Rutger Kopland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Rudi Van den Hoofdakker
Afbeelding gewenst
Algemene informatie
Volledige naam Rutger Hendrik van den Hoofdakker
Pseudoniemen Rutger Kopland
Geboren 4 augustus 1934, Goor
Overleden 11 juli 2012, Glimmen
Land Vlag van Nederland Nederland
Beroep dichter, hoogleraar psychiatrie
Werk
Jaren actief 1966 - ± 2008 (dichter)
1959 - 1995 (psychiater)
Genre poëzie, essay
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Rutger Kopland, pseudoniem van Rutger Hendrik (Rudi) van den Hoofdakker (Goor, 4 augustus 1934 - Glimmen, 11 juli 2012) was een Nederlandse dichter en schrijver. Van beroep was hij psychiater, maar bij een groter publiek is hij bekend als dichter.

Leven en werk[bewerken]

Wetenschapper[bewerken]

In 1959 deed Van den Hoofdakker zijn artsexamen aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 1966 promoveerde hij op een dissertatie over slaapstoornissen, getiteld Behaviour and EEG of drowsy and sleeping cats. Vervolgens werd hij als psychiater een autoriteit op het gebied van depressiebestrijding door lichttherapie en slaapverschuiving. In 1970 leverde hij met het pamflet Het bolwerk van de beterweters scherpe kritiek op de pretenties van de medische stand, waardoor hij een boegbeeld werd van de antiautoritaire zienswijze op de psychiatrie. Hij was van 1981 tot 1995 hoogleraar biologische psychiatrie aan de RUG. Zijn inaugurele rede, uitgesproken op 21 juni 1983, was getiteld Iets over het gebruik van hersenen.

Hij produceerde vele wetenschappelijke publicaties. Hij speelde een belangrijke rol in het onderzoek naar, en de herintroductie van, de elektroconvulsietherapie of ECT, beter bekend als de elektroshock.[1] Deze techniek wordt mede door de inzet van Van den Hoofdakker in Nederland jaarlijks weer op honderden mensen toegepast.[2]

Als wetenschapper, psychiater en dichter trad Van den Hoofdakker in 1999/2000 op in het VPRO-programma Van de Schoonheid en de Troost van Wim Kayzer.[3]

Literator[bewerken]

Onder het pseudoniem Rutger Kopland werd hij een van de populairste dichters van Nederland. Hij debuteerde in 1966 met de bundel Onder het vee. Meer dan tien bundels volgden, alsmede enkele banden met gebundelde essays. In een onnadrukkelijke, observerende stijl met veel aandacht voor het gewone woord, worden in zijn poëzie algemeen-menselijke thema's belicht. Veel van zijn gedichten beschrijven een (bijvoorbeeld door een landschap opgeroepen) gestold moment, een kortstondige impressie, die aanleiding vormt tot een bespiegeling over vergankelijkheid, het voorbijgaan van het moment of het scheppingsproces van de dichter. Voor veel lezers en critici weet hij toegankelijkheid, relativering en diepgang te combineren.

Zijn gedicht Jonge sla was aanleiding voor een aflevering van de RVU-televisieserie Mooie Woorden van Theo Uittenbogaard, genaamd Jonge sla of De kunst van het vertalen (1995), over de onmogelijkheid om poëzie te vertalen. Bovendien gaf het naam aan een tijdschrift en een toneelgroep.

Een fragment:

Jonge sla
Alles kan ik verdragen,
het verdorren van bonen,
(...)
Maar jonge sla in september,
net geplant, slap nog,
in vochtige bedjes, nee.

Vertalingen van zijn werk verschenen in het Frans, Duits en Engels. Rutger Kopland werd verkozen tot Dichter des Vaderlands, maar hij liet die eer aan zich voorbijgaan [4].

Publiekelijk bekende de dichter dat zijn favoriete plekje aan de Drentsche Aa ligt, vlakbij Schipborg. Een fragment uit een gedicht over deze plek:

(...)
het landschap met de rivier doortrekt me
en laat me achter, zonder een gevoel, zonder
een gedachte - het laat me weten
hoe overbodig ik ben
ik zit hier, zie dit en vergeet dit, hetzelfde moment
ik ben alleen en niemand weet waar ik ben
en wat ik zie, ook ikzelf niet

Persoonlijk[bewerken]

Hij was getrouwd, had drie kinderen en woonde sinds de vroege jaren zestig in Glimmen in de Nederlandse provincie Groningen.

Na een ernstig auto-ongeluk in december 2005 raakte Kopland enige tijd in coma, veroorzaakt door een hartstilstand, en trok hij zich grotendeels terug. Interviews gaf hij nog maar weinig en hij trad nauwelijks meer op in het openbaar. Wel verscheen in 2008 zijn laatste dichtbundel Toen ik dit zag. De daarna nog gepubliceerde lezing "Inleiding in de 'Patafysica" over wetenschappelijke onzinbeweringen had hij al in 2000 uitgesproken in de universiteit van Tilburg.

