Golfoorlog van 1990-1991

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Perzische Golfoorlog (1990-1991)
WarGulf photobox.jpg
Datum 2 augustus 199028 februari 1991
Locatie Perzische Golf
Resultaat Overwinning van de coalitie, bevrijding van Koeweit
Casus belli Iraakse invasie van Koeweit
Strijdende partijen
Vlag van Koeweit Koeweit
Vlag van Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk
Vlag van Saoedi-Arabië Saoedi-Arabië
Vlag van België België
Vlag van Egypte Egypte
Vlag van Qatar Qatar
Vlag van Frankrijk Frankrijk
Vlag van Nederland Nederland
Vlag van Canada Canada
Vlag van Irak Irak
Commandanten
Vlag van Verenigde Staten Norman Schwarzkopf Vlag van Irak Saddam Hoessein
Troepensterkte
660.000 360.000
Verliezen
378 doden,
1000 gewonden
25.000 doden,
75.000 gewonden

De Perzische Golfoorlog (2 augustus 1990 - 28 februari 1991), ook wel bekend onder de codenaam Operation Desert Storm (17 januari - 28 februari 1991), was een oorlog die gevoerd werd tussen een coalitie van 34 landen, onder leiding van de Verenigde Staten. Operation Desert Storm was een reactie op de Iraakse invasie en annexatie van Koeweit.

De oorlog staat ook bekend onder andere namen, zoals de Eerste Perzische Golfoorlog, Golfoorlog I, Koeweitoorlog of de Eerste Irakoorlog, voordat de naam "Irakoorlog" werd gebruikt voor de Irakoorlog van 2003 (die in de VS ook bekend staat als "Operation Iraqi Freedom").

Achtergrond[bewerken]

De invasie van Koeweit door Iraakse troepen die begon op 2 augustus 1990 werd internationaal veroordeeld, en er kwamen onmiddellijke economische sancties tegen Irak door leden van de VN Veiligheidsraad. Amerikaans president George H. W. Bush stuurde Amerikaanse troepen naar Saoedi-Arabië, en spoorde andere landen aan ook troepen te sturen. Een reeks landen traden toe tot de coalitie, de grootste coalitie sinds de Tweede Wereldoorlog. De grote meerderheid van de troepen van de coalitie waren van de VS, Saoedi-Arabië, het Verenigd Koninkrijk en Egypte in die volgorde.

De oorlog werd gekenmerkt door het eerste gebruik van livebeelden van de frontlinie, door vooral CNN. De oorlog kreeg ook de bijnaam Video Game War wegens de dagelijkse uitzending van beelden vanuit Amerikaanse bommenwerpers tijdens Operation Desert Storm.

Het aanvankelijke conflict om Iraakse troepen uit Koeweit te verdrijven begon met een luchtbombardement op 17 januari 1991. Dit werd gevolgd door een grondaanval op 24 februari, hetgeen een beslissende overwinning was voor de troepen van de coalitie, die Koeweit bevrijdden en Irak binnenvielen. De coalitie stopte met de inval, en verklaarde een staakt-het-vuren 100 uur nadat de grondcampagne was begonnen. Lucht- en grondgevechten werden beperkt tot Irak, Koeweit en gebieden aan de de grens van Saoedi-Arabië. Irak vuurde Scudraketten af op militaire doelwitten van de coalitie in Saoedi-Arabië, en op Israël.

Resolutie 687 Veiligheidsraad Verenigde Naties werd aangenomen in april 1991 en bepaalde formele eisen voor het staakt-het-vuren. De controverses omtrent het opleggen van maatregelen en opeenvolgende resoluties zouden leiden tot de uitbraak van een andere oorlog 12 jaar later.

