon dat gefinancierd wordt uit een kleine verhoging van de inkomstenbelasting voor afgestudeerden.
• De hypotheekrenteaftrek moet in veertig jaar geleidelijk worden afgeschaft.
• Ouderen, chronisch zieken en gehandicapten moeten maximale zeggenschap krijgen over het eigen leven door de toepassing van persoonsgebonden budgetten en door mantelzorgers beter te ondersteunen.

GroenLinks wil milieuproblemen aanpakken door de ontwikkeling van duurzame alternatieven te stimuleren. De partij heeft de volgende standpunten ter zake van milieu en dieren.

• De belastingen op verpakkingen, energie, afvalstoffen en brandstoffen moeten worden verhoogd. Grootverbruikers moeten net als consumenten energiebelasting gaan betalen.
• In het openbaar vervoer moet meer geld worden geïnvesteerd. Files moeten worden bestreden door het invoeren van rekeningrijden en op auto's moet milieubelasting worden geheven.
• Duurzame energie moet worden gestimuleerd, en energie bespaard. Alle kerncentrales in Nederland moeten worden gesloten. Om de bouw van nieuwe kolencentrales te voorkomen, moet er een kolenheffing worden ingevoerd.
• Gasboringen of landaanwinning in natuurgebieden, zoals de Waddenzee of de Zeeuwse Delta, moeten niet plaatsvinden. De groene ruimte moet beter worden beschermd, onder andere door het invoeren van een heffing op het bebouwen van de groene ruimte.
• Dierenrechten moeten worden vastgelegd in de Grondwet. Er moet een hogere BTW worden geheven op vlees en het aantal dierproeven moet binnen vier jaar gehalveerd worden. De bio-industrie moet stapsgewijs worden afgeschaft, evenals de pelsdierenhouderijen. De plezierjacht moet worden verboden. Dierenmishandeling moet consequenter worden bestraft.

GroenLinks hecht aan de vrijheid van het individu, een open samenleving en de rechtstaat. Op het gebied van recht en rechtshandhaving wil de partij het volgende.

• In Artikel 1 van de Grondwet moet ook de gelijkheid, voor de wet, van homoseksuelen en gehandicapten worden vastgelegd. Ambtenaren van de burgerlijke stand mogen niet weigeren homoseksuele paren te trouwen en scholen mogen geen homoseksuele leraren of leerlingen weigeren. Discriminatie op de arbeidsmarkt moet krachtig worden bestreden en bij de politie moeten minderheden beter worden vertegenwoordigd.
• Burgerrechten op het internet moeten beter worden beschermd. De grondwettelijke bescherming van het briefgeheim moet worden verzekerd voor e-mail.
• Asielprocedures moeten worden verkort, en als binnen drie jaar geen verblijfsvergunning is verleend dan moet dit automatisch gebeuren. Bij huwelijksmigratie moet er geen onderscheid worden gemaakt tussen burgers uit de Europese Unie en daarbuiten.
• De legalisatie van softdrugs, het beperken van cameratoezicht, het overhevelen van taken van de AIVD naar de politie en het toepassen van alternatieve straffen.
• De vervanging van het verzuilde omroepstelsel door een onafhankelijke publieke omroep, met twee zenders waarvan een reclamevrij.
• Afschaffing van de Eerste Kamer en vermindering van het aantal ministeries. De monarchie moet op lange termijn worden vervangen door een republiek.

Verkiezingsprogramma 2012

[De tekst van deze sectie moet nog geschreven worden.]

Stemadviezen

Volgens Natuurmonumenten was GroenLinks in de periode 2006-2010 de partij die qua stemgedrag het meest opkwam voor natuur en landschap. Voor de parlementsverkiezingen van 2010 zette Greenpeace GroenLinks op de eerste plaats van de "groene ranglijst". Door Bits of Freedom werd in 2010 gesteld dat GroenLinks digitale vrijheid belangrijk vond. Zij kreeg het eindoordeel "vrij".

