17 januari

17 januari is de 17de dag van het jaar in de gregoriaanse kalender. Hierna volgen nog 348 dagen (349 dagen in een schrikkeljaar) tot het einde van het jaar.

Gebeurtenissen

•  Algemeen
  • 395 - Rome - Met de dood van Theodosius I valt het Romeinse Rijk definitief uiteen in een oostelijk en westelijk keizerrijk.
  • 1472 - Portugal - João de Santarém bereikt als eerste Sao Antao, het huidige Principe.
  • 1685 - Oostenrijk - Johannes Diodato krijgt als eerste een keizerlijk privilege voor het openlijk schenken van koffie en opent het eerste Weense koffiehuis.
  • 1773 - Zuidpool - James Cook bereikt als eerste de Zuidpoolcirkel.
  • 1912 - De Brit Robert Falcon Scott bereikt de Zuidpool, meer dan een maand na zijn rivaal Roald Amundsen.
  • 1977 - Verenigde Staten - Gary Gilmore wordt in Utah voor roofmoord door een executiepeloton doodgeschoten. Het is de eerste executie in de VS in tien jaar.
  • 1995 - Japan - Kobe wordt getroffen door een zware aardbeving met een kracht van 7,2 op de schaal van Richter. De stad wordt voor een groot deel verwoest. Er vallen 6433 doden.
  • 2002 - Democratische Republiek Congo - De vulkaan Nyiragongo komt tot uitbarsting.

•  Gezondheid
  • 1915 - In Amsterdam wordt het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis gesticht, ten behoeve van kankerpatiënten.

•  Kunst
  • 1773 - Het motet Exultate, jubilate van Wolfgang Amadeus Mozart wordt in Milaan voor het eerst opgevoerd, door de castraat Rauzzini.
  • 1929 - Popeye, door Elzie Segar voor King Features Syndicate ontworpen, verschijnt (als bijfiguur) voor het eerst in het New York Journal.
  • 1963 - Robert Filliou roept 17 januari uit tot Art's Birthday, een jaarlijks terug te keren hommage aan de Kunst.

•  Muziek
  • 1997 - Recordverkoop van de cd "De Waarheid" van Marco Borsato.

•  Oorlog
  • 1800 - Een opstand van royalisten in La Vendée, Frankrijk, wordt neergeslagen.
  • 1944 - Italië - Met de Slag om Monte Cassino begint een van de langste en bloedigste slagen van de Tweede Wereldoorlog.
  • 1945 - Duitsland - Vanwege het oprukkende Rode Leger ontruimen de Duitsers Auschwitz-Birkenau.
  • 1945 - Polen - Het Rode Leger bevrijdt het vrijwel verlaten Warschau.
  • 1948 - Op het Britse schip Renville wordt een wapenstilstandsovereenkomst gesloten tussen Nederland en Indonesië.
  • 1991 - Irak - "Operatie Desert Storm" is begonnen.

•  Politiek
  • 1840 - De Republiek van de Rio Grande verklaart zich onafhankelijk van Mexico.
  • 1852 - Zuid-Afrika - De Britten erkennen de Boerenstaat Transvaal.
  • 1893 - Hawaï - Een 'veiligheidscomité' o.l.v. Sanford Dole pleegt een staatsgreep en zet koningin Lili'uokalani af: het eerste geval van VS-Amerikaans imperialisme.
  • 1899 - De Verenigde Staten annexeren Wake Island in de Stille Oceaan.
  • 1917 - De Verenigde Staten kopen de Maagdeneilanden van Denemarken voor $25 miljoen.
  • 1946 - De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties komt in Londen voor het eerst bijeen.
  • 1961 - De president van de Verenigde Staten Dwight D. Eisenhower waarschuwt in zijn afscheidsrede voor het militair-industrieel complex.
  • 1961 - Premier Patrice Lumumba van het voormalige Belgisch Kongo wordt vermoord.
  • 1972 - Bangladesh - officiële vaststelling van de staatsvlag.
  • 1991 - Harald V volgt zijn overleden vader Olaf V op als koning van Noorwegen.

