Koninginnedag
Koninginnedag, vanaf 2014 Koningsdag[1][2] is de nationale feestdag van het Koninkrijk der Nederlanden ter ere van het staatshoofd. In alle delen van het Koninkrijk geld dit voor de meeste werknemers als vrije dag en wordt het gevierd met verschillende festiviteiten, waaronder de vrijmarkten en het dragen van oranje kleding. Traditioneel brengt de vorst op deze dag ook een ceremonieel bezoek aan een of meer gemeenten van het land. 2013 was het laatste jaar waarin de feestdag op 30 april gevierd werd en als Koninginnedag bekend stond, vanaf 2014 heet de dag Koningsdag, en wordt deze dag gehouden op 27 april, de verjaardag van koning Willem-Alexander.
 Zie Troonswisseling in Nederland (2013) voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Inhoud |
Datum [bewerken]
Vanaf 1949 tot en met 2013 viel Koninginnedag op 30 april, de verjaardag van koningin Juliana. Koningin Beatrix koos er bij haar aantreden voor de feestdag niet te verplaatsen en het daarmee afwijkend van haar moeder en grootmoeder niet op haar verjaardag (31 januari) te vieren. Tot en met 1948 werd Koninginnedag gevierd op 31 augustus, de verjaardag van koningin Wilhelmina.
Bij Koninklijk Besluit van 30 januari 2013 werd bepaald dat de verjaardag van de koning vanaf 2014 gevierd zal worden op 27 april (behalve uitzonderingen in verband met zondagen) en dat deze dag Koningsdag zal heten.[1]
Wanneer de feestdag op een zondag valt wordt het één dag verplaatst. Tot 1980 werd Koninginnedag in geval 30 april op een zondag viel, op maandag 1 mei, de dag van de arbeid gevierd. Sinds 1980 wordt het wanneer Koninginnedag op een zondag valt (bijvoorbeeld in 2006), de dag ervoor op een zaterdag gevierd. Dit blijft ook onder koning Willem Alexander gelden; in 2014 valt 27 april op een zondag en daarom zal de eerste Koningsdag op zaterdag 26 april 2014 worden gevierd.[2]
Geschiedenis [bewerken]
In de 19e eeuw was 'Waterloodag', 18 juni, jarenlang de nationale feestdag. Tegen het einde van de eeuw vervaagde de herinnering aan de veldslag en het feest ging min of meer onopgemerkt voorbij.
Nog voor de ‘echte Koninginnedag’ werd op 31 augustus 1885 de eerste 'Prinsessedag' georganiseerd, de vijfde verjaardag van de toen jonge prinses Wilhelmina. Het initiatief hiertoe werd genomen door de hoofdredacteur van een lokale krant met als doel de nationale eenheid te benadrukken. Deze eerste editie vond plaats in de stad Utrecht. De initiatiefnemer was J.W.R. Gerlach van het Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad. De belangrijkste activiteit bij de eerste Prinsessedag vond plaats in het Utrechtse Oranjepark in Wijk C. (Minstens) een jaar eerder waren in de stad Utrecht al activiteiten rond de verjaardag van prinses Wilhelmina, maar die gingen nog niet onder de noemer Prinsessedag. In de jaren erna namen andere plaatsen dit over. Na de dood van koning Willem III in november 1890, werd Prinsessedag in 1891 opgevolgd door de viering van ‘Koninginnedag’. Deze dag ontwikkelde zich tot een feestdag voor kinderen. Op haar achttiende verjaardag, 31 augustus 1898, werd Wilhelmina regerend vorstin. De inhuldiging vond op 6 september plaats. Tot en met 1948, toen koningin Wilhelmina troonsafstand deed, werd Koninginnedag op 31 augustus gevierd.
Tot aan de Tweede Wereldoorlog was 1 mei, de Dag van de Arbeid, de concurrent van Koninginnedag. De socialisten, sociaaldemocraten en communisten vierden 1 mei met grote optochten en feestelijkheden. Die dag had een politiek karakter. In het zeer verzuilde Nederland vierden de aanhangers van de anti-monarchistische SDAP Koninginnedag niet, de burgerlijke partijen vierden op hun beurt de Dag van de Arbeid niet. Wat nationale feestdagen hadden kunnen zijn, werden dagen waarop de verdeeldheid van Nederland werd benadrukt.[3] Pas na de Tweede Wereldoorlog toen de sociaaldemocraten zich met de monarchie hadden verzoend werd Koninginnedag een feestdag voor alle Nederlanders. De Dag van de Arbeid raakte in brede kringen in vergetelheid.[4]
Nadat koningin Juliana haar moeder Wilhelmina in 1948 had opgevolgd, werd vanaf 1949 Koninginnedag gevierd op haar verjaardag, 30 april. Terwijl koningin Wilhelmina en haar familie nooit aanwezig waren bij de festiviteiten, kreeg koningin Juliana jaarlijks een bloemenhulde op Paleis Soestdijk. Vanaf de jaren vijftig was dit evenement via de televisie te volgen. Terwijl Koninginnedag in de naoorlogse jaren nog een gewone werkdag was, kregen in de loop der jaren steeds meer mensen een vrije dag, zodat 30 april kon uitgroeien tot een landelijke feestdag en heden ten dage een wettelijk vrije dag is.