De Nicolaas G. Pierson Foundation, het wetenschappelijk bureau van de Partij voor de Dieren, gaf geen stemadvies, maar volgens haar analyse van het stemgedrag in de Tweede Kamer is GroenLinks, na de Partij voor de Dieren, de meest diervriendelijke partij.

Vertegenwoordigers

Chronologische overzichten

Aantal zetels van GroenLinks in de Tweede Kamer sinds 1956. De aantallen tussen 1956 en 1989 zijn de som van de aantallen van CPN, PSP, PPR en EVP.

In nevenstaande figuur wordt het aantal Tweede Kamerleden van GroenLinks als functie van de tijd weergegeven.

In onderstaande tabel staan de verkiezingsresultaten van GroenLinks voor de Tweede Kamer (TK), de Eerste Kamer (EK), het Europees Parlement (EP), alle Provinciale Staten (PS) en alle Gemeenteraden (GR). Ook zijn het aantal bestuurders in provincies (Gedeputeerde Staten, GS) en gemeenten (Wethouders, W), waaronder wethouders in deelgemeenten opgenomen. Daarnaast wordt het politiek leiderschap vermeld: de fractievoorzitters en de lijsttrekkers voor de Eerste Kamer, de Tweede Kamer en het Europees Parlement. Ten slotte is de partijvoorzitter en het aantal leden van de partij opgenomen.

Jaar	TK	EK	EP	PS	GS	GR	W	TK-fractievoorzitter	TK-lijsttrekker	EK-fractievoorzitter	EK-lijsttrekker	EP-fractievoorzitter	EP-lijsttrekker	Partijvoorzitter	Ledenaantal
1989	6	3	2	32	0	254		Ria Beckers	Ria Beckers	Fenna Bolding		Herman Verbeek	Herman Verbeek	Leo Platvoet
1990	6	3	2	32	0	385	16	Ria Beckers		Fenna Bolding		Herman Verbeek		Marijke Vos	15.900
1991	6	4	2	36	0	385	16	Ria Beckers		Wim de Boer	Wim de Boer	Nel van Dijk		Marijke Vos	14.971
1992	6	4	2	36	0	385	16	Ria Beckers		Wim de Boer		Nel van Dijk		Marijke Vos	13.548
1993	6	4	2	36	0	385	16	Peter Lankhorst		Wim de Boer		Nel van Dijk		Marijke Vos	12.500
1994	5	4	1	36	0	380	45	Paul Rosenmöller	Ina Brouwer (met Mohammed Rabbae)	Wim de Boer		Nel van Dijk	Nel van Dijk	Marjan Lucas	12.500
1995	5	4	1	37	0	380	45	Paul Rosenmöller		Wim de Boer	Wim de Boer	Nel van Dijk		Ab Harrewijn	12.000
1996	5	4	1	37	0	380	45	Paul Rosenmöller		Wim de Boer		Nel van Dijk		Ab Harrewijn	11.700
1997	5	4	1	37	0	380	45	Paul Rosenmöller		Wim de Boer		Nel van Dijk		Ab Harrewijn	11.873
1998	11	4	1	37	0	430	62	Paul Rosenmöller	Paul Rosenmöller	Wim de Boer		Joost Lagendijk		Ina Brouwer	13.821
1999	11	8	4	77	1	430	62	Paul Rosenmöller		Wim de Boer	Wim de Boer	Joost Lagendijk	Joost Lagendijk	Mirjam de Rijk	13.855
2000	11	8	4	77	1	430	62	Paul Rosenmöller		Wim de Boer		Joost Lagendijk		Mirjam de Rijk	14.314
2001	11	8	4	77	1	430	62	Paul Rosenmöller		Wim de Boer		Joost Lagendijk		Mirjam de Rijk	15.037
2002	10	8	4	77	1	410	59	Paul Rosenmöller	Paul Rosenmöller	Wim de Boer		Joost Lagendijk		Mirjam de Rijk	18.469
2003	8	5	2	51	1	410	59	Femke Halsema	Femke Halsema	Diana de Wolff	Diana de Wolff	Joost Lagendijk		Herman Meijer	20.503
2004	8	5	2	51	1	410	59	Femke Halsema		Diana de Wolff		Kathalijne Buitenweg	Kathalijne Buitenweg	Herman Meijer	20.709
2005	8	5	2	51	1	410	59	Femke Halsema		Diana de Wolff		Kathalijne Buitenweg		Herman Meijer	21.383
2006	7	5	2	51	1	417	93	Femke Halsema	Femke Halsema	Diana de Wolff		Kathalijne Buitenweg		Henk Nijhof	23.490
2007	7	4	2	31	2	417	93	Femke Halsema		Tof Thissen	Tof Thissen	Kathalijne Buitenweg		Henk Nijhof	21.410
2008	7	4	2	31	2	417	93	Femke Halsema		Tof Thissen		Kathalijne Buitenweg		Henk Nijhof	20.324
2009	7	4	3	31	2	417	93	Femke Halsema		Tof Thissen		Judith Sargentini	Judith Sargentini	Henk Nijhof	21.315
2010	10	4	3	31	2	422		Femke Halsema	Femke Halsema	Tof Thissen		Judith Sargentini		Henk Nijhof	27.472
2011	10	5	3	34	2	422		Jolande Sap		Tof Thissen	Tof Thissen	Judith Sargentini		Henk Nijhof	27.472
2012	4	5	3	34	2	422		Bram van Ojik	Jolande Sap	Tof Thissen		Judith Sargentini		Henk Nijhof (tot 1 maart) Heleen Weening (vanaf 1 maart tot en met 6 oktober 2012) Eduard van Zuijlen interim partijvoorzitter	26.505
2013	4	5	3	34	2	422		Bram van Ojik		Tof Thissen		Bas Eickhout		Rik Grashoff
Bronnen