•  Religie
  • 1377 - Intocht van Paus Gregorius XI in Rome: vanaf dat moment is het Vaticaan zetel van de paus.
  • 1562 - Catharina de' Medici garandeert de Franse Hugenoten geloofsvrijheid met het Edikt van Saint-Germain-en-Laye.
  • 1566 - Kroning van Paus Pius V in de Vaticaanse basiliek in Rome op zijn 62e verjaardag.
  • 1979 - Benoeming van de Duitser Bruno Wüstenberg tot nuntius in Nederland.

•  Sport
  • 1995 - Het Nederlands voetbalelftal verliest met 1-0 van Frankrijk bij de start van het voetbaljaar 1995. Aanvaller Patrice Loko maakt op slag van rust de enige treffer in de oefeninterland in Utrecht. Verdediger Michael Reiziger (Ajax) maakt zijn debuut voor Oranje.

•  Wetenschap en technologie
  • 1786 - De Franse astronoom Pierre Méchain neemt de komeet Encke waar.
  • 1813 - De Brit Humphry Davy ontdekt de lichtboog.
  • 1955 - De USS Nautilus vaart als eerste kernonderzeeër uit.
  • 1987 - Biologiestudent Olaf Reinicke ziet bij de Comoren als eerste een Coelacant in zijn natuurlijke milieu op 198 meter diepte.

