Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
 Kalenders |
|
|
 Dit jaar naar onderwerp  |
|
|
[bewerken] Gebeurtenissen
Hier staan alleen een aantal markante of belangrijke gebeurtenissen en langer durende ontwikkelingen vermeld. Voor een veel groter overzicht van de gebeurtenissen in 1933 kunt u de maandpagina's raadplegen:
- Op 27 februari gaat het Rijksdaggebouw in vlammen op. Als dader wordt de Nederlander Marinus van der Lubbe aangewezen. De regering-Hitler maakt van de gelegenheid gebruik om verregaande maatregelen tegen de communisten te nemen. Later in het jaar wordt Van der Lubbe ter dood veroordeeld, maar zijn medeverdachten (Ernst Torgler en drie Bulgaarse communisten) krijgen vrijspraak. Zie: Rijksdagbrand
- De verkiezingen voor de Rijksdag van 5 maart leveren een overwinning op voor de NSDAP, die 288 van de 647 zetels behaalt. Omdat de zetels van de communistische KPD niet worden meegeteld, is dit zelfs een absolute meerderheid. Met steun van de DVP krijgt hij een wet aangenomen die zijn regering dictatoriale bevoegdheden geeft.
- Duitsland wordt op nationaal-socialistische wijze 'gelijkgeschakeld': De vakbonden worden opgeheven en vervangen door een nationaal-socialistisch Arbeitsfront, de andere partijen worden verboden of heffen zichzelf op, en ook in de kerk geldt het nationaal-socialistische gedachtegoed. politieke gevangenen worden ondergebracht in concentratiekampen. Onder meer het eerste concentratiekamp Dachau was gebruiksklaar op 21 maart 1933.
1 april: boycot van Joodse winkels in Duitsland. Op het bord: "Duitsers! Weert u! Koop niet bij Joden!"
- Ook tegen de Joden worden in Duitsland maatregelen genomen. Joden worden uitgesloten van de ambtenarij, en hun mogelijkheden om hoger onderwijs te krijgen of als dokter of advocaat te werken worden ingeperkt. Vele Joden vluchten naar het buitenland, en de Volkenbond richt een orgaan op om zich met de Duitse vluchtelingen bezig te houden.
- Op 1 april wordt een boycot van Joodse winkels en bedrijven gehouden. In de nacht voordien werd op de ruiten geschilderd: "Gevaar! Joodse winkel."
- Boeken van communisme, joodse en andere het regime niet welgevallige schrijvers worden in Duitsland uit bibliotheken verwijderd en openbaar verbrand.
- Een wet regelt de eventueel gedwongen sterilisatie van bepaalde ernstig zieken.
- Het Japanse leger rukt verder op in China. Jehol wordt bij Mantsjoekwo gevoegd, en het Chinese leger wordt verdreven uit het gebied tot aan Peking. Ook elders heeft China problemen: Het 19e leger, onder leiding van Tsai Ting-kai, komt in opstand en verklaart de onafhankelijkheid voor de provincie Fukien.
- Nadat de Volkenbond Japan als agressor aanwijst in het conflict met China, en een autonoom Mantsjoerije binnen China steunt, stapt Japan op 25 februari uit de Volkenbond.
- 4 februari - Op het Nederlandse pantserschip Hr. Ms. De Zeven Provinciën breekt muiterij uit, naar aanleiding van de bezuinigingen.
- 10 februari - De gewelddadige wijze waarop de muiterij wordt neergeslagen (er wordt een bom op het dek gegooid) leidt tot protesten.
- april - In een ongemeen felle verkiezingscampagne wijt de lijsttrekker van de Anti-Revolutionaire Partij Hendrikus Colijn de muiterij op de Zeven Provinciën aan gestook van de socialisten en communisten. De Christelijken boeken winst en Colijn formeert zijn tweede kabinet.
- mei Om de aanhoudende crisis in de landbouw te bestrijden komt de Nederlandse regering met de Landbouw Crisiswet.