Tweede Kamer

Zie ook: alle (voormalige) Tweede Kamerleden voor GroenLinks.

Bram van Ojik, de huidige fractievoorzitter in de Tweede Kamer van GroenLinks

De Tweede Kamerfractie van GroenLinks bestaat sinds de verkiezingen van 2012 uit vier personen:

• Bram van Ojik, woordvoerder binnenlandse zaken, buitenland, defensie, Europa en immigratie & asiel;
• Liesbeth van Tongeren, woordvoerder economische zaken & innovatie, infrastructuur en milieu en veiligheid & justitie;
• Jesse Klaver, woordvoerder financiën, onderwijs, cultuur en wetenschap en landbouw, natuur en dierenwelzijn; en
• Linda Voortman, zij kwam terug in de kamer na het vertrek van Jolande Sap.

Eerste Kamer

Zie ook: alle (voormalige) Eerste Kamerleden voor GroenLinks.

Tof Thissen, fractievoorzitter in de Eerste Kamer

De Eerste Kamerfractie van de GroenLinks bestaat sinds de verkiezingen van 2011 uit vijf personen:

• Margreet de Boer
• Ruard Ganzevoort
• Tineke Strik
• Tof Thissen
• Marijke Vos

Europees Parlement

Zie ook: alle (voormalige) Europees Parlementsleden voor GroenLinks.

Judith Sargentini, fractievoorzitter in het Europees Parlement

In het Europees Parlement maakt de GroenLinks-delegatie deel uit van de fractie van Europese Federatie van Groene Partijen/Europese Vrije Alliantie. GroenLinks heeft sinds de Europees Parlementsverkiezingen van 2009 drie leden in het Europees Parlement. Zij vormt met het Vlaamse Groen! een transnationale delegatie:

• Marije Cornelissen, zij zit in de commissie sociale zaken en werkgelegenheid en vrouwenrechten;
• Bas Eickhout, hij zit in de commissie Milieu, Volksgezondheid en Voedselveiligheid; en
• Judith Sargentini, voorzitter van de GroenLinks-delegatie, zij zit in de commissie Burgerlijke vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken.

