Amersfoort
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
 |
|||
|
|||
.svg) |
|||
|
|
|||
| Hoofdplaats | Amersfoort | ||
| Provincie | -Flag.svg){kind=small} Utrecht |
||
| Coördinaten | 52° 9' NB 5° 23' OL | ||
|
|
|||
| Oppervlakte | 63,78 km² | ||
| - land | 62,83 km² | ||
| - water | 0,95 km² | ||
| Inwoners (31 dec. 2008) | 143.338? (2281/km²) | ||
| Belangrijke verkeersaders | A1 A28 | ||
|
|
|||
| Burgemeester (lijst) | Albertine van Vliet-Kuiper (D66) | ||
| Zetels PvdA VVD BPA CDA GroenLinks ChristenUnie Jouw Amersfoort SP |
39 10 6 5 5 4 3 3 3 |
||
|
|
|||
| Gemiddeld inkomen (2006) | € 13.900 per inw. | ||
| Gem. WOZ-waarde (2008) | € 248.000 | ||
| WW-uitkeringen (2007) | 16 per 1000 inw. | ||
| Autobezit (2007) | 425 per 1000 inw. | ||
|
|
|||
| Postcode | 3800 - 3827 | ||
| Netnummer | 033 | ||
| CBS-code | 0307 | ||
| CBS-wijkindeling | zie wijken en buurten | ||
| Website | www.amersfoort.nl | ||
 De Sint-Joriskerk gezien vanaf de Onze Lieve Vrouwetoren. |
|||
|
|||
Amersfoort (
uitspraak (info·uitleg)) is een stad en gemeente in de Nederlandse provincie Utrecht.
De gemeente telt 143.338 inwoners (31 dec. 2008, bron: CBS), die Amersfoorters[1] worden genoemd. Het is in bevolkingsaantal de tweede stad van de provincie Utrecht en de veertiende van Nederland. Amersfoort is een groeistad[2], en vervult economisch een regiofunctie met een sterk gegroeid bedrijfsleven, heeft één van de grootste spoorwegknooppunten van Nederland en is een belangrijke garnizoensstad. De binnenstad bezit een middeleeuws karakter met grachten.
Amersfoort viert in 2009 dat zij 750 jaar stadsrechten bezit. Het hele jaar zijn er festiviteiten in de binnenstad en randgemeenten.
Inhoud |
[bewerken] Naam
De stad Amersfoort dankt zijn ontstaan en naam aan een doorwaadbare plaats of voorde in de rivier de Eem (vroeger: Amer). De Eem begint waar de Lunterse Beek (Heiligenbergerbeek) en de Barneveldse Beek (Flierbeek), die water afvoerden uit de Gelderse Vallei, bij elkaar kwamen in een laagte tussen de Amersfoortse Berg en het hoger gelegen gebied ten noorden van Amersfoort (Hoogland). Bij die doorwaadbare plaats werd de Eem gekruist door handelsroutes die van Utrecht naar het oosten en noorden liepen.
De Amersfoortse Kei heeft de stad en haar inwoners de bijnamen 'Keistad' en 'Keientrekkers' gegeven. Het verhaal over hoe deze kei in Amersfoort terecht is gekomen gaat als volgt: in 1661 sloot de dichter en jonkheer Everard Meyster een weddenschap af dat hij de Amersfoorters zo ver zou kunnen krijgen om een grote kei vanaf de Utrechtse Heuvelrug naar de stad te slepen. Meyster wist de Amersfoorters te overtuigen en met een slee werd de kei de stad in gesleept, naar de Varkensmarkt. In 1903 werd de kei opgegraven en sinds 1932 bevindt de Amersfoortse kei zich op zijn huidige plek: aan de Stadsring, bij de Arnhemseweg.[3]
Amersfoort komt ook voor in de geschiedenis van New York. De Nederlanders stichtten bij Nieuw Amsterdam op Long Island het dorpje 'Nieuw Amersfoort' vlakbij Breukelen (Brooklyn), Heemstede (Hempstead), Haarlem (Harlem) en Vlissingen (Flushing). Deze naam Amersfoort is later veranderd in 'Flatlands'. Het 'Amersfort Park' in Flatlands heeft zijn naam behouden.