- Colombia en Peru komen tot een kleine oorlog rond het bezit van de stad Leticia, maar stemmen uiteindelijk beide toe in arbitrage.
- In augustus vernietigt het Irakese leger, onder toezicht van de Britten, tientallen Assyrische dorpen en vermoordt daarbij duizenden Assyriërs.
- De onderhandelingen op de Ontwapeningsconferentie verlopen moeizaam. Eén van de belangrijkste geschilpunten is de Duitse wens tot 'bewapeningsgelijkheid': Duitsland wil dat het dezelfde recht op bewapening krijgt als andere landen. Frankrijk staat hier negatief tegenover, zeker als dit door bewapening van Duitsland, en niet ontwapening van de andere landen zal gebeuren. De problemen om deze 'bewapeningsgelijkheid' te krijgen brengen Duitsland ertoe om op 14 oktober uit de conferentie en de Volkenbond te stappen. Het internationale politieke klimaat staat ook niet naar ontwapening: landen als de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Japan maken plannen om hun marinevloot uit te breiden.
- In Siam draait koning Prajadiphok door middel van een staatsgreep de constitutionele hervormingen terug, maar later in het jaar vindt een liberale tegenstaatsgreep plaats.
- Verkiezingen in Spanje leveren een ruk naar rechts op. De anarchisten proberen in december een revolutie, die echter faalt.
Zie verder:
- maandoverzichten: januari, februari, maart, april, mei, juni, juli, augustus, september, oktober, november, december
- wetenschap in 1933
- januari
- februari
- 6 - Jon Bluming, Nederlands vechtsporter
- 8 - Elly Ameling, Nederlands sopraan
- 12 - Costa-Gavras, Frans/Grieks regisseur
- 12 - Vladimir Suchanek, Tsjechisch grafisch kunstenaar
- 13 - Paul Biya, Kameroens president
- 13 - Kim Novak, Amerikaans actrice
- 13 - Craig Thomas, Amerikaans landbouwkundige en politicus (overleden 2007)
- 18 - Yoko Ono, Japans kunstenares en weduwe van Beatle-muzikant John Lennon
- 18 - Bobby Robson, Engels voetballer en voetbaltrainer
- 21 - Nina Simone, Amerikaans zangeres (overleden 2003)
- 24 - David Newman, Amerikaans tenorsaxofonist (overleden 2009)
- maart
- april
- 1 - Fay Coyle, Noord-Iers voetballer (overleden 2007)
- 2 - György Konrád, Hongaars schrijver
- 4 - Frits Bolkestein, Nederlands politicus
- 9 - Jean-Paul Belmondo, Frans acteur
- 12 - Montserrat Caballé, Spaans operazangeres
- 19 - Jayne Mansfield, Amerikaans actrice (overleden 1967)
- 24 - Billy Garrett, Amerikaans Formule 1-coureur (overleden 1999)
- 26 - Carol Burnett, Amerikaans actrice
- 29 - Mark Eyskens, Belgisch econoom en politicus
- 29 - Rod McKuen, Amerikaans zanger
- 30 - Willie Nelson, Amerikaans muzikant, zanger en liedjesschrijver
- mei
- 3 - James Brown, Amerikaans zanger (overleden 2006)
- 17 - Thérèse Steinmetz, Nederlands zangeres, actrice en kunstschilderes
- 21 - Toivo Salonen, Fins langebaanschaatser
- 22 - Abolhassan Bani Sadr, voormalig Iraans president
- 23 - Gerrit Braks, Nederlands politicus (CDA)
- 23 - Joan Collins, Amerikaans actrice
- 25 - Daan de Groot, Nederlands wielrenner (overleden 1982)
- 26 - Rudi Falkenhagen, Nederlandse acteur (overleden 2005)
- 29 - Tarquinio Provini, Italiaans motorcoureur (overleden 2005)