Ten opzichte van de Europese Parlementsverkiezingen van 2004 won GroenLinks een zetel.

Provinciaal niveau

Zie ook: Lijst van provinciale bestuurders van GroenLinks.

Op het provinciaal niveau levert GroenLinks twee Gedeputeerden, in Utrecht (Mariëtte Pennarts) en Groningen (Wiebe van der Ploeg). In Utrecht is GroenLinks het sterkst vertegenwoordigd, met meer dan 9% van de stemmen; ook is de partij sterk in Noord-Holland. In landelijke provincies als Friesland en Overijssel is GroenLinks zwakker en behaalt de partij 5% van de stemmen. In onderstaande tabel staan de uitslagen van de Provinciale Statenverkiezingen.

Provincie	Zetels 2011	Stemmen 2011	Zetels 2007	Stemmen 2007	Zetels 2003	Stemmen 2003	Zetels 1999	Stemmen 1999	Zetels 1995	Zetels 1991
Groningen	3	7,2%	3	7,6%	5	8,4%	6	6,0%	3	4
Friesland	2	5,2%	2	3,9%	3	5,4%	5	8,8%	2	2
Drenthe	2	5,3%	2	4,7%	4	6,7%	5	9,0%	2	2
Overijssel	2	5,1%	2	4,3%	3	5,3%	5	8,2%	2	2
Flevoland	2	5,7%	2	5,5%	3	6,4%	5	10,8%	2	2
Gelderland	4	6,2%	3	5,9%	5	6,5%	7	9,5	3	3
Utrecht	4	9,2%	4	9,1%	6	9,9%	8	12,1%	5	4
Noord-Holland	5	8,0%	5	9,7%	8	10,0%	12	14,3%	6	6
Zuid-Holland	3	5,4%	3	5,9%	5	6,3%	8	9,3%	4	4
Zeeland	1	3,6%	2	4,9%	2	5,5%	4	7,3%	1	1
Noord-Brabant	3	5,9%	2	4,1%	4	5,2%	7	8,7%	3	3
Limburg	3	5,4%	2	4,2%	3	5,6%	5	8,1%	3	3

Gemeentelijk niveau

Zie ook: alle (voormalige) wethouders voor GroenLinks en alle (voormalige) burgemeesters van GroenLinks.

Op het gemeentelijk niveau levert GroenLinks acht burgemeesters. De meeste gemeenten waar GroenLinks een burgemeester levert zijn kleine plaatsen. Vier daarvan liggen in Noord-Holland.

GroenLinks levert 75 wethouders. Dat zijn wethouders in vooral grotere gemeenten. In de 10 grootste gemeenten levert GroenLinks 10 wethouders: Maarten van Poelgeest en Andrée van Es (Amsterdam), Wilbert Willems (Breda), Jan van der Meer en Bert Frings (Nijmegen), Lenie Scholten (Eindhoven), Mirjam de Rijk en Frits Lintmeijer (Utrecht) en Marjo Frenk (Tilburg). GroenLinks zit bijna altijd in een college van burgemeester en wethouders met de PvdA.

GroenLinks heeft ruim 400 gemeenteraadsleden en 59 deelgemeenteraadsleden, waarvan 37 in Amsterdam en 22 in Rotterdam.

In veel kleine gemeenten werkt GroenLinks samen met de PvdA en/of D'66. De partijen komen dan bij gemeenteraadsverkiezingen met een gezamenlijke lijst uit.

Waterschappen

De waterschapsverkiezingen van november 2008 vonden voor het eerst plaats met een lijstenstelsel in plaats van het personenstelsel. GroenLinks steunde in alle waterschappen Water Natuurlijk.