[bewerken] Geschiedenis
De eerste vermelding van Amersfoort dateert uit 1028. Er moet toen sprake geweest zijn van een boerennederzetting. De strategische ligging was voor de bisschop van Utrecht aanleiding om er één van zijn hoven te bouwen, om van hieruit de Gelderse Vallei te ontginnen. Waarschijnlijk werd dit bisschoppelijk hof in de eerste helft van de twaalfde eeuw gesticht op de plaats waar thans de Sint-Joriskerk staat. Handel en nijverheid leefden op.
[bewerken] Middeleeuwen: stadsrechten
De nederzetting kreeg in 1259 stadsrechten van de Utrechtse bisschop Hendrik van Vianden.
In de akte, waarin aan Amersfoort stadsrechten werd verleend werd het stadje omschreven als een oppidum, dat wil zeggen dat de stad versterkt was, waarschijnlijk door een aarden wal, wellicht met poorten. Tegen het einde van de dertiende eeuw werd de eerste stenen muur gebouwd, met een lengte van 1550 meter, en omgeven door een gracht. Op de plattegrond van het centrum van Amersfoort is deze eerste stadsmuur nog goed terug te vinden.
In 1340 was er een grote stadsbrand, waarbij ongeveer de helft van de gebouwen wordt vernietigd of beschadigd. Omstreeks 1380 werd begonnen met de bouw van een nieuwe muur (gereed rond 1450). Daarvan was de totale lengte 2850 meter. En het oppervlak van de ommuurde stad verdrievoudigde. In deze muur werd een aantal poorten gebouwd die tot op de dag van vandaag te bewonderen zijn, zoals de Koppelpoort en de Monnikendam. Van de eerste muur is weinig bewaard gebleven, slechts de sterk gerestaureerde Kamperbinnenpoort resteert. Niettemin is het verloop van de eerste muur nog intact; de Muurhuizen volgen het tracé van de muur en maken gebruik van diens fundering.
Amersfoort kreeg in de Middeleeuwen na wonderen rond een Mariabeeld grote betekenis als bedevaartsoord, waardoor de economie opbloeide en vanaf 1444 de Onze Lieve Vrouwetoren kon worden gebouwd.
[bewerken] Oorlogsgeweld 16de eeuw
De stad had in de zestiende eeuw veel te lijden van oorlogshandelingen:
- in 1572 bezet door de Staatsen,
- in 1573 door de Spanjaarden, in 1579 heroverd door Jan VI van Nassau-Dillenburg,
- waarop in 1579 gedwongen aansluiting bij de Unie van Utrecht plaatsvond.
In 1629 werd Amersfoort door Hendrik van den Bergh veroverd. Hendrik van den Bergh moest eigenlijk de aanval van Frederik Hendrik van Oranje op 's-Hertogenbosch beantwoorden, maar het lukte door onder andere de circumvallatielinie rond 's-Hertogenboch niet om door de verdediging van Frederik Hendrik te komen.
Gedurende de 16e eeuw gaat het economisch slechter. De inwoneraanwas stagneerde en in het begin van de negentiende eeuw telde Amersfoort nog maar 8.000 mensen. Rond 1850 braken de inwoners grote delen van de wallen en poorten af. Dat bood de armen werk en de stenen waren nuttig voor straten, pleinen en wegen. Ingrijpen van koning Willem II voorkwam sloop van de Koppelpoort, Monnikendam, Kamperbinnenpoort en een restant van de stadsmuur.
[bewerken] 19de eeuw
In het begin van de 18de eeuw werd de stad een centrum van de oud-katholieke Kerk, door de vestiging van de refractarische priesters van de zogenaamde Oud-bisschoppelijke Clerezij. De stad behield daarna een overwegend niet-katholieke signatuur, mede door de vestiging van vele beroepsmilitairen na 1870.