Bij de troonopvolging op 30 april 1980 besloot koningin Beatrix deze dag in stand te houden als dag van aanvaarding van haar ambt als staatshoofd en inhuldiging als koningin der Nederlanden, en om haar moeder te eren. Een praktische overweging was dat op haar eigen verjaardag (31 januari) het weer, in tegenstelling tot eind april, niet geschikt was voor een grootschalig buitenevenement.[5] Koningin Beatrix wijzigde ook de vorm van Koninginnedag. Op 28 januari 2013 kondigde zij aan op Koninginnedag troonsafstand te zullen doen. Vanwege Beatrix' abdicatie en de inhuldiging van Willem-Alexander had Koninginnedag 2013 een afwijkend karakter. Het was tevens de laatste keer dat Koninginnedag werd gevierd en de laatste keer dat de nationale feestdag op 30 april viel.
Viering en festiviteiten [bewerken]
Ten tijde van koningin Juliana werd op 30 april een defilé gehouden. De gehele koninklijke familie stond op het bordes van Paleis Soestdijk. Vele Nederlanders en rijksgenoten liepen langs in de kilometerslange optocht en gaven geschenken, en vooral ook bloemen, waarmee het bordes werd bedekt. 's Morgens liepen schoolkinderen in optocht naar het stadhuis om de burgemeester een aubade van patriottische liederen te brengen, afgesloten met het Wilhelmus. Daarna werden in vele dorpen en steden traditionele kinderspelen georganiseerd, zoals zaklopen en koekhappen. In veel plaatsen vinden deze twee onderdelen nog altijd elk jaar plaats. De dag werd traditioneel besloten met een lampionoptocht. Op veel plaatsen werden en worden ook festiviteiten voor de oudere jeugd en volwassenen georganiseerd, zoals optredens van pop- en jazzbands.
Koningin Beatrix bezocht tussen 1981 en 2012 op Koninginnedag samen met zo veel mogelijk leden van de Koninklijke familie één of (meestal) twee plaatsen in Nederland. De laatste jaren waren dat meestal een (kleine) plaats en een nabije wat grotere provinciestad in één provincie. In deze plaatsen werd ze door de plaatselijke bevolking ontvangen met speciale vieringen, die vaak de vorm aannamen van demonstraties van ouderwetse dansen en ambachten, en sport- en zangdemonstraties en bijvoorbeeld ook koekhappen. Sommige plaatsen staken het geheel in een wat eigentijdser jasje.
De traditie wil dat burgers op Koninginnedag geen vergunning nodig hebben om op straat te venten. Dit soepele beleid leidt tot uitgebreide vlooienmarkten (de zogeheten vrijmarkt). In de praktijk legt een burgemeester uit veiligheidsoverwegingen de verkoop van bijvoorbeeld voedsel en drank nog wel eens aan banden.
Tevens worden er op veel plaatsen uitgebreide openluchtfeesten gehouden. Vooral Amsterdam staat bekend om zijn grote vrijmarkt en trekt elk jaar meer dan een half miljoen bezoekers. Behalve Amsterdammers zelf zijn er natuurlijk ook vele duizenden bezoekers uit de rest van het land en een groot aantal buitenlandse bezoekers. Voor veel toeristen is 'Queen's Day' een van de belangrijkste evenementen van het jaar in Amsterdam.
Omdat Koninginnedag een nationale feestdag is, en dus voor veel mensen een vrije dag, grijpen veel mensen de kans aan om dan uit te slapen en de voorafgaande avond uit te gaan. Deze avond voor de Koninginnedag wordt ook wel 'Koninginnenacht' genoemd. In Den Haag heet deze nacht KoninginneNach, in Apeldoorn en omstreken staat deze nacht bekend als Prinsennacht en wordt juist de nacht ná Koninginnedag Koninginnenacht genoemd.
Aan de vooravond van Koninginnedag daalt ook de jaarlijkse 'lintjesregen' neer: enkele duizenden Nederlanders (en een klein aantal buitenlanders) ontvangen dan een koninklijke onderscheiding.
In de volkscultuur [bewerken]
- Jules de Corte nam in 1958 een lied op over het feest: "Koninginnedag".
Door koningin Beatrix bezochte dorpen en steden [bewerken]
Door koning Willem-Alexander te bezoeken plaatsen [bewerken]
| Jaar | Plaats 1 | Plaats 2 | Plaats 3 | Provincie | Opmerkingen |
|---|---|---|---|---|---|
| 2014 | De Rijp | Amstelveen | - | Noord-Holland | oorspronkelijk voorzien voor 2013, wegens de troonswisseling uitgesteld tot 2014 |
Externe links [bewerken]
|
Beluister |
(info) |
Bronnen, noten en/of referenties
|
| Koninginnedag (vanaf 2014 Koningsdag) |
|---|
|
1949 (eerste editie) · 1950 · ..... · 1979 · 1980 · 1981 · 1982 · 1983 · 1984 · 1985 · 1986 · 1987 · 1988 · 1989 · 1990 · 1991 · 1992 · 1993 · 1994 · 1995 · 1996 · 1997 · 1998 · 1999 · 2000 · 2001 · 2002 · 2003 · 2004 · 2005 · 2006 · 2007 · 2008 · 2009 · 2010 · 2011 · 2012 · 2013 · 2014 |
 |
Zie de categorie Koninginnedag van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