Electoraat

De kiezers van GroenLinks hebben een excentrische positie waar het gaat om beleidsvoorkeuren. Zij plaatsen zichzelf in de periode 1989-2003 consequent aan de uiterste linkerzijde van het politieke spectrum. Het electoraat van GroenLinks is in dit opzicht het meest linkse electoraat van Nederland, vaak net gevolgd door de kiezers van de SP. Zij tonen zich in kiezersonderzoek voorstanders van veel kleinere inkomensverschillen, van vrije keuze voor euthanasie voor mensen die uitzichtloos en ondraaglijk lijden, van het toelaten van meer asielzoekers, van de multiculturele samenleving en de grootste tegenstanders van het bouwen van kerncentrales.

Het electoraat van GroenLinks is in de periode 1989-2003 geconcentreerd in grote steden, met name in de Randstad. Meer vrouwen dan mannen stemmen GroenLinks, volgens onderzoek van TNS NIPO is de verhouding 11:4. GroenLinks scoort goed onder de babyboomgeneratie, diegenen die in de jaren zestig jong waren.

In onderstaande tabel staan de negen gemeenten waar GroenLinks bij zes verkiezingen procentueel de meeste stemmen kreeg. Dit zijn met name universiteitssteden, zoals Leiden, Amsterdam, Groningen, Delft, Nijmegen, Utrecht en Wageningen.

Gemeente 2010	Percentage 2010	Gemeente 2006	Percentage 2006	Gemeente 2003	Percentage 2003	Gemeente 2002	Percentage 2002	Gemeente 1998	Percentage 1998	Gemeente 1994	Percentage 1994
Utrecht	15,4%	Amsterdam	12,5%	Wageningen	13,1%	Nijmegen	16,4%	Wageningen	16,0%	Wageningen	11,4%
Wageningen	15,1%	Utrecht	12,2%	Nijmegen	12,4%	Wageningen	15,4%	Nijmegen	15,8%	Utrecht	10,5%
Nijmegen	14,4%	Wageningen	11,8%	Utrecht	11,9%	Utrecht	14,3%	Utrecht	15,7%	Nijmegen	9,8%
Groningen	12,6%	Nijmegen	10,4%	Amsterdam	11,1%	Groningen	13,8%	Amsterdam	14,8%	Amsterdam	8,5%
Amsterdam	12,5%	Leiden	10,1%	Groningen	10,1%	Amsterdam	13,2%	Groningen	12,9%	Reiderland	8,3%
Terschelling	11,7%	Groningen	10,0%	Leiden	10,1%	Leiden	12,4%	Leiden	12,3%	Groningen	7,8%
Leiden	11,6%	Haren	8,4%	Arnhem	8,7%	Arnhem	12,0%	Geleen	11,7%	Leiden	6,7%
Haarlem	11,4%	Haarlem	8,2%	Delft	8,6%	Zutphen	11,0%	Arnhem	11,7%	Arnhem	6,3%
Bunnik	11,0%	Delft	8,0%	Zutphen	8,5%	Haarlem	10,6%	Alkmaar	11,5%	Oostzaan	6,2%

Stijl en campagne

Voormalig logo van GroenLinks

Het logo van GroenLinks vertoont sinds 1994 de naam van de partij waarbij het woord "Groen" in het rood geschreven is, en het woord "Links" in het groen. Hiermee wordt met een knipoog de relatie tussen groene en linkse politiek benadrukt. De steunkleuren geel en blauw worden soms gebruikt om dit logo heen. Het eerdere logo, dat tussen 1989 en 1994 gebruikt werd, was een variatie op het ban de bom teken dat geprojecteerd was op een groene driehoek waarop "PPR PSP CPN EVP" geschreven stond. Daarnaast stond GroenLinks in het groen en roze.

