Gazastrook

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Gazastrook
قطاع غزة Qiṭāʿ Ġazza
רצועת עזה Retzu'at 'Azza
Gebied in Palestina Vlag van Palestina
Kaart van de Gazastrook
Algemeen
Oppervlakte 360 km²
Inwoners (2007) 1.416.966[1] (3936 inw/km²)
Foto's
Het strand bij Gaza-Stad
Het strand bij Gaza-Stad
Portaal  Portaalicoon   Azië
De goudmarkt in Gaza-Stad

De Gazastrook (Arabisch: Qita` Ghazza - قطاع غزة, Hebreeuws: Retzu'at 'Azza - רצועת עזה ) is een gebied gelegen in het Midden-Oosten en een gedeelte van Palestina. De landstrook is genoemd naar de stad Gaza.

De Gazastrook heeft een oppervlakte van ongeveer 360 km². Het grenst aan Israël, Egypte en de Middellandse Zee. De belangrijkste steden zijn Gaza, Rafah, Abasãn, Khan Younis en Dayr al Balah. De kustlijn is ongeveer 40 km lang, de grens met Egypte ongeveer 13 km en de grens met Israël ongeveer 59 km lang.[2]

Anno 2014 wonen er - naar schatting - ruim 1,8 miljoen Palestijnen, waardoor er een bevolkingsdichtheid bestaat van meer dan vijfduizend personen per vierkante kilometer. Hierdoor kan de Gazastrook als overbevolkt worden bestempeld.

Politiek gezien staat het gebied de jure onder bestuur van de Palestijnse Autoriteit, maar sinds juni 2007 (zie Palestijnse Burgeroorlog) heeft Hamas de macht in handen en wordt het door haar bestuurd als een de facto onafhankelijk gebied. Met Israël verkeert het gebied sinds de onafhankelijkheid van Israël in 1948 (en in zekere zin daarvoor ook reeds) in openlijk conflict, waarvan het meest recente militaire treffen het conflict in de Gazastrook 2014 is.

Met Israël zijn er vier door Israëlische militairen gecontroleerde grensovergangen: Erez, Nahal Oz, Karni (goederen) en Sufa (goederen). Met Egypte zijn er twee grensovergangen: Kerem Shalom (goederen) en Rafah.[3] Het luchtruim en de Middellandse Zee vanaf 3 mijl is geblokkeerd door het Israëlische leger.

Geschiedenis[bewerken]

De geschiedenis van Gaza en de Gazastrook vormt onderdeel van de Kanaän waartoe het gebied behoorde voordat de belangrijkste kuststeden ervan tot kolonies van het Oude Egypte werden. Rond 1200 v.Chr. ontstond een migratiegolf van Filistijnen naar zuidwest Kanaän, dat toen Filistië werd genoemd. De Filistijnen waren een (zeevarend) volk met waarschijnlijk een Myceense of Minoïsche achtergrond, afkomstig van Kreta of Cyprus. Arabieren kwamen er op veroveringstocht in het jaar 635.[4]

Ottomaanse rijk en Britse mandaatperiode[bewerken]

Tot 1917 was de Gazastrook, net als de gehele regio, een deel van het Ottomaanse Rijk. In 1917 werd het -in de Eerste Wereldoorlog- veroverd door de Britten in de Slag bij Gaza. Het Verenigd Koninkrijk kreeg in 1922 van de Volkenbond een mandaat over Palestina, waarvan op 25 mei 1923 de definitieve grens werd bepaald (Palestina, ten westen van de Jordaan, waarin het huidige Israël en de staat Palestina liggen).

Egyptische bezettingsperiode[bewerken]

Volgens het Verdelingsplan van de VN in 1947 zou de Gazastrook onderdeel worden van een nieuwe Palestijns-Arabische staat. De Arabieren verwierpen het plan echter. Na de beëindiging van het Britse mandaat over Palestina op 15 mei 1948 en een op handen zijnde burgeroorlog riepen de Joden op 14 mei 1948 de staat Israël uit. Het Egyptische leger viel daarop Israël binnen vanuit het Zuiden en ontketende daarmee de Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948.