Geboren

Paus Pius V,
geboren op 17 januari 1504

Benjamin Franklin,
geboren op 17 januari 1706

Anne Brontë,
geboren op 17 januari 1820

Gustaaf Sorel,
geboren op 17 januari 1905

Vidal Sassoon,
geboren 17 januari 1928

Cassius Clay (Muhammad Ali),
geboren 17 januari 1942

Kid Rock,
geboren op 17 januari 1971

• 1504 - Paus Pius V (Michele Ghislieri) (overleden 1572)
• 1560 - Gaspard Bauhin, Zweeds botanicus (overleden 1624)
• 1706 - Benjamin Franklin, Amerikaans politicus en wetenschapper (overleden 1790)
• 1709 - George Lyttelton, Engels politicus en schrijver (overleden 1773)
• 1712 - John Stanley, Engels componist en organist (overleden 1786)
• 1734 - François-Joseph Gossec, Belgisch-Frans componist en muziekpedagoog (overleden 1823)
• 1761 - James Hall, Schots geoloog (overleden 1832)
• 1798 - Willem Jan Schuttevaer, oprichter van de Koninklijke Schippersvereniging Schuttevaer (overleden 1881)
• 1814 - Mrs Henry Wood, Engels schrijfster (overleden 1887)
• 1820 - Anne Brontë, Brits schrijfster (overleden 1849)
• 1834 - August Weismann, bioloog, grondlegger van de erfelijkheidsleer (overleden 1914)
• 1835 - Jan A. Van Droogenbroeck, Vlaams dichter en schrijver (overleden 1902)
• 1842 - Jozef Sebastiaan Pelczar, Pools geestelijke (overleden 1924)
• 1868 - Louis Couturat, Frans filosoof, logicus, wiskundige en linguïst (overleden 1914)
• 1875 - Johannes Hendricus Jurres, Nederlands schilder (overleden 1946)
• 1878 - Nap de la Mar, Nederlands acteur en regisseur (overleden 1930)
• 1881 - George Rosenkrans, Amerikaans componist (overleden 1955)
• 1885 - Nikolaus von Falkenhorst, Duits generaal (overleden 1968)
• 1889 - Giuseppe Beltrami, Italiaans nuntius in Nederland en curiekardinaal (overleden 1973)
• 1892 - Feike de Boer, Nederlands politicus (overleden in 1976)
• 1896 - Joseph du Château, Belgisch politicus en burgemeester (overleden 1968)
• 1896 - Léon Devos, Belgisch wielrenner (overleden 1923)
• 1897 - Nils Asther, Zweeds acteur (overleden 1981)
• 1899 - Al Capone, Amerika's bekendste Chicago-gangster (overleden 1947)
• 1899 - Roel Houwink, Nederlands literator en psycholoog (overleden 1987)
• 1899 - Nevil Shute, Brits schrijver (overleden 1960)
• 1905 - Gustaaf Sorel, Vlaams kunstschilder en tekenaar, (overleden 1981)
• 1907 - Henk Badings, Nederlands componist (overleden 1987)
• 1909 - Piet van Reenen, Nederlands voetballer (overleden 1969)
• 1912 - Friedrich Donenfeld, Oostenrijks voetballer en voetbaltrainer (overleden 1976)
• 1913 - Werenfried van Straaten, Nederlands norbertijn (overleden 2003)
• 1914 - Théo Lefèvre, Belgisch politicus (overleden 1973)
• 1915 - Jan Baas, Nederlands honkballer (overleden 2001)
• 1922 - Luis Echeverría, Mexicaans politicus
• 1922 - Betty White, Amerikaans actrice
• 1924 - Rik De Saedeleer, Belgisch voetballer en sportverslaggever
• 1924 - John Riseley-Prichard, Brits autocoureur (overleden 1993)
• 1926 - Aart Geurtsen, Nederlands politicus (overleden 2005)
• 1926 - Nel van Vliet, Nederlands zwemster (overleden 2006)
• 1927 - Eartha Kitt, Amerikaans zangeres, danseres en actrice (overleden 2008)
• 1928 - Vidal Sassoon, Brits haarstylist (overleden 2012)
• 1930 - Luki Botha, Zuid-Afrikaans autocoureur (overleden 2006)
• 1930 - Monica Furlong, Brits kinderboekenschrijfster (overleden 2003)
• 1930 - Simone Saenen, Belgisch atlete
• 1931 - James Earl Jones, Amerikaans acteur
• 1933 - Dalida, zangeres en actrice (overleden 1987)