De verkiezingscampagne van GroenLinks wordt ook vaak gekenmerkt door een knipoog. In 2002 stonden er op de verkiezingsposters zwart-witte foto's waarop met een rood potlood voorstellen van GroenLinks werden afgebeeld: een buslaan naast een drukke snelweg of een dak boven vluchtelingen. Bij de Europese verkiezingen van 1994 werd Manneke Pis op verkiezingsposters afgebeeld met daaronder "Europa gezeik?" In 2006 voerde de partijcampagne met leuzen als "GroenLinks heeft echt hard voor de schepping".

In de verkiezingen van 2010 benadrukte GroenLinks met de leus "Klaar voor de Toekomst" dat de partij er "klaar voor is" om regeringsverantwoordelijkheid. De campagne was daarnaast sterk gericht op de partijleider Femke Halsema.

Vaak nemen bekende Nederlanders deel aan de verkiezingscampagne van GroenLinks. In 1989 waren choreograaf Rudi van Dantzig en schrijfster Astrid Roemer lijstduwer. In 2006 was cabaretier Vincent Bijlo lijstduwer. Daarnaast hebben onder andere de cabaretiers Sara Kroos, Herman Finkers, en Sanne Wallis de Vries, rapper Raymzter, astronaut Wubbo Ockels, journalist Anil Ramdas, voetballer Khalid Boulahrouz, voetbalcolumnist Jan Mulder, schrijver Geert Mak, zanger Herman van Veen, zangeres Ellen ten Damme, tv-presentator Martijn Krabbé, actrice Kim van Kooten, dichter Rutger Kopland en media-ondernemer Harry de Winter hun naam verbonden aan (een activiteit van) de campagne van GroenLinks.

Interne organisatie

Zie ook: alle (voormalige) bestuursleden van GroenLinks.

Pand van GroenLinks in Utrecht

Bij haar oprichting heeft GroenLinks grotendeels de statuten overgenomen van de PSP die in haar organisatie de nadruk legde op participatie van leden en autonomie van afdelingen.

Het hoogste orgaan van GroenLinks is het partijcongres, dat openstaat voor alle leden. Hier wordt het partijbestuur verkozen en de volgorde vastgesteld van de kieslijsten voor de verkiezingen van de Tweede Kamer, de Eerste Kamer en het Europees Parlement. De leden kunnen kiezen uit de kandidaten die door een kandidatencommissie geschikt zijn bevonden. Het congres heeft het laatste woord over landelijke en Europese verkiezingsprogramma's. Het congres komt ten minste één keer per jaar samen, in de lente, en voor de rest als dat nodig is. Een opvallende eis die GroenLinks aan Tweede Kamerleden stelt, is dat zij niet langer dan drie Kamerperiodes lid zijn van de Tweede Kamer. Elk Kamerlid kan aan het ledencongres hiervoor dispensatie aanvragen. In 2010 deden Femke Halsema en Ineke van Gent dit succesvol.

Het partijbestuur bestaat uit zeven leden: de voorzitter, een penningmeester, een Europees secretaris, een internationaal secretaris, een secretaris partijontwikkeling een secretaris publiciteit en campagnes, en secretaris personeel en organisatie. De voorzitter krijgt een vergoeding, de anderen zijn vrijwilligers.

Naast het congres hebben de partijraad en de toezichtraad belangrijke functies. De partijraad debatteert met het partijbestuur en de landelijke en Europese fracties over politieke en strategische thema's en doet richtinggevende uitspraken. De partijraad bestaat uit tachtig leden die gekozen worden door lokale en provinciale afdelingen (58), werkgroepen (10) en DWARS (2). De toezichtraad bestaat uit vijf door het congres gekozen leden en is belast met het formele toezicht op het partijbestuur.

GroenLinks heeft 250 afdelingen in bijna alle gemeenten. Ook heeft het een afdeling in elke provincie. Afdelingen dragen zorg voor verkiezingscampagnes, kandidatenlijsten en verkiezingsprogramma's. De provinciale ledenvergadering komt eens per jaar samen, een gemeentelijke afdelingsvergadering vaker.