De komst van de spoorwegen in 1863 deed de stad uit haar 19e eeuwse slaap ontwaken. Amersfoort werd een belangrijk knooppunt en is dat tot op heden gebleven. Rond 1870 werd Amersfoort door de regering verkozen voor de uitbreiding van het leger, mede vanwege de centrale ligging aan spoorwegen en nabij de Hollandse Waterlinie en heideterreinen, die als oefenterrein konden dienen (Vathorst, Leusderheide).
[bewerken] 20ste eeuw
In mei 1940, aan het begin van de Tweede Wereldoorlog moesten alle 43.000 bewoners worden geëvacueerd vanwege de verwachte gevechten rond Amersfoort, toen de grootste garnizoensstad van Nederland. Na vier dagen konden zij terugkeren. De Duitsers richten bij Amersfoort het Kamp Amersfoort in, een concentratiekamp. De Joodse gemeenschap van ruim 632 mensen werd gedecimeerd, 353 mensen kwamen om, de meesten in Auschwitz of Sobibór.
Tot ongeveer 1970 was er sprake van geringe ontwikkeling, die zelfs door de buitengebruikstelling van de meeste kazernes dreigde om te slaan in achteruitgang. Aan het eind van de 20e eeuw kreeg de stad een grote impuls door de Groeistad-status, die inmiddels heeft geleid tot de bouw van grote nieuwe wijken (waaronder Vinex), waarvan Kattenbroek door zijn bijzondere architectuur landelijke bekendheid heeft verworven. Ook nieuwe bedrijven vestigden zich in Amersfoort. Er kwam na veel politieke onrust een nieuw stationsgebouw, terwijl de stationsbuurt opnieuw werd ingericht, onder meer met middelgrote kantoren. Na ongeveer 1970 nam de militaire aanwezigheid drastisch af, en bleef slechts de Bernhardkazerne open.
[bewerken] Geografie
.svg)
|
Gemeentegrenzen Wijkgrenzen Buurtgrenzen Autosnelweg Secundaire weg Spoorweg |
██ Geselecteerde gemeente ██ Bebouwd gebied ██ Bos of park ██ Binnenwater, rivier of kanaal |
Amersfoort ligt op een vlakke plaats in de vallei van de Eem aan de rand van afzetting uit de IJstijd. Ontstaan in de Middeleeuwen, heeft de plaats een middeleeuwse kern met grachten en wallen. De grachten werden behouden, maar de wallen werd voor een groot deel in de 19de eeuw afgebroken. De stad bezit daardoor twee singels (rondwegen).
Vanaf 1870 breidde de stad zich sterk uit door de komst van de spoorwegen en een aantal kazernes. Rond 1975 kreeg de stad groeistadstatus, mede waardoor enkele omliggende gemeenten geheel of gedeeltelijk werden geannexeerd. Dit waren:
- Hoogland (geheel) (1974)
- Leusden (deels) en Stoutenburg Noord (1998)
- Nijkerk (deels) Laakzone, incl. 't-Hammetje (1998)
- Hoevelaken (deels) (in 1998 het buurtschap Vinkenhoef)
- Bunschoten (deels) (1998)
|
||||||||||||
Er kwamen grote nieuwe woonwijken, zoals (zie ook opsomming verderop in dit artikel) Vathorst en Schothorst, beiden met een eigen station. Deze versterkten in niet geringe mate de centrumfunctie van de oude stad, waar tegenwoordig veel winkels en horeca zijn. Er kwamen ook aanzienlijke bedrijfs- en kantorenterreinen (zie opsomming onder Economie). De aanleg van de A28 (Utrecht-Zwolle) oostelijk van Amersfoort betekende een verdere impuls voor de groei. Waar de A28 de A1 snijdt, ontstond het knooppunt Hoevelaken. Amersfoort heeft de grenzen van zijn uitbreidingsmogelijkheden bijna bereikt.