Op 22 september 1948, tegen het einde van de oorlog, vestigde de Arabische Liga een Palestijnse regering (Arabisch: حكومة عموم فلسطين hukumat 'um Filastin) in Gaza. Dit werd mede beschouwd als een poging van de Arabische Liga om de invloed van Transjordanië op de Palestijnse kwestie te verminderen; deze regering werd door Transjordanië (en door alle niet-Arabische landen) niet erkend. In feite was het weinig meer dan een marionettenregering onder gezag van Egypte, met een verwaarloosbare invloed en een minimaal budget. Later verhuisde de regering naar Caïro.

Onder Egyptisch bewind werd de Gazastrook vanaf 1948 een gesloten kamp. Het werd bijna onmogelijk om Gaza te verlaten. Strenge beperkingen, bijvoorbeeld in werkgelegenheid en onderwijs, werden opgelegd aan de inwoners van Gaza, zowel aan de oorspronkelijke bewoners als aan de vluchtelingen. Iedere avond was er een uitgaansverbod tot het ochtendgloren de volgende dag. De slechte behandeling blijkt ook uit de levensverwachting: toen Israël de Gazastrook bezette in 1967 was de levensverwachting er maar 48 jaar. Na twee decennia was de levensverwachting gestegen naar 72 jaar.[5]

De huidige Gazastrook is een product van de wapenstilstandsakkoorden van 1949 tussen Egypte en Israël; de grens staat bekend als de Groene Lijn. Egypte bezette de Strook van 1949 tot 1967, met een onderbreking van vier maanden Israëlische bezetting tijdens de Suezcrisis van 1956. Egypte annexeerde de Gazastrook niet, maar behandelde het als bezet gebied en liet het onder militair bestuur vallen. Palestijnen die in de Gazastrook of in Egypte woonden, kregen een Palestijns paspoort. Dit stopte in 1959 toen Gamal Abdel Nasser, de president van Egypte, de Palestijnse regering per decreet ophief.

Israëlische bezettingsperiode[bewerken]

In de Zesdaagse Oorlog van 1967 werd de Gazastrook door Israël op Egypte veroverd en bezet. Het gebied werd niet geannexeerd door Israël, maar Israëlisch-joodse kolonisten stichtten er onder bescherming van het Israëlische leger in totaal 21 nederzettingen. In 2005 was het aantal kolonisten gegroeid tot 8000; voor de bevolkingsaantallen in de regio van weinig betekenis, maar wel gevestigd op een relatief aanzienlijk groter deel van het grondgebied: de 8000 Israëlisch-joodse kolonisten woonden op 15% van de oppervlakte van de Gazastrook. De wegen naar deze nederzettingen werden door het Israëlische leger gecontroleerd.

Op 4 februari 2004 verklaarde de Israëlische minister-president, Ariel Sharon, vijftien nederzettingen die niet pal tegen de Israëlische grens aanlagen te willen ontruimen in het kader van het disengagementplan. Dit plan, dat een overeenkomst betrof met de Amerikaanse president, George W. Bush, plande naast de ontruiming van de nederzettingen in de Gazastrook en een viertal nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, ook de uitbreiding van de grotere nederzettingen op diezelfde Westelijke Jordaanoever én de verdere bouw van de omstreden veiligheidsmuur (Israëlische benaming) of Apartheidsmuur (Palestijnse benaming) op de Westelijke Jordaanoever. Deze Muur werd in juli 2004 veroordeeld en illegaal verklaard door het Internationaal Gerechtshof in Den Haag en in een Resolutie van de Algemene Vergadering van de VN.