Aantal Leden GroenLinks 1990-2011

GroenLinks heeft ten slotte werkgroepen die zich bezighouden met inhoudelijke thema's. Momenteel zijn er de volgende werkgroepen: Werkgroep Europa, Werkgroep Noord-Zuid (ontwikkelingssamenwerking), Landbouw Werkgroep, Werkgroep Arbeidsverhoudingen, Feministisch Netwerk, RozeLinks (seksuele diversiteit), Netwerk Chronisch Zieken en Gehandicapten, GroenLinks Plus (ouderen), Werkgroep Huisvesting, Milieu-Netwerk, Netwerk Vrede en Veiligheid, Ambtonetwerk (ambtenaren), De Werkvloer (ondernemers), Dierenrechten Nu!, Kleurrijk Platform (etnische diversiteit), Linke hersenen (filosofie), Werkgroep Midden-Oosten, Werkgroep ICT.

Een aantal organisaties is gelieerd aan GroenLinks, waaronder

• DWARS, de onafhankelijke politieke jongerenorganisatie die aan GroenLinks verbonden is.
• De Linker Wang, platform voor Geloof en Politiek, dat zich inzet voor progressief christelijke politiek. Het geeft jaarlijks de Ab Harrewijnprijs aan een persoon of organisatie die zich inzet voor mensen aan de onderkant van de samenleving. De Linker Wang is opgericht op initiatief van de Evangelische Volkspartij
• Het Wetenschappelijk Bureau GroenLinks, dat het blad De Helling uitgeeft en zich bezighoudt met internationale activiteiten. De directeur van het wetenschappelijk bureau is sinds 10 januari 2009 Dick Pels;
• Het GroenLinks Magazine, het onafhankelijke maandblad van de partij.

Internationaal is GroenLinks eveneens actief. Zij is medeoprichter van de Europese Groene Partij en lid van de Wereldwijde Groenen.

In 2001 had GroenLinks een begroting van 25 miljoen euro; 48% hiervan kwam van lidmaatschapgelden, 26% van afdrachten van vertegenwoordigers en 23% vanuit overheidssubsidies en 3% uit andere bronnen (donaties, rente, verkoop van partijbladen).

Externe relaties

GroenLinks is oorspronkelijk opgericht als een middelgrote partij ter linkerzijde van de Partij van de Arbeid. In 1994 kwam de Socialistische Partij in de Tweede Kamer. GroenLinks wordt door politicologen op links-rechts schalen tussen de PvdA en de SP geplaatst. GroenLinks werkt met beide partijen samen, terwijl de relaties tussen PvdA en SP vaak slecht zijn geweest. Zo is GroenLinks een lijstverbinding aangegaan met de SP tijdens de verkiezingen van 2002, 2003 en 2006; tijdens de Europese verkiezingen van 2004 sloot het een lijstverbinding met de PvdA. GroenLinks riep tijdens de verkiezingen van 2006 op tot een linkse coalitie, "De Linkse Lente", tussen de drie linkse partijen. Na de verkiezingen bleek dat deze mogelijke coalitie geen meerderheid had. De verkiezingen en de formatie van 2006/07 sloegen de hoop van een "linkse lente" de bodem in. Bij de Eerste Kamerverkiezing van 2007 ging de partij een lijstverbinding aan met de Partij voor de Dieren. Overigens wordt GroenLinks door sommige politicologen als meest linkse (en meest progressieve) partij van Nederland gekenschetst, zoals door André Krouwel in zijn Kieskompas.