Kopland overleed op 11 juli 2012 op 77-jarige leeftijd. Hij werd in besloten familiekring begraven. Wel was er een herdenking in de Martinikerk in Groningen.[5][6] Volgens het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap is Nederland met het overlijden van Kopland "opnieuw een belangrijke schrijver-dichter ontvallen".[7]

Onderscheidingen[bewerken]

In april 2005 werd bekend dat Kopland de dat jaar aan hem toegedachte koninklijke onderscheiding zou weigeren, "omdat koninklijke onderscheidingen bedoeld zijn om mensen in het zonnetje te zetten, die normaal gesproken in de schaduw opereren" [5].

Werken[bewerken]

  • Onder het vee, 1966
  • Het orgeltje van yesterday, 1968
  • Alles op de fiets, 1969
  • als R.H. van den Hoofdakker: Het bolwerk van de beterweters. Over de medische ethiek en de status quo, 1970.
  • Wie wat vindt heeft slecht gezocht, 1972
  • Een lege plek om te blijven, 1975
  • Al die mooie beloften, 1978
  • Dit uitzicht, 1982
  • Voor het verdwijnt en daarna, 1985
  • Dankzij de dingen, 1989
  • Geduldig gereedschap, 1993
  • Het mechaniek van de ontroering. Essays over de esthetische ervaringen in poëzie en wetenschap, 1995
  • Tot het ons loslaat, 1997
  • Over het verlangen naar een sigaret, 2001
  • Twee ambachten. Essays over psychiatrie van poëzie, 2003
  • Een man in de tuin, 2004
  • Verzamelde gedichten, 2006
  • Toen ik dit zag, 2008
  • Inleiding in de 'Patafysica, 2010

Muurgedicht[bewerken]

Zoals de oude wereld haar kende; sculptuur in Sellingen

Documentaire[bewerken]

  • Hoek, Piet Hein van der (red., regie) (2006). Rutger Kopland : de taal van het verlangen / productie, research: Lejo Siepe; medew.: Anton Korteweg. Stichting Beeldlijn, Groningen. 1 dvd-video (ca. 55 min.).[9]

Literatuur[bewerken]

  • Goud, Johan (red.) (2012). Het leven volgens Rutger Kopland : onze vluchtige plek van de waarheid / auteurs: Erik Borgman ... e.a.; columns: Tom van Deel e.a.; en een gesprek met Rutger Kopland. 2e verb. dr. Klement/Pelckmans, Zoetermeer/Kalmthout. 175 p. Oorspr. uitg.: 2012. ISBN 978-908-687-087-5, ISBN 978-902-896-499-0.
  • Korteweg, Anton (red.) (2004). Daar wil je als Rudi wel bij zijn : gedichten voor Rudi van den Hoofdakker/Rutger Kopland bij zijn zeventigste verjaardag. De Uitvreter, Zoeterwoude-Dorp. 18 bl. Opl.: 100 ex. (70 bestemd voor de jarige (aangeboden aan hem op zijn verjaardagsfeest, 2 oktober 2004 in Westervelde). Losbl., in omslag. Geen ISBN.
  • Jessurun d'Oliveira, H.U. (2003). Het gedicht als wereld : essays over Lucebert, Leo Vroman en Rutger Kopland. Uitgeverij 521, Amsterdam. 103 p. ISBN 90-76927-76-6.
  • Evenepoel, Stefaan (2000). Volmaakt onaf : over stijl en thematiek in de vroege poëzie van Rutger Kopland. Universitaire Pers, Leuven. 260 p. (Symbolae Facultatis Litterarum Lovaniensis. Series D, Litteraria ; vol. 12). ISBN 90-5867-043-0. Bewerking van proefschrift Katholieke Universiteit Leuven, 1992.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. C.J. Slooff, J.W.B.M van Berkestijn, R.H. van den Hoofdakker Elektroshock: therapeutische effecten Tijdschrift voor psychiatrie 24, 1982
  2. Dagblad De Pers Shocken tegen depressie - 6 juni 2007
  3. Boek: Het boek van de schoonheid en de troost / inleidingen, interviews: Wim Kayzer; eindred.: Gertjan Wallinga. 10e dr. Olympus, Amsterdam, 2006. 333 p. ISBN 978-904-670-273-4. Oorspr. uitg.: Contact, Amsterdam, 2000. ISBN 90-467-0273-1. Interviews met kunstenaars en wetenschappers uit binnen- en buitenland, waarin zij hun visie geven op de troost van de schoonheid. DVD-box van de interviews, zie: VPRO-winkel
  4. Komrij 'dichter des vaderlands'. Trouw (27 januari 2000)
  5. a b Dichter en schrijver Rutger Kopland overleden. Trouw (15 juli 2012)
  6. Familie Kopland: afscheid in besloten kring. Trouw (15 juli 2012)
  7. 'Nederland verliest belangrijke dichter'. Trouw (15 juli 2012)
  8. 'Eerste muur met Archipel-poëzie'. Website Archipel-Willemspark (31 maart 2012)
  9. Uitgezonden op televisie in Het Uur van de Wolf op 18-03-2007. Zie ook: De taal van verlangen