Een ruime meerderheid van de Israëlische bevolking was volgens peilingen voor ontruiming van de nederzettingen. Een raadgevend referendum van de Likoed wees op 2 mei 2004 het voorstel af, maar de regering-Sharon met wisselende deelnemers zette de plannen voort. Als argument voor het overtuigen van de kolonisten in de Gazastrook werden ook grote schadevergoedingen beloofd. Aanvankelijk waren de acties tegen de ontruiming aanzienlijk. De Israëlische regering probeerde van meet af aan het aantal aanwezige extremistisch-religieuze sympathisanten te verminderen. Zo werd bijvoorbeeld een 50.000 man grote 'Mars op de Gazastrook' verboden. In augustus 2005 waren alle inwoners van de nederzettingen en sympathisanten uit de Gazastrook geëvacueerd. In september 2005 droeg Israël de controle over de Gazastrook over aan de Palestijnse Autoriteit, hoewel het Israëlische leger nog wel aanwezig bleef. Voor Israëlische burgers werd de toegang tot de Gazastrook door Israël afgesloten.

Palestijns bestuur[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Palestijnse Autoriteit voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het Palestijnse bestuur over het grootste deel van de Gazastrook begon in 1993, na de Israëlisch-Palestijnse akkoorden die bekend staan als de Oslo-akkoorden.

Na een verdere eenzijdige terugtrekking van Israël, was op 12 september 2005 de controle over het grondgebied (exclusief het luchtruim) compleet. Aanvankelijk braken feestvierende Palestijnen de grens met Egypte door, maar die werd later gerepareerd. De Palestijnse Autoriteit vergrendelde de grensovergang met Egypte. Tijdens een gewapende "overwinningsparade" van Hamas kwamen 19 mensen om het leven en nog 200 raakten gewond, toen explosieven in een vrachtwagen van Hamas ontploften. De Palestijnse Autoriteit reageerde met een politieke aanval op Hamas wegens het nodeloos in gevaar brengen van burgers. Hamas reageerde met het afvuren van 40 raketten op Israël.[bron?] In dezelfde periode voerde Israël ook grootschalige geluidsbombardementen uit op de Gazastrook.[bron?]

Na de dood van Yasser Arafat werd er door de internationale gemeenschap, de VS en Israël op kop, sterk aangedrongen op democratische verkiezingen.

In 2006 won Hamas de verkiezingen van Fatah, maar de gekozen bestuurders werden op het allerlaatste moment door Israëlische militairen gedeporteerd. Op 14 juni 2007 nam, na de verkiezingsoverwinning die niet gehonoreerd werd, Hamas uiteindelijk met geweld de militaire controle over op de Gazastrook, die toen nog onder de president van de Palestijnse Autoriteit lag. Dit gebeurde met name door de executieve ordedienst en de Qassambrigades. Na een interne oorlog met Fatah veroverde Hamas gewapenderhand de Gazastrook, inclusief Gaza-Stad en verklaarde Gaza "bevrijd". Woordvoerders van Hamas bevestigden dat de Qassambrigades na de bezetting ook een aantal commandanten van Fatah hadden geëxecuteerd. Veel aanhangers van Fatah vluchtten naar Egypte en de Westelijke Jordaanoever.

De verhouding tussen Hamas en Israël is zeer slecht. Hoewel Israël zijn kolonisten heeft teruggetrokken uit de Gazastrook houdt het de controle en voert regelmatig aanvallen uit op Hamasstrijders. Aan de andere kant waren vanuit de Gazastrook tienduizenden Qassamraketten op Israël afgevuurd, die voornamelijk rond Sderot terecht kwamen. Bij aanvallen door Israël eind februari en begin maart 2008 werd onder meer het kantoor van premier Ismail Haniya bestookt en kwamen 120 Palestijnen om het leven, waarvan 25% kinderen. Volgens een rapport (1 maart 2008) van acht Britse mensenrechtenorganisaties is de situatie van 1,5 miljoen Palestijnen in de Gazastrook slechter dan ooit sinds het begin van de Israëlische bezetting in 1967 als gevolg van de vijandelijkheden tussen Israël en Hamas, de extreme restricties op het goederen- en personenverkeer door de Israëlische blokkade van het gebied en de ongecontroleerde raketaanvallen op Israël door Hamas[6].

