Koninginnedag
|
|
|
|
|
|
|
Beluister |
|
Koninginnedag is een nationale feestdag in Nederland, Curaçao, Sint Maarten en op Aruba en wordt sinds 1949 gevierd op 30 april (voorheen 31 augustus, de verjaardag van koningin Wilhelmina). De dag wordt gevierd met verschillende festiviteiten (ook op de voorafgaande 'KoninginneNach') en een vrijmarkt.
Sinds 1980 wordt in jaren waarin Koninginnedag op een zondag valt (bijvoorbeeld in 2006), de dag op zaterdag 29 april gevierd. Voor die tijd werd Koninginnedag op 1 mei gevierd als 30 april op een zondag viel.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
In de 19e eeuw was "Waterloodag", 18 juni, jarenlang de nationale feestdag. Tegen het einde van de eeuw vervaagde de herinnering aan de veldslag en het feest ging min of meer onopgemerkt voorbij.
Nog voor de ‘echte Koninginnedag’ werd op 31 augustus 1885 de eerste ‘Prinsessedag’ georganiseerd, de vijfde verjaardag van de toen jonge prinses Wilhelmina. Het initiatief hiertoe werd genomen om de nationale eenheid te benadrukken. Na de dood van koning Willem III in 1890, werd Prinsessedag opgevolgd door de viering van ‘Koninginnedag’. Deze dag ontwikkelde zich tot een feestdag voor kinderen. Op haar achttiende verjaardag, 31 augustus 1898, werd Wilhelmina regerend vorstin. De inhuldiging vond op 6 september plaats. Tot en met 1948 werd Koninginnedag op 31 augustus gevierd.
Tot aan de Tweede Wereldoorlog was 1 mei, de Dag van de Arbeid, de concurrent van Koninginnedag. De socialisten, sociaaldemocraten en communisten vierden 1 mei met grote optochten en feestelijkheden. Die dag had een politiek karakter. In het ernstig verzuilde Nederland vierden de aanhangers van de anti-monarchistische SDAP Koninginnedag niet, de burgerlijke partijen vierden op hun beurt de Dag van de Arbeid niet. Wat nationale feestdagen hadden kunnen zijn werden dagen waarop de verdeeldheid van Nederland werd benadrukt.[1] Pas na de Tweede Wereldoorlog toen de sociaaldemocraten zich met de monarchie hadden verzoend werd Koninginnedag een feestdag voor alle Nederlanders. De Dag van de Arbeid raakte in brede kringen in vergetelheid.[2]
Nadat koningin Juliana haar moeder Wilhelmina in 1948 was opgevolgd, werd vanaf 1949 Koninginnedag gevierd op haar verjaardag, 30 april. Terwijl koningin Wilhelmina en haar familie nooit aanwezig waren bij de festiviteiten, kreeg koningin Juliana jaarlijks een bloemenhulde op Paleis Soestdijk. Vanaf de jaren vijftig was dit evenement via de televisie te volgen. Terwijl Koninginnedag in de naoorlogse jaren nog een gewone werkdag was, kregen in de loop der jaren steeds meer mensen een vrije dag, zodat 30 april kon uitgroeien tot een landelijke feestdag.
Bij de troonopvolging op 30 april 1980 besloot koningin Beatrix deze dag in stand te houden als dag van aanvaarding van haar ambt als staatshoofd en inhuldiging als koningin der Nederlanden, en om haar moeder te eren. Een praktische overweging was dat op haar eigen verjaardag (31 januari) het weer, in tegenstelling tot eind april, niet geschikt was voor een grootschalig buitenevenement. Beatrix wijzigde ook de vorm van Koninginnedag.
[bewerken] Viering en festiviteiten
Ten tijde van koningin Juliana werd op 30 april een defilé gehouden. De gehele koninklijke familie stond op het bordes van Paleis Soestdijk. Vele Nederlanders en rijksgenoten liepen langs in de kilometerslange optocht en gaven geschenken, en vooral ook bloemen, waarmee het bordes werd bedekt. 's Morgens liepen schoolkinderen in optocht naar het stadhuis om de burgemeester een aubade van patriottische liederen te brengen, afgesloten met het Wilhelmus. Daarna werden in vele dorpen en steden traditionele kinderspelen georganiseerd, zoals zaklopen en koekhappen. In veel steden vinden deze twee onderdelen nog altijd elk jaar plaats. De dag werd traditioneel besloten met een lampionoptocht. Op veel plaatsen werden en worden ook festiviteiten voor de oudere jeugd en volwassenen georganiseerd, zoals optredens van pop- en jazzbands.
De huidige vorstin koningin Beatrix bezoekt op Koninginnedag samen met zo veel mogelijk leden van de Koninklijke familie één of (meestal) twee plaatsen in Nederland. De laatste jaren zijn dat meestal een (kleine) plaats en een wat grotere provinciestad in één omgeving. In deze plaatsen wordt ze door de plaatselijke bevolking ontvangen met speciale vieringen, die vaak de vorm aannemen van demonstraties van ouderwetse dansen en ambachten, en sport- en zangdemonstraties en bijvoorbeeld ook koekhappen. Sommige plaatsen steken het geheel in een wat eigentijdser jasje.