Amersfoort vormt het regiocentrum voor Bunschoten, Spakenburg, Hoevelaken, Leusden, Soest en Baarn.
[bewerken] Demografie
Begin 19de eeuw telde Amersfoort nog maar 9000 inwoners. De komst van de spoorweg in 1863, en vlak daarna ook het leger, zorgde voor opbloei. Vóór en na de Tweede Wereldoorlog daalde de Amersfoortse bevolking echter weer gestaag, vooral door gebrek aan woningen (woningnood). De stad kon ook weinig nieuwe mogelijkheden aanboren, zodat ook nieuwe werkgelegenheid naast die bij de NS of het leger (de twee grootste werkgevers) moeilijk te verwezenlijken was. Dat veranderde na 1960 door annexatie van enkele omliggende gemeenten zoals Hoogland en delen van enkele andere gemeenten zoals Stoutenburg en Leusden.
Amersfoort is in korte tijd enorm gegroeid door de status als groeistad. In 1970 telde de stad 75.000 inwoners, in 2008 wonen er ruim 140.000 mensen in Amersfoort. Bij een gemeentelijke herindeling werden de gemeenten Hoogland geheel en Leusden en Hoevelaken deels door Amersfoort geannexeerd.
De stad telt per 2008 68.017 mannen en 71.048 vrouwen, van het totaal zijn 29.036 mensen jonger dan 15 jaar, 93.746 inwoners tussen de 15 en 64 jaar oud en 16.283 inwoners ouder dan 64 jaar. Vathorst wordt in de toekomst de grootste wijk. Men schat dat de Vinex locatie in 2020 25.000 inwoners herbergt. In 2007 is Nieuwland nog de grootste wijk met 14.957 Amersfoorters.
Tot 2016 groeit Amersfoort door naar zo’n 160.000 inwoners. De groei komt vooral tot stand door de bouw van de wijk Vathorst (totaal 11.000 woningen) ten noorden van de A1. Er komen diverse voorzieningen, zoals sportvelden, scholen, bedrijventerrein, winkels en een station. Ook rond het centrum wordt gebouwd. In het gebied ten oosten van het centraal station, het Eemkwartier, komen zo’n 750 woningen.
[bewerken] Cultuur
|
|
|
|
[bewerken] Stadsbeeld en bezienswaardigheden
De middeleeuwse binnenstad is opmerkelijk goed geconserveerd en bezit een grachtenstelsel. De Onze Lieve Vrouwetoren (door de Amersfoorters ook "Lange-Jan" genoemd) is de belangrijkste blikvanger. Met zijn 98 meter is het de op twee na hoogste kerktoren van Nederland. De bijbehorende kerk ging bij een explosie in 1787 verloren. De toren wordt gebruikt als oorsprong van het coördinatenstelsel van het Rijksdriehoeksnet. Oftewel, het exacte middelpunt van de Onze Lieve Vrouwetoren is het punt van waaruit heel Nederland kadastraal genummerd is.
Belangrijke bezienswaardigheden zijn verder:
- de Sint-Joriskerk
- de Koppelpoort (die zowel land- als waterpoort is)
- de Monnikendam (een waterpoort)
- de rooms-katholieke Sint-Franciscus-Xaveriuskerk ontworpen door architect F. Wittenberg
- de Kamperbinnenpoort
- de Muurhuizen, die tot stand kwamen nadat de oudste stadsmuur haar functie had verloren en gebruikt werd om huizen tegenaan te bouwen met onder andere het huis Tinnenburg
- de jongere stadsmuur, die de stad tot in de negentiende eeuw ruimschoots heeft kunnen omsluiten en die deels behouden is
- de Elleboogkerk, een neo-classicistische kerk uit (1820), die tijdens een brand op 22 oktober 2007 geheel is verwoest
- de Plompetoren, een onderdeel van de oudste muur. Hier werden vroeger de gevangenen gehouden.
- het Hofje de Poth, één van de oudste hofjes in het land
- de Sint-Aegtenkapel
- de Bierbrouwerij De Drie Ringen
- de Oud-Katholieke kerk H. Georgius
- het St. Pietersgasthuis.