In december 2008 liep een staakt-het-vuren tussen Hamas en Israël af. De raketbeschietingen door Hamas werden weer hervat, waarna Israël een grote militaire aanval, Operatie Gegoten Lood, uitvoerde om deze beschietingen onmogelijk te maken. Hierbij kwamen ruim 1300 mensen om het leven en werden grote verwoestingen aangericht.

In 2009 werd bekend dat Egypte begonnen was met de aanleg van een muur tussen Egypte en de Gazastrook, die 20-30 meter de grond in ging. Egypte wilde hiermee de smokkel via tunnels onmogelijk maken. Tunnels die door Egypte werden ontdekt, werden vernietigd of met gas gevuld, waardoor meerdere Palestijnen om het leven kwamen[7].

Palestijnen wachten voor de grensovergang met Israël

Gouvernementen en demografie[bewerken]

Gouvernement Aantal inwoners
(2007)
Noord-Gaza 270.494
Gaza 496.691
Deir el-Balah 205.414
Khan Yunis 270.828
Rafah 173.539
Totaal 1.416.966

In de Gazastrook woonden in juli 2003 naar schatting ongeveer 1,3 miljoen Palestijnen. Van hen zijn 961.645 personen door UNRWA geregistreerd als vluchtelingen (voornamelijk nakomelingen (maart 2005), - inmiddels, juni 2009, zijn het er 1,5 miljoen- . De grootste stad is Gaza, met ongeveer 400.000 inwoners. De bevolkingsdichtheid in de Gazastrook bedraagt meer dan 3500 personen per vierkante kilometer.[8] De totale vruchtbaarheid van vrouwen in de Gazastrook behoort tot de hoogste ter wereld: gemiddeld 6,17 kinderen per vrouw (2003). De gemiddelde bevolkingsgroei is 3,8%. Terwijl de werkgelegenheid sinds het uitbreken van de Tweede Intifada alleen maar terugloopt, is bijna de helft (49,4%) van de bevolking in de leeftijdscategorie van 0-14 jaar.

Tijdens de oorlog van 1947-1949 nam het aantal inwoners van de Gazastrook toe van ongeveer 80.000 tot ongeveer 287.000 inwoners, voornamelijk door instroom van vluchtelingen. Sindsdien (tot 2004) is de bevolking nagenoeg vervijfvoudigd door natuurlijke groei.

In 2004 stond het werkloosheidspercentage op 41,3%. Van de bewoners van Gaza leeft 66% onder de door de VN gehanteerde armoedegrens van 2 dollar per persoon per dag. Vrouwen blijven voor de overgrote meerderheid thuis om voor de kinderen en het huishouden te zorgen.

Gezien een nog steeds uitblijvende oplossing voor het ruimere conflict kunnen de omstandigheden in de Gazastrook dan ook zonder meer uitzichtloos genoemd worden.

Zie ook[bewerken]

  • Ramattan, persbureau van de Gazastrook
Bronnen, noten en/of referenties
  1. (en) PCBS (Palestijns Centraal Bureau Statistieken), Census 2007 Final Results (p. 61)
  2. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html
  3. The Gaza Strip: Maps and Fact File (kaart en feiten van de Gazastrook), CTV Newsnet, 4 juli 2006
  4. Dumper, Michael (2007), Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia, pg. 155. Santa Barbara: ABC-Clio, Inc.
  5. Adelman, Jonathan (2008): The Rise of Israel: A History of a Revolutionary State, pg. 23, New York: Routledge
  6. Gaza Strip: A Humanitarian Implosion, Oxfam International
  7. Haaretz (2009-12-09), Egypt building iron wall on Gaza border to stop smuggling
  8. [http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/middle_east/05/gaza_key_places/html/intro.stm