• 1934 - Franz Bernhard, Duits beeldhouwer
• 1935 - Boris Stenin, Sovjet langebaanschaatser, schaatscoach en wetenschapper (overleden 2001)
• 1940 - Leighton Rees, Welsh darter (overleden 2003)
• 1940 - Tabaré Vázquez, Uruguayaans politicus
• 1942 - Muhammad Ali (Cassius Clay), Amerikaans bokser
• 1942 - Karel Van Miert, Vlaams politicus (overleden 2009)
• 1943 - Chris Montez, Amerikaans zanger
• 1943 - René Préval, president van Haïti
• 1944 - Françoise Hardy, Franse zangeres en actrice
• 1945 - Johannes Adriaan Smit, Nederlands kunstenaar (overleden 2002)
• 1947 - Hans Otjes, Nederlands acteur
• 1948 - Davíð Oddsson, IJslands politicus
• 1949 - Andy Kaufman, Amerikaans entertainer (overleden 1984)
• 1949 - Dick Nanninga, Nederlands voetballer
• 1949 - Mick Taylor, Brits muzikant
• 1950 - Ján Švehlík, Slowaaks voetballer en voetbalcoach
• 1951 - Ans van Gerwen, Nederlands turnster
• 1952 - Kevin Reynolds, Amerikaans regisseur
• 1952 - Ryuichi Sakamoto, Japans musicus, componist en acteur
• 1954 - Pierre Bazzo, Frans wielrenner
• 1954 - Dorothee Wong Loi Sing, Surinaams schrijfster en beeldend kunstenaar
• 1956 - Paul Young, Brits zanger
• 1957 - Michel Vaarten, Belgisch wielrenner
• 1959 - Susanna Hoffs, Amerikaans zangeres
• 1960 - Hendrik Jan Kooijman, Nederlands hockeyer
• 1961 - Adriana Barbu, Roemeens atlete
• 1961 - Maia Tsjiboerdanidze, Georgisch schaakster
• 1962 - Jim Carrey, Amerikaans acteur
• 1962 - Denis O'Hare, Amerikaans-Iers acteur
• 1962 - Leo Van Der Elst, Belgisch voetballer
• 1962 - Jan Wegereef, Nederlands voetbalscheidsrechter
• 1963 - Kai Hansen, Duits gitarist en zanger
• 1964 - Michelle Obama, Amerikaans advocate en vrouw van Barack Obama
• 1965 - Patrick Vervoort, Belgisch voetballer
• 1968 - Stella de Heij, Nederlands hockeyster
• 1968 - Svetlana Masterkova, Russisch atlete
• 1968 - Ilja Leonard Pfeijffer, Nederlands dichter
• 1969 - Sergio Barbero, Italiaans wielrenner
• 1969 - Lukas Moodysson, Zweeds filmregisseur
• 1969 - Tiësto, pseudoniem voor Tijs Verwest, Nederlands deejay
• 1970 - James Wattana, Thais snookerspeler
• 1971 - Kid Rock (Robert-James Ritchie), Amerikaans zanger
• 1973 - Cuauhtémoc Blanco, Mexicaans voetballer
• 1973 - Ayco Duyster, Vlaams radiopresentatrice
• 1973 - Juan Manuel Peña, Boliviaans voetballer
• 1974 - Thierry Bernimoulin, Belgisch handballer
• 1975 - Patrick Zwaanswijk, Nederlands voetballer
• 1977 - Ali El Khattabi, Nederlands-Marokkaans voetballer
• 1978 - Andy Marechal, Belgisch schaker
• 1979 - Oleg Lisogor, Oekraïens zwemmer
• 1980 - Zooey Deschanel, Amerikaans actrice en zangeres
• 1980 - Grégory Rast, Zwitsers wielrenner
• 1980 - Kylie Wheeler, Australisch atlete
• 1981 - Antton Luengo, Spaans wielrenner
• 1981 - Christophe Riblon, Frans wielrenner
• 1982 - Lydia Lassila, Australisch freestyleskiester
• 1982 - Dwyane Wade, Amerikaans basketbalspeler
• 1983 - Mike Mampuya, Belgisch voetballer
• 1984 - Filip Hološko, Slowaaks voetballer
• 1984 - Zhou Yafei, Chinees zwemster
• 1985 - Anna Alminova, Russisch atlete
• 1985 - Sebastian Langeveld, Nederlands wielrenner
• 1985 - Simone Simons, Nederlands zangeres
• 1986 - Véronique Leysen, Vlaams actrice
• 1988 - Héctor Moreno, Mexicaans voetballer
• 1988 - Nick Soolsma, Nederlands voetballer
• 1989 - Daan De Pever, Belgisch voetballer
• 1990 - Kaj Ramsteijn, Nederlands voetballer
• 1990 - Brita Sigourney, Amerikaans freestyleskiester
• 1992 - Miquel Monrás, Spaans autocoureur