[bewerken] Toeristische attracties
Amersfoort heeft sinds 1948 een dierentuin, het DierenPark Amersfoort, gelegen in het Bos Birkhoven, aan de westkant van de stad. Er worden stadswandelingen georganiseerd door het Gilde Amersfoort en rondvaarten in de Amersfoortse grachten door Stichting Waterlijn.
[bewerken] Musea
- Museum Flehite
- Mondriaanhuis
- Nederlands Cavaleriemuseum
- Armando Museum
- Museum de Zonnehof
- Museum Jacobs van den Hof
- Vindselmuseum In Natura
- Kamp Amersfoort
- Kunsthal KAdE
[bewerken] Rijksmonumenten
[bewerken] Uitgaan, theater en film
Amersfoort heeft één groter theater, de Flint, tevens congrescentrum, en enkele kleinere plus twee bioscoopcentra met meerdere zalen. De horeca is sinds de jaren '70 flink ontwikkeld. Het Eemcentrum voor cultuur, met een bioscoop, muziekschool en bibliotheek, bij het centrum verrijst ongeveer in 2011.
[bewerken] Groenste Stad
In 2006 won Amersfoort de titel 'Groenste Stad van Nederland', die wordt toegekend door Entente Florale. De stad dankt haar titel aan het beleid dat Amersfoort voert om haar natuur te behouden. In september 2007 werd de stad door dezelfde organisatie tot 'Groenste Stad van Europa' uitgeroepen.[4]
[bewerken] Garnizoensstad
Amersfoort was vanaf ongeveer 1860 tot 1980 één van de belangrijkste garnizoenssteden van Nederland. In 1939 zelfs de grootste. De groei kwam na een regeringsbesluit omstreeks 1870 om Amersfoort wegens zijn centrale ligging, de Hollandse Waterlinie, de nabijheid van oefenterreinen (Vlasakkers, Leusderheide) en de lage grondprijs uit te breiden met kazernes, vooral van de infanterie en de cavalerie. In totaal werden er acht kazernes gebouwd en kreeg de Koninklijke Marechaussee er ook een vestiging. Nu zijn nog die plus de Bernhardkazerne in bedrijf. Daarnaast verrezen er nog eens tien militaire of semi-militaire instellingen (daaronder niet begrepen Kamp Amersfoort).
De militaire aanwezigheid had een grote invloed op de groei van de stad en haar economische ontwikkeling.
De afbouw van de militaire instellingen begon bij de afschaffing van de dienstplicht. Daarna volgde vanwege het einde van de Koude Oorlog een verdere inkrimping van het Nederlandse leger. Mede als compensatie voor dit aanzienlijke verlies aan banen kreeg Amersfoort de status van groeikern in 1978.