GroenLinks is lid van verschillende allianties van linkse maatschappelijke organisaties, zoals Keer het Tij. Daarnaast heeft het informele maar vriendschappelijke relaties met milieugroepen als Milieudefensie, Greenpeace en Natuur & Milieu: kamerleden Wijnand Duyvendak, Bram van Ojik, Marijke Vos, Britta Böhler, Ria Beckers en Mirjam de Rijk hadden allemaal voor of na hun kamerlidmaatschap een prominente functie binnen een van deze organisaties. Duyvendak, Van Ojik en Vos bij Milieudefensie, Böhler bij Greenpeace en Beckers en De Rijk bij Stichting Natuur en Milieu. Nummer 6 van de Tweede Kamerlijst van GroenLinks in 2010 is Liesbeth van Tongeren, directeur van Greenpeace.

Veel GroenLinksers zijn actief binnen de vakbond. Ineke van Gent en Linda Voortman werkten voor hun kamerlidmaatschap bij de FNV. Op de GroenLinks-lijst in 2010 stonden twee prominente CNV'ers: voormalig voorzitter Bert van Boggelen en Jesse Klaver, toenmalig voorzitter van CNV-jong. Ook bij Oxfam Novib zijn GroenLinksers, waaronder het voormalige Tweede Kamerlid Farah Karimi (nu algemeen directeur bij Oxfam Novib) en Tom van der Lee, lange tijd woordvoerder van de Tweede Kamerfractie, actief. GroenLinkser Arjan El Fassed werkte voor zijn kamerlidmaatschap bij Oxfam. Een aantal prominente GroenLinksers, waaronder Halsema, heeft gewerkt bij het debatcentrum de Balie in Amsterdam.

GroenLinks is mede-oprichter van het Nederlands Instituut voor Meerpartijendemocratie, een organisatie van zeven Nederlandse politieke partijen die democratiseringswerk steunt in zeventien landen.

Zie ook

• Angelsaksisch model
• Scandinavisch model
• Kandidatenlijst voor de Europese Parlementsverkiezingen 2009
• Kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen 2012
• Kritisch GroenLinks

Externe links

• Website GroenLinks
• Verzamelblog van GroenLinksers

Bronnen, noten en/of referenties

	GroenLinks
Volksvertegenwoordigers: Eerste Kamerleden (fractievoorzitters) · Tweede Kamerleden (fractievoorzitters) · Europarlementariërs (delegatieleiders) Bestuurders: Wethouders · Burgemeesters · provinciale bestuurders Kieslijsten: 1989 · 1994 · 1998 · 2002 · 2003 · 2006 · 2010 · 2012 Fractievoorzitters: Ria Beckers · Peter Lankhorst · Paul Rosenmöller · Marijke Vos · Femke Halsema · Jolande Sap · Bram van Ojik Partijorganisatie: Besturen (voorzitters) · DWARS · De Linker Wang (Ab Harrewijnprijs) · Bureau de Helling (De Helling) · GroenLinks Magazine · RozeLinks Voorgangers: CPN · EVP · PPR · PSP · Groen Progressief Akkoord · Groene Partij Nederland · Regenboog

	Politieke partijen in Nederland
Tweede Kamer: Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (41) · Partij van de Arbeid (38) · Partij voor de Vrijheid (15) · Socialistische Partij (15) · Christen-Democratisch Appèl (13) · Democraten 66 (12) · ChristenUnie (5) · GroenLinks (4) · Staatkundig Gereformeerde Partij (3) · Partij voor de Dieren (2) · 50Plus (2) Eerste Kamer: Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (16) · Partij van de Arbeid (14) · Christen-Democratisch Appèl (11) · Partij voor de Vrijheid (10) · Socialistische Partij (8) · Democraten 66 (5) · GroenLinks (5) · ChristenUnie (2) · Staatkundig Gereformeerde Partij (1) · 50Plus (1) · Partij voor de Dieren (1) · Onafhankelijke Senaatsfractie (1) Europees Parlement: Christen-Democratisch Appèl (5) · Partij voor de Vrijheid (4) · Partij van de Arbeid (3) · Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (3) · Democraten 66 (3) · GroenLinks (3) · Socialistische Partij (2) · ChristenUnie (1) · Staatkundig Gereformeerde Partij (1)