Overleden

President Rutherford,
overleden op 17 januari 1893

Ferdinand IV van Toscane,
overleden op 17 januari 1908

Zanger Carlos,
overleden op 17 januari 2008

• 356 - heilige Antonius van Egypte (105)
• 395 - Theodosius I (49?), keizer van Rome
• 1654 - Paulus Potter (28), Nederlands kunstschilder
• 1705 - John Ray (77), Brits botanicus
• 1738 - Jean-François Dandrieu (55), Frans orgelcomponist
• 1751 - Tomaso Albinoni (78), Italiaans componist
• 1826 - Juan Crisóstomo de Arriaga (19), Spaans componist en violist
• 1874 - Willem Maurits de Brauw (63), Nederlands politicus
• 1893 - Rutherford B. Hayes (70), negentiende president van de Verenigde Staten
• 1901 - Jacob Georg Agardh (87), Zweeds botanicus
• 1901 - Paul Hankar (41), Belgisch architect
• 1908 - Ferdinand IV van Toscane (72)
• 1911 - Francis Galton (88), Brits statisticus
• 1916 - Arnold Aletrino (57), Nederlands schrijver en arts
• 1925 - Hendrik Geeraert (61), Belgisch inundatieheld uit 1914
• 1929 - Gottlieb Ringier (91), Zwitsers politicus
• 1931 - Jan Joseph Godfried van Voorst tot Voorst (84), Nederlands militair en politicus
• 1934 - Richard Acke (62), Vlaams architect
• 1938 - William Henry Pickering (79), Amerikaans astronoom
• 1955 - Reneke de Marees van Swinderen (94), Nederlands politicus
• 1962 - Gerrit Achterberg (56), Nederlands dichter
• 1962 - Johanna van Buren (80), Nederlands dichteres
• 1965 - Hans Marchwitza (74), Duits schrijver en dichter
• 1977 - Stanko Cajnkar (76), Sloveens schrijver en theoloog
• 1982 - Henri Bruning (82), Nederlands dichter en essayist
• 1990 - Charles Hernu (66), Frans politicus
• 1991 - Olaf V (88), Noors koning
• 1992 - Jan Cornelisse (87), Nederlands bokser
• 1997 - Clyde Tombaugh (90), Amerikaans astronoom
• 2000 - Carl Forberg (88), Amerikaans autocoureur
• 2001 - Gregory Corso (70), Amerikaans dichter
• 2002 - Camilo José Cela (85), Spaans schrijver
• 2002 - Jack Shea (91), Amerikaans schaatser
• 2004 - Noble Willingham (72), Amerikaans acteur
• 2005 - Virginia Mayo (84), Amerikaans filmactrice
• 2005 - Zhao Ziyang (85), Chinees politiek leider
• 2006 - Clarence Ray Allen (76), Amerikaans moordenaar
• 2007 - Art Buchwald (81), Amerikaans columnist
• 2008 - Carlos (64), Frans zanger
• 2008 - Bobby Fischer (64), Amerikaans schaker
• 2008 - Piet van der Weijden (41), Nederlands journalist en publicist
• 2009 - Swier Broekema (88), Nederlands bestuurder
• 2009 - Anders Isaksson (65), Zweeds historisch schrijver
• 2009 - Ray Yoshida (78), Amerikaans kunstenaar
• 2010 - Jyoti Basu (95), Indiaas politicus
• 2010 - Karel Roskam (78), Nederlands radiocommentator
• 2011 - Jürgen Barth (67), Duits wielrenner
• 2012 - Phil Bosmans (89), Belgisch pater en schrijver
• 2012 - Joseph Noiret (84), Belgisch kunstschilder en dichter
• 2012 - Johnny Otis (90), Amerikaans zanger
• 2012 - Piet Römer (83), Nederlands acteur

Viering/herdenking

• Rooms-katholieke kalender:
  • Heilige Antonius Abt († 356) - Gedachtenis
  • Heilige Leonilla (van Langres), Speusippus, Eleusippus en Melapsippus († 175)
  • Heilige Roseline (van Villeneuve-les-Avignon) († 1329)
  • Heilige Genulphus († 250 ?)
  • Heilige Sulpicius († 647)
  • Heilige Sulpitius († 480 ?)

Weerextremen

Nederland

Dagrecords

• 1963 - Laagste etmaalgemiddelde temperatuur -11,2 °C
• 1993 - Hoogste etmaalgemiddelde temperatuur 9,1 °C
• 1963 - Laagste minimumtemperatuur -14,7 °C
• 1939 - Hoogste maximumtemperatuur 12,1 °C
• 1948 - Hoogste uurgemiddelde windsnelheid 17,5 m/s
• 1963 - Langste zonneschijnduur 7,3 uur
• 1936 - Langste neerslagduur 13,2 uur
• 1951 - Hoogste etmaalsom van de neerslag 15,7 mm
• 1972 - Laagste etmaalgemiddelde relatieve vochtigheid 59 %

België

Dagrecords

• 1838 - Laagste etmaalgemiddelde temperatuur -12,9 °C
• 1939 - Hoogste etmaalgemiddelde temperatuur 10,3 °C
• 1838 - Laagste minimumtemperatuur -16,3 °C
• 1939 - Hoogste maximumtemperatuur 12,7 °C
• 1894 - Hoogste etmaalsom van de neerslag 18,1 mm

Uitzonderlijke gebeurtenissen

• 1966 - Minimumtemperatuur tot –18,9 °C in Koksijde.

Bronnen, noten en/of referenties