[bewerken] Kazernes
De volgende kazernes bevonden zich op enig moment in Amersfoort (inclusief instellingen die intussen door gemeentelijke grenswijzigingen niet meer in Amersfoort liggen, maar er militair gezien altijd onder geressorteerd hebben):
- Juliana van Stolberg- of Infanterie Kazerne, 1889 - 1978 (onderverdeeld in de volgende kazernes allen gelegen aan de Leusderweg,)
- Willem Kazerne, 1889 - 1980 (hoofdgebouw nu burgerwoningen)
- Lodewijk Kazerne, 1890 - 1980 (hoofdgebouw nu burgerwoningen)
- Hendrik Kazerne, 1892 - 1980, (hoofdgebouw nu burgerwoningen)
- Adolf Kazerne, 1891 - 1980, (hoofdgebouw nu burgerwoningen)
- Kamp Bokkeduinen, Kazerne II en III
- Barakkenkamp " De Vlasakkers "
- Prins Willem III of Cavalerie Kazerne, Aan de Heiligenbergerweg, 1883 - 1978
- Bernhard Kazerne, Barchman Wuytierslaan 198, 1939 - Heden (zie ook organisatie Koninklijke Landmacht)
[bewerken] Overige militaire instellingen
- Interneringskamp 1940-46
- Vrouwenkamp Alberts Dorp
- Elisabethdorp, voor geïnterneerden en hun families in WO-I
- Militair Hospitaal, Hoogeweg, 1877 - 1966
- Militair Sanatorium, 1947
- Militair Tehuis " In 't Adlerhuis ", Kleine Spui 6
- Tehuis voor Militairen, Lange Beekstraat 28, 1892 - 1995
- Militair Tehuis " Generaal van Marle ", Vlasakkers
- Katholiek Militair Tehuis
- Protestants Militair Tehuis " Het Boskamp ", Laan 1914
[bewerken] Religie
In de middeleeuwen was Amersfoort een bedevaartsoord. De pelgrims kwamen vanwege een Mariabeeldje dat in 1445 onder wonderbaarlijke omstandigheden gevonden zou zijn en waaraan wonderen werden toegeschreven. De pelgrims veroorzaakten economische groei en met de opbrengsten uit de bedevaart werd de Onze Lieve Vrouwetoren (Lange Jan) gebouwd. Vanwege dit beeldje wordt nog steeds een ommegang gehouden.
Na de reformatie was Amersfoort een overwegend protestante stad. Ook de band met het Oud-katholicisme was sterk, doordat in 1724 voormalige pastoor Cornelius Steenoven van de schuilkerk aan 't Zand, St. Georgius, tot RK-aartsbisschop van Utrecht werd gewijd, maar later door de paus werd afgezet en in de ban gedaan, waardoor de oud-katholieke Kerk ontstond.
Het protestante karakter van de stad werd eind 19de eeuw na de komst van grote kazernes nog versterkt, omdat beroepsmiliatiren overwegend protestanten waren. Deze toestand duurde voort tot de sluiting van de kazernes en de aanwijzing van Amersfoort als groeistad. Dat bracht veel onkerkelijken naar de stad.
Toch is er nog sprake van een duidelijke protestante signatuur, ook vanwege de omliggende plaatsen die overwegend protestant zijn en de nabijheid van de Veluwse bijbelgordel. Die signatuur blijkt uit een relatief groot aantal protestante gemeenten, en door de aanwezigheid van een aantal protestante instellingen, waaronder de Evangelische Hogeschool, die doelbewust hun band met Amersfoort onderhouden. Per 2009 heeft het CDA er 5 van de 39 zetels in de gemeenteraad en de ChristenUnie 3, en dat laatste is een relatief groot aantal. Tot 2002 waren dat er zelfs 4. De voornaamste kerk in het centrum, de St. Joris, is protestant. De kerken in Amersfoort hebben een eigen FM-kanaal. De protestante kerken zijn per 2009 bezig met een fusie.
[bewerken] Jodendom
In 1727 werd de synagoge aan de Drieringensteeg gesticht, die nog steeds bestaat. Er komen zowel sefardische als aszkenzische Joden. In 1941 telde de Joodse gemeente ongeveer 700 leden. In 1943 werd het interieur op last van de overheid gesloopt. De helft van de Joden viel ten prooi aan de shoah (onderdeel van de holocaust waarbij het om de joden ging).
Anno 2009 is er een actieve orthodox-joodse gemeenschap in Amersfoort. Er zijn er twee rabbijnen woonachtig, namelijk rabbijn Shimon Evers, en rabbijn Binyomin Jacobs. Beiden zijn werkzaam voor het Interprovinciaal Opperrabbinaat. Er worden minstens eens per week synagogediensten gehouden. De religieuze gemeenschap organiseert zelf vervoer voor de kinderen naar de orthodox-joodse school Cheider in Amsterdam-Buitenveldert.
[bewerken] Islam
Er zijn per 2009 drie moskeeën in Amersfoort:
- Mevlana Moskee
- Moskee Tawhid Islam
- Moskeevereniging El Fath.
[bewerken] Protestante gemeenten per 2