Voorgeschiedenis en ontstaan[bewerken]

Gedurende en na de Irak-Iranoorlog waren er conflicten opgekomen tussen Irak en Koeweit. Irak had zware schulden aan Koeweit en andere landen vanwege de financiering van de oorlog, en ook beschuldigde Irak Koeweit ervan dat het de grens tussen de twee staten geschonden had, en militaire installaties had gebouwd en oliebronnen had aangeboord aan de Iraakse zijde van de grens. De Koeweiti's produceerden ook te veel olie (40% meer dan het door de OPEC voor Koeweit vastgestelde quotum) waardoor de prijs daalde en Irak inkomsten misliep. Daarnaast werd Irak al enige tijd door de Sovjet-Unie gesteund via het veto in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Met het naderend einde van de Koude Oorlog viel deze politieke steun weg.

Begin en internationale reactie[bewerken]

Toen onderhandelingen tussen de beide staten op niets uitliepen, viel Irak op 2 augustus 1990 Koeweit binnen. Het Koeweitse leger kon slechts enkele uren symbolisch weerstand bieden. De Iraakse president Saddam Hoessein verklaarde dat Koeweit een provincie van Irak was.

De inval werd vrijwel meteen veroordeeld in de Veiligheidsraad van de VN, economische sancties werden ingesteld, en Irak werd een ultimatum gesteld om zich onvoorwaardelijk voor 15 januari 1991 uit Koeweit terug te trekken. Uiteindelijk werden twaalf resoluties ingediend en aangenomen. De Sovjet-Unie onder Michail Gorbatsjov stemde vóór alle twaalf; China stemde voor de eerste elf en onthield zich van de laatste stemming over resolutie 678. Alleen Cuba en Jemen stemden tegen de resolutie.

Aanval op Saoedi-Arabië?[bewerken]

De Verenigde Staten brachten, op uitnodiging van Saoedi-Arabië, op 8 augustus 1990 troepen naar het gebied (Operatie Desert Shield), om een eventuele volgende Iraakse inval in Saoedi-Arabië tegen te gaan, hoewel er geen werkelijke aanwijzingen waren dat Irak een dergelijke inval gepland had. Saoedi-Arabië binnenvallen hield in dat over immense afstanden door de woestijn zou moeten worden opgerukt. Bovendien beschikte Saoedi-Arabië over een moderne luchtmacht, voor wie de Iraakse troepen in de woestijn een zeer makkelijk doelwit zouden zijn. Irak had zich al eerder in de oorlog tegen Iran verkeken op de afmetingen van het land en de luchtmacht onderschat, en het was niet waarschijnlijk dat men deze fout nog een keer zou maken. Hoewel Irak grieven tegen Saoedi-Arabië had, zou een Iraakse aanval waarschijnlijk niet succesvol zijn. Het was daarom niet waarschijnlijk dat Irak daadwerkelijk plannen tegen Saoedi-Arabië had. Bovendien begonnen de Iraakse troepen in Zuid-Koeweit zich na de aanval in te graven, een tactiek die erop wees dat ze zich op de verdediging en niet op een aanval richtten. Door de Operatie Desert Shield stonden 700.000 troepen paraat tegen een eventuele Iraakse aanval van 1.700.000 troepen (zo'n 10% van de Iraakse bevolking).

VS besluiten tot interventie[bewerken]

Een herinneringsplaquette van een Amerikaanse soldaat die zijn leven verloor tijdens de Perzische Golfoorlog.

Een belangrijk argument in het winnen van de Amerikaanse publieke en politieke opinie voor militair ingrijpen was een getuigenis die een vrouw deed voor een groep Amerikaanse congresleden. De vrouw vertelde verpleegster te zijn geweest in het stadsziekenhuis van Koeweit en beschreef huilend hoe Iraakse soldaten baby's uit couveuses trokken en ze lieten sterven op de koude vloer.
De getuigenis werd door tientallen miljoenen Amerikanen bekeken en president George Bush refereerde in de weken daarop ten minste tien maal aan dit verhaal. Uiteindelijk zeiden ten minste zes congresleden dat dit verhaal voor hen genoeg was om voor Amerikaans militair ingrijpen te stemmen en de stemverhouding in de senaat bleek uiteindelijk 52-47 voor ingrijpen.
Een jaar daarna bleek dit verhaal volledig uit de duim gezogen te zijn. De vrouw bleek lid te zijn van de koninklijke familie van Koeweit en was de dochter van de Koeweitse ambassadeur in de Verenigde Staten. Tijdens en na de inval woonde ze niet in Koeweit.[1] Uiteraard waren er zeer vele andere zwaar wegende belangen om Irak uit Koeweit te verdrijven. Dat de Irakezen zich misdroegen in Koeweit was ook duidelijk genoeg.[2]