De traditie wil dat burgers op Koninginnedag geen vergunning nodig hebben om op straat te venten. Dit soepele beleid leidt tot uitgebreide vlooienmarkten (de zogeheten vrijmarkt). In de praktijk legt een burgemeester uit veiligheidsoverwegingen de verkoop van bijvoorbeeld voedsel en drank nog wel eens aan banden.
Tevens worden er op veel plaatsen uitgebreide openluchtfeesten gehouden. Vooral Amsterdam staat bekend om zijn grote vrijmarkt en trekt elk jaar rond de half miljoen bezoekers. Behalve Amsterdammers zelf zijn er natuurlijk ook vele duizenden bezoekers uit de rest van het land en een groot aantal buitenlandse bezoekers. Voor veel toeristen is 'Queen's Day' een van de belangrijkste evenementen van het jaar in Amsterdam.
Omdat Koninginnedag voor velen een verplichte vrije dag is, grijpen veel mensen de kans aan om dan uit te slapen en de voorafgaande avond uit te gaan. Deze avond voor de Koninginnedag wordt ook wel Koninginnenacht genoemd. In Apeldoorn en omstreken staat deze nacht bekend als Prinsennacht en wordt juist de nacht na Koninginnedag Koninginnenacht genoemd.
[bewerken] In den vreemde
Nederlanders in den vreemde, waar dan ook, maken graag gebruik van de mogelijkheid om Koninginnedag te vieren. Zo wordt deze traditie in Warschau in ere gehouden op het Festyn O Holender!.
[bewerken] In populaire cultuur
- Jules de Corte nam in 1958 een lied op over het feest: "Koninginnedag".
[bewerken] Door koningin Beatrix bezochte dorpen en steden
| Jaar | Plaats 1 | Plaats 2 | Plaats 3 | Provincie | Opmerkingen |
|---|---|---|---|---|---|
| 1980 | Amsterdam | Soestdijk | - | Noord-Holland en Utrecht | inhuldiging nieuwe koningin (30 april) en laatste defilé koningin Juliana (31 mei) |
| 1981 | Veere | Breda | - | Zeeland en Noord-Brabant | |
| 1982 | Harlingen | Zuidlaren | - | Friesland en Drenthe | |
| 1983 | Lochem | Vaassen | - | Gelderland | |
| 1984 | Den Haag | - | - | Zuid-Holland | tevens viering 75ste verjaardag van prinses Juliana |
| 1985 | Anna Paulowna | Callantsoog | Schagen | Noord-Holland | |
| 1986 | Deurne | Meijel | - | Noord-Brabant en Limburg | |
| 1987 | Breukelen | Soestdijk | - | Utrecht | 50-jarig huwelijk van prinses Juliana en prins Bernhard |
| 1988 | Genemuiden | Kampen | Amsterdam | Overijssel | tevens viering 50ste verjaardag van koningin Beatrix; bezoek aan Amsterdam was informeel (verrassings)bezoek |
| 1989 | Goedereede | Oud-Beijerland | - | Zuid-Holland | |
| 1990 | Loppersum | Haren | - | Groningen | |
| 1991 | Buren | Culemborg | - | Gelderland | |
| 1992 | Rotterdam | - | - | Zuid-Holland | |
| 1993 | Vlieland | Sneek | - | Friesland | |
| 1994 | Emmeloord | Urk | - | Flevoland | |
| 1995 | Eijsden | Sittard | - | Limburg | |
| 1996 | Sint-Maartensdijk | Bergen op Zoom | - | Zeeland en Noord-Brabant | |
| 1997 | Marken | Velsen | - | Noord-Holland | |
| 1998 | Doesburg | Zutphen | - | Gelderland | |
| 1999 | Houten | Utrecht | - | Utrecht | |
| 2000 | Katwijk | Leiden | - | Zuid-Holland | |
| 2001 | - | - | - | - | geen bezoek vanwege mond-en-klauwzeerepidemie |
| 2002 | Hoogeveen | Meppel | - | Drenthe | uitgestelde bezoeken van 2001 |
| 2003 | Wijhe | Deventer | - | Overijssel | |
| 2004 | Warffum | Groningen | - | Groningen | |
| 2005 | Scheveningen (Den Haag) | - | - | Zuid-Holland | tevens viering 25-jarig regeringsjubileum |
| 2006 | Zeewolde | Almere | - | Flevoland | |
| 2007 | Woudrichem | 's-Hertogenbosch | - | Noord-Brabant | |
| 2008 | Makkum | Franeker | - | Friesland | |
| 2009 | Apeldoorn | - | - | Gelderland | afgebroken wegens aanslag op de koninklijke stoet voor Paleis Het Loo |
| 2010 | Wemeldinge | Middelburg | - | Zeeland | |
| 2011 | Thorn | Weert | - | Limburg | |
| 2012 | Rhenen | Veenendaal | - | Utrecht |
[bewerken] Externe links
Bronnen, noten en/of referenties
|
 |
Zie de categorie Koninginnedag van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
