Lockheed Martin F-117 Nighthawk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Lockheed F-117 Nighthawk
LOCKHEED F-117A NIGHT HAWK.png
Algemeen
Rol Lichte bommenwerper
Bemanning 1
Varianten Have Blue (XST) (2),YF-117A Prototype (5),F-117A (59)
Stukprijs $ 45.000.000 in 1983
Status
Eerste vlucht 18 juni 1981
Aantal gebouwd 59
Gebruik USAF (1983-2008)
Afmetingen
Lengte 20,08 m
Hoogte 3,78 m
Spanwijdte 13,20 m
Vleugeloppervlak 73 m²
Gewicht
Leeggewicht 13381 kg
Startgewicht 23814 kg
Krachtbron
Motor(en) 2× General Electric F404-F1D2 turbofans
Stuwkracht 2× 48 kN
Prestaties
Topsnelheid 1040
Vliegbereik 2100 km
Bewapening
Bommen GBU-10 Paveway II of GBU-27 LGB of BLU-109 LGB of AGM-154 JSOW
Portaal  Portaalicoon   Luchtvaart

De F-117 Nighthawk was de eerste Amerikaanse lichte bommenwerper met stealth-eigenschappen. Het hoekige zwarte toestel is dankzij het speciale ontwerp en een speciale coating moeilijk traceerbaar voor radarsystemen en kan daardoor vrijwel ongestoord over vijandelijk grondgebied vliegen waar hij met lasergeleide bommen gronddoelen kan aanvallen.

In het begin ontstond verwarring over de taak van het toestel omdat het door de toegekende typeletter F in de pers bekend werd als ‘Stealthfighter’; de onbewapende F-117 is echter geen jager maar een lichte precisiebommenwerper. Waarom men er geen B-117 van heeft gemaakt was niet duidelijk. Later verklaarde Ben Rich van Lockheed dat de USAF alleen de beste jachtvliegers in de F-117 wilden hebben en dat jachtvliegers absoluut niet in een B (bomber) of A (attack) vliegtuig wilden vliegen. Met de F aanduiding konden ze overgehaald worden.

Vanwege zijn moeilijke bestuurbaarheid kreeg het toestel de bijnamen Frisbee en Wobblin’Gobblin. Overeenkomstig zijn naam werd het toestel alleen voor nachtacties ingezet.

De Nighthawks waren gelegerd op de vliegbasis Holloman in New Mexico en deden dienst tot 22 april 2008,[1] om daarna te worden vervangen door de efficiëntere F-22 Raptor.

Geschiedenis[bewerken]

De F-117A werd in 1975 in het geheim ontwikkeld voor de Amerikaanse luchtmacht. Dit gebeurde in Californië door de fabrikant Lockheed de afdeling die het ontwikkelde was de "Skunk Works". Het stond bekend als het Have Blue en het Senior Trend -project. Dit toestel is onder leiding van Ben Rich [opvolger van Kelly Johnsson] ontwikkeld. Het is gebaseerd op de kennis van een Russische professor, die een formule had bepaald waarbij het radarprofiel berekend kon worden. Dit kon alleen 2 dimensioneel (computers waren hiervoor in die tijd nog niet geschikt). Het toestel was uitermate onstabiel en werd via "fly by wire" gevlogen. De boordcomputers berekenden of de gewenste manoeuvre kon en voerden deze dan uit.

In 1981 maakte een prototype, met iets kleinere afmetingen dan de F-117A en bekend als Have Blue, op de Tonopah testrange zijn eerste vlucht. In 1982 werden de eerste operationele F-117A toestellen afgeleverd. Het laatste van de 59 geproduceerde toestellen volgde in 1992.

In 2008 zijn ze geleidelijk in sterkte afgevoerd omdat ze te duur in onderhoud werden. Ze zijn opgeslagen. Als de Senaat ze weer nodig heeft, kunnen ze weer in dienst komen.

Inzet[bewerken]

De eerste operationele inzet van de Nighthawk was in Panama tijdens Operatie Just Cause.

Het toestel werd tevens zeer succesvol ingezet in operatie Desert Storm in de Golfoorlog van 1991 en in de operatie Iraqi Freedom in de Irakoorlog.

Nighthawk

Nighthawks schakelden middels lasergeleide bommen aan het begin van de Golfoorlog bijna de gehele Iraakse Command & Control structuur uit. In de eerste 24 uur van de oorlog werd al bijna 43% van de commando- en communicatiebunkers uitgeschakeld en de rest volgde binnen enkele dagen. Dit gaf de coalitiemacht een groot tactisch voordeel omdat de Iraakse leiders hun eenheden geen rechtstreekse bevelen meer konden geven.

F-117’s vlogen meer dan 1300 missies en maakten 6905 vlieguren. Tijdens de missies hebben de piloten meer dan 2000 ton aan precisiemunitie afgeworpen waarvan meer dan 80% de doelen uitschakelde. Een van de missies veroorzaakte het bloedbad in de schuilplaats van Amiriyah op 13 februari 1991.

Operationele verliezen[bewerken]

In de Kosovo-oorlog ging tijdens operatie Allied Force in maart 1999 de 82-0806 verloren. Het toestel werd neergeschoten met een SA-3 'Goa'-raket van de 3de Batterij (250e Raketbrigade) van het voormalige federale Joegoslavische leger.

De eenheid, bestaande uit lanceerinrichtingen met elk vier SA-3 raketten, stond onder bevel van kolonel Dani Zoltan. De eenheid was vaak mobiel en communicatie vond plaats via de telefoon. Door berichtgeving van sympathisanten in Italië die de aantallen opgestegen toestellen doorgaven, was Zoltan op de hoogte van de komst van de vijand. Ook maakten de Amerikanen de cruciale fout voor zowel de heen als de terugvlucht dezelfde route te vliegen. Door een goede radaropstelling op de route hoefde de radar maar zeer kort ingeschakeld te worden om een goede ‘lock’ op de toestellen te krijgen en kon de batterij de F-117 op 13 km afstand uitschakelen.[2] De Nighthawk stortte neer in de buurt van de plaats Budjanovici in een veld. De vlieger werd enkele dagen daarna door eigen troepen gered. Een deel van het vliegtuig is nu te zien in het luchtvaartmuseum in Belgrado.

Volgens sommige bronnen werd in dezelfde oorlog een andere Nighthawk beschadigd, dit zou op 30 april zijn geweest.[3]

Varianten[bewerken]

  • YF-117: prototype
  • F-117A: basisversie
  • F-117B: voorgestelde update voor A
  • F-117N: voorgestelde marineversie
  • F-117X: voorgestelde exportversie voor Groot-Brittannië

Externe links[bewerken]

  1. Stealth fighters fly off the radar, Los Angeles Times, 23 april 2008.
  2. How to take down an F-117, Strategypage.
  3. F-117 damage said attributed to full moon, The Atlanta Journal en The Atlanta Constitution, 16 mei 1999. Geraadpleegd op 24 april 2010.