De Verenigde Staten organiseerden een grote internationale coalitie van uiteindelijk 34 landen (waaronder België en Nederland), hoewel driekwart van de soldaten van de VS afkomstig was. Vredesonderhandelingen mislukten, omdat de VS slechts onvoorwaardelijke en volledige terugtrekking van de Iraakse troepen acceptabel achtten, terwijl Irak deze aan voorwaarden wilde verbinden (terugtrekking van Syrië uit Libanon en van Israël uit de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever). Saddam Hoessein trachtte zich op deze wijze als een kampioen van de Arabische wereld te presenteren, en werd ook door onder andere veel Palestijnen en Arabieren als zodanig gezien.

Naast de agressie tegen Koeweit werd Irak ook verweten dat het massavernietigingswapens bezat. Weliswaar werd het land niet in staat geacht een kernwapen te bouwen, maar was het vrijwel zeker dat het over mosterdgas beschikte. Uit de oorlog tegen Iran en andere bronnen waren sterke aanwijzingen dat men tevens de beschikking had over antrax, verschillende bacteriële vergiften, alsmede sarin, tabun en waterstofcyanide. Overigens hadden verschillende landen uit de coalitie de leveringen van de grondstoffen en techniek aan Irak oogluikend toegelaten.

Irak trachtte intussen in Koeweit een marionettenregering op te zetten. Toen dit onvoldoende resultaat opleverde, benoemde Saddam zijn neef Ali Hassan al-Majid ("Ali Chemicali") tot militair gouverneur van Koeweit. Ondertussen hield hij de aanwezige buitenlanders in Irak vast en trachtte via hen ook onderhandelingsruimte te verkrijgen. Wereldberoemd werden de uitzendingen op de Iraakse televisie waarop Saddam Hoessein op vaderlijke toon met de gijzelaars praatte en zelfs een jongetje door zijn haar streek.

Strategie van Saddam Hoessein[bewerken]

En venietigde Iraakse tank tijdens de Golfoorlog in 1992

De Iraakse president Saddam Hoessein maakte van de eerste Golfoorlog een heilige oorlog. Hierdoor kon hij een Arabisch front (met de hulp van de Jordaanse koning Hoessein) tegenover de coalitie plaatsen. Ook de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie onder leiding van Yasser Arafat steunde Hoessein. Saddam Hoessein viel eveneens Israël aan met Scudraketten. Hierop zette de Amerikaanse overheid druk op Israël om geen tegenaanval uit te voeren uit vrees dat de coalitie - hoofdzakelijk bestaande uit Arabische staten - uit elkaar zou vallen.

Luchtoffensief: Operatie Desert Storm[bewerken]

Coalitie-interventie begint[bewerken]

Na diplomatiek overleg en diplomatieke dreigementen verstreek het ultimatum op 15 januari 1991 zonder dat Irak aan de eisen van de Coalitie gehoor had gegeven. Tijd was een essentiële factor in de planning van een eventuele aanval. Vanaf april zou de temperatuur zodanig oplopen dat een oorlog zeer zou worden bemoeilijkt. Wachten met aanvallen tot het jaar daarna zou wellicht leiden tot het uiteenvallen van de Coalitie omdat veel landen wellicht geen zin meer zouden hebben een dermate grote troepenmacht in de Golf te handhaven, of wegens politieke omwentelingen aan het thuisfront. De Coalitie was eenmalig en het was daarom zaak Irak in een korte oorlog te verslaan voor de lente aanbrak.