- 30 - Sylvia de Leur, Nederlands actrice en cabaretière (overleden 2006)
- juni
- juli
- 7 - Toon Brusselers, Nederlands voetballer (overleden 2005)
- 12 - Anneke Goudsmit, Nederlands politica
- 18 - Aad Nuis, Nederlands politicoloog, letterkundige, literatuurcriticus, bestuurder, journalist, columnist, essayist, publicist, dichter en politicus (overleden 2007)
- 18 - František Tikal, Tsjechisch ijshockeyer (overleden 2008)
- 19 - Piet Boukema, Nederlands rechtsgeleerde, rechter en politicus (overleden 2007)
- 26 - Edmund Phelps, Amerikaans econoom, winnaar van de Nobelprijs voor economie in 2006
- 30 - Gerda Kraan, Nederlands atlete
- 31 - Cees Nooteboom, Nederlands dichter en schrijver
- augustus
- 1 - Dom DeLuise, Amerikaans komiek (overleden 2009)
- 1 - Antonio Negri, Italiaans politicoloog en filosoof
- 3 - Hugo Walker, Nederlands sportverslaggever
- 4 - Rudi van Dantzig, Nederlands choreograaf
- 4 - Thé Tjong-Khing, Nederlands striptekenaar
- 6 - Frans van Dusschoten, Nederlands conferencier, imitator en stemartiest (overleden 2005)
- 9 - André van der Louw, Nederlands politicus en -bestuurder (overleden 2005)
- 11 - Jerry Falwell, Amerikaans (tv-)predikant en christelijk schrijver (overleden 2007)
- 15 - Stanley Milgram, Amerikaans psycholoog (overleden 1984)
- 18 - Roman Polanski, Pools/Amerikaans filmregisseur
- 19 - Gerard de Vries, Nederlands zanger en diskjockey
- 25 - Tom Skerritt, Amerikaans acteur
- 27 - Joke Smit, Nederlands feministe en publiciste (overleden 1981)
- 29 - Ramses Shaffy, Nederlands zanger en acteur
- september
- oktober
- november
- 3 - John Barry, Brits componist
- 3 - Amartya Sen, Indiaas econoom
- 12 - Peter Post, Nederlands wielrenner en ploegleider
- 12 - Joe Rodgers, Amerikaans zakenman en ambassadeur (overleden 2009)
- 18 - Mireille Cottenjé, Vlaams schrijfster en verpleegster (overleden 2006)
- 19 - Larry King, Amerikaans tv-presentator bij CNN
- 19 - Cyrill Ramkisor, Surinaams politicus en diplomaat
- 23 - Ferry Hoogendijk, Nederlands journalist en politicus (LPF)
- 26 - Robert Goulet, Amerikaans zanger en acteur
- 29 - John Mayall, Brits muzikant, vader van de Britse blues
- december
- exacte datum onbekend
- januari
- februari
- maart
- april
- mei
- juni
- juli
- augustus
- september
- oktober
- november
- december
- 4 - Stefan George (65), Duits dichter
- 4 - pater Raphael Ligtenberg, Nederlands kunsthistoricus en monnik
- 7 - Giuseppe Albini (70), Italiaans letterkundige
- 7 - Jan Brandts Buys (65), Nederlands-Oostenrijks componist
- 12 - Antonín Švehla (60), premier van Tsjechoslowakije (1922-1929)
- 14 - Philomène van Kerckhoven-Jonkers (70), Belgisch-Nederlands actrice
- 17 - Thubten Gyatso (66), dalai lama
- 19 - Johan Hendrik Kern (66), Nederlands taalkundige
- 21 - Knud Rasmussen (54), Groenlands-Deens poolreiziger
- 25 - Francesc Macià (75), president van Catalonië (1932-1933)
- 27 - Max Heldt (61), Duits politicus
- 27 - Anatoli Loenatsjarski (58), Russisch politicus
- 29 - Ion Duca (54), premier van Roemenië
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie 1933 van Wikimedia Commons. |
Kalenders
Dit jaar naar onderwerp 