Op 17 januari 1991, twee dagen na het aflopen van het ultimatum, begon de coalitie een luchtoffensief tegen Irak onder de naam Operatie Desert Storm. De operatie zou het grootste luchtoffensief uit de geschiedenis worden, gevolgd door het grootste grondoffensief sinds de Tweede Wereldoorlog.
De geallieerden onder leiding van de Amerikaanse generaal Norman Schwarzkopf, Jr. wisten een uiterst modern en machtig leger op de been te brengen van 700.000 man, 3500 tanks, 1700 vliegtuigen en 149 oorlogsschepen. Irak beschikte echter ook over een moderne luchtmacht, en een landmacht die nog groter was: 1 miljoen man. Op papier was dit een enorm leger, hoewel het grootste deel hiervan bestond uit het Volksleger: dienstplichtigen die kwalitatief en moreel van veel slechter kaliber waren dan de Iraakse Republikeinse Garde en Speciale Eenheden. Toch hadden de geallieerde militaire leiders op een voorafgaand groot luchtoffensief aangedrongen, om de Iraakse troepen in Koeweit en Zuid-Irak te verzwakken.

Van vliegtuigen naar raketten[bewerken]

Plan van Operatie Desert Storm

Al snel werd duidelijk dat de geallieerden het luchtruim beheersten. Zij vernietigden eerst de radarstations, waardoor de Iraakse luchtmacht vrijwel "blind" werd. Mede hierdoor kon de Iraakse luchtmacht, die met moderne Russische jagers was uitgerust, zijn capaciteit niet goed benutten, en viel de weerstand lager uit dan verwacht. De luchtmacht van de coalitie bombardeerde militaire doelen in Irak, waarbij drie gebieden het belangrijkst waren: Bagdad vanwege de bestuurlijke centra daar, West-Irak omdat vanuit daar Scuds op Israël konden worden afgeschoten, en Zuid-Irak om de militaire kracht van de daar gelegerde troepen te ondermijnen. De Iraakse luchtmacht was grotendeels intact, maar durfde nauwelijks nog zijn bases te verlaten.

Maar de Iraakse leider Saddam Hoessein had een ander wapen in petto: de Scud-raket. Daags na het begin van Desert Storm werden tien van deze middellangeafstandsraketten op Tel Aviv en Haifa afgeschoten, in een poging van Irak om Israël in de strijd te betrekken. Dit zou wellicht de publieke opinie in de Arabische landen aan de zijde van Irak brengen. De Amerikanen wisten de Israëlische regering ervan te overtuigen dat terugslaan zinloos was en tot een gevaarlijke escalatie kon leiden. Israël overwoog een tegenaanval uit de lucht, maar riep zijn vliegtuigen terug toen ze nog boven Israël waren. Overigens richtten de raketten weinig schade aan, en een aantal misten niet alleen de steden maar haalden zelfs Israël niet. Men vreesde dat de door Irak afgevuurde Scudraketten misschien met chemische of biologische wapens waren geladen, maar dit was niet het geval. Vele ervan konden bovendien door patriot-raketten onschadelijk worden gemaakt. Over de levering van patriot-verdedigingsssystemen aan Israël ontstond destijds in Nederland discussie, vooral van de zijde van GroenLinks.

Iraakse luchtmacht verslagen[bewerken]

De Iraakse luchtmacht had 38 MiG's verloren in de eerste oorlogsweek. Vanaf dat moment vluchtten de resterende toestellen massaal naar Iran. Dit was een verrassing voor de coalitie, omdat men verwachtte dat de luchtmacht naar Jordanië zou uitwijken dat zich welwillender jegens Irak opgesteld had. Iran was de vijand uit de Iran-Irakoorlog en nam ieder Iraaks toestel dat op Iraanse bodem landde onmiddellijk in beslag. Uiteindelijk hebben naar schatting 115 tot 140 toestellen Iran bereikt. De piloten werden jaren vastgehouden en de vliegtuigen heeft Iran niet teruggegeven. Ook de marine van Irak trachtte naar Iraanse havens uit te wijken maar werd vrijwel geheel onderschept.

Op 29 januari 1991 vielen de Iraakse grondtroepen het Saoedische grensstadje Khafji binnen. Irak wist de coalitie vrijwel volledig te verrassen, nam het stadje in en omsingelde een groep Amerikaanse mariniers. Na een tegenaanval waarbij zeker een dag was gemoeid wisten de Amerikanen en Saoedi's het Iraakse leger met zware verliezen uit Khafji te verdrijven. Khafji werd tevens het toneel van een 'friendly fire'-incident waarbij elf Amerikaanse mariniers door het vuur van hun kameraden omkwamen.

Op 13 februari vond het bloedbad in de schuilplaats van Amiriyah plaats. Twee F-117 Stealth-bommenwerpers vuurden elk een lasergestuurde bom af op een bunker in de Bagdadse wijk Amiriyah, waarbij ruim vierhonderd burgers werden gedood die juist daar naar toe waren gevlucht voor luchtaanvallen. Het Amerikaanse leger zei te 'weten' dat de bunker als een militair commandocentrum werd gebruikt en zei de burgerslachtoffers te betreuren. Een BBC-correspondent werd vrijwel direct na de aanval in de bunker gelaten en zei dat hij daar geen aanwijzingen voor militair gebruik kon vinden. De bommen hadden zich door drie meter gewapend beton heen gedrongen.

Grondoorlog: Operatie Desert Sabre[bewerken]

De Sovjet-Unie probeerde nog een vredesplan uit te voeren. De Iraakse minister van Buitenlandse Zaken Tariq Aziz aanvaardde in Moskou een Russisch zespuntenvoorstel dat voorzag in een staakt-het-vuren, uitvoering van resolutie 660 van de Veiligheidsraad (die een onmiddellijke terugtrekking van de Iraakse troepen uit Koeweit inhield) en een ontkoppeling van de Koeweitcrisis van het Israëlisch-Palestijns conflict, hetgeen concessies van Iraakse zijde betekende. De Verenigde Staten vonden het zespuntenplan van Moskou echter niet ver genoeg gaan en bleven vasthouden aan het door henzelf gestelde ultimatum. Op 24 februari begon Operatie Desert Sabre, de grondaanval. De aanval was een tangbeweging, waarvan de linkervleugel via een omtrekkende beweging naar de Eufraat zou oprukken en de rechtervleugel Koeweit zou bevrijden.
De Iraakse verdediging bestond uit drie verdedigingslinies in het zuidwesten van het land en een algemene reserve in het noordwesten. De eerste verdedigingslinie waren Iraakse grondtroepen zonder noemenswaardige ervaring. De tweede linie bestond uit oude tanks, ingegraven in het zand. De Republikeinse Garde - elitetroepen - diende als derde (en reserve) verdedigingslinie. De algemene reserve werd verzorgd door de Presidentiële Garde.

De murwgebeukte en verzwakte Iraakse troepen hadden zeven weken bombardementen moeten verduren en werden hierdoor ook slecht bevoorraad. Ze boden dan ook weinig weerstand en trokken zich terug of capituleerden met hele brigades en divisies tegelijk. De Republikeinse Garde was van een ander kaliber maar kreeg al snel de handen vol met dringender zaken: in het land dreigde rebellie.

Op 27 februari trokken de Franse geallieerde troepen Koeweit-stad binnen. De helft van het Iraakse leger was uitgeschakeld en 's avonds liet Irak weten dat alle VN-resoluties over terugtrekking uit Koeweit zouden worden aanvaard. President Bush besloot tot een staakt-het-vuren "aangezien Koeweit bevrijd en Irak verslagen is".

Gevolgen[bewerken]

Daarmee kwam een einde aan de Golfoorlog die bijna zeven weken het wereldnieuws beheerste. Officiële cijfers geven aan dat aan geallieerde zijde 131 militairen sneuvelden en 100 militairen verongelukten. Irak zelf meldde 20.000 doden bij luchtaanvallen en 15.000 doden bij de grondoorlog. Maar anderen schatten de verliezen aan Iraakse zijde veel groter: tussen de 100.000 en 150.000 doden.

Koeweit[bewerken]

Nu nog kan men in Koeweit de beruchte Snelweg des Doods aanschouwen. Het betreft hier twee Koeweitse snelwegen waarlangs Iraakse troepen op 26 en 27 februari zich uit Koeweit aan het terugtrekken waren. De Amerikaanse luchtmacht viel deze konvooien aan, vernietigde eerst de eerste en laatste voertuigen en bombardeerde hierna herhaaldelijk de klemzittende overige militaire voertuigen. Zoals een Amerikaans piloot het verwoordde: "het leek op schieten op vissen in een vissenkom". Duizenden Iraakse militairen werden levend verkoold (ongeveer 2000 verkoolde voertuigen werden achteraf geteld). Dit gebeurde ondanks het feit dat de VS hadden beloofd dat zich terugtrekkende Iraakse troepen ongemoeid het land zouden kunnen verlaten.

Irak[bewerken]

Irak bleef verzwakt achter. In veel Iraakse steden ontstonden taferelen die leken op Dolle Dinsdag in Nederland in 1944: men verwachtte dat de dagen van Saddam Hoessein geteld waren. In het Koerdische noorden en sjiitische zuiden brak daardoor opstand uit, en men verwachtte dat de Amerikanen wel een handje zouden helpen. De geallieerden stonden daarnaast aan de Eufraat en hadden met gemak naar Bagdad kunnen optrekken. Dit gebeurde niet en de opstand werd neergeslagen. De coalitie was te bang voor chaos en anarchie na de afzetting van Saddam Hoessein. Dit kwam president Bush op verwijten te staan. De Verenigde Staten hadden de rebellie aangemoedigd en lieten de rebellen nu in de steek, zo werd gezegd. Bovendien liet men, volgens sommigen, de kans voorbijgaan om een nieuwe Iraakse staat op te bouwen met de goodwill van de meeste bevolkingsgroepen.

In december 1998 vond nog de Operatie Desert Fox plaats, om Irak duidelijk te maken dat het niet aan het waakzaam oog van de internationale gemeenschap kon ontsnappen.

Irak zou zich in de jaren 1991-2003 zo veel mogelijk aan de controle van de VN-wapeninspecteurs onttrekken. Irak misbruikte bovendien het Olie-voor-voedselprogramma. Dit programma stond beperkte handel in olie toe als uitzondering op het embargo tegen Irak, op voorwaarde dat van de opbrengst voedsel en medicijnen zouden worden gekocht voor de Iraakse bevolking. De opbrengst werd echter gebruikt door de partijtop voor de aanschaf van buitenlandse luxegoederen en wellicht zelfs (her)bewapening. Internationale diplomaten Dennis Halliday, Hans von Spiveck en Jutta Burghardt, commissarissen van het programma, waren het over eens dat het programma genocidaal was voor de Iraakse bevolking [3]. Uiteindelijk zouden de VS het land in 2003 alsnog bezetten.

Moslimextremisme[bewerken]

De Amerikaanse aanwezigheid in Saoedi-Arabië, het land van de voor de islam heilige steden, zou door moslimextremisten waaronder groepen als Al Qaida worden gebruikt als een reden om zich tegen de Verenigde Staten te keren. Dit zou uiteindelijk hebben geleid tot de aanslagen van 11 september 2001, die weer als katalysator fungeerden voor de Amerikaanse besluitvorming ten aanzien van de bezetting van Irak in 2003.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Ted Rowse - Kuwaitgate - killing of Kuwaiti babies by Iraqi soldiers exaggerated. Washington Monthly 1992
  2. [1]. NY Times
  3. Noam Chomsky - Humanitarian Imperialism: The New Doctrine of Imperial Right. Monthly Review Volume 60, Number 4 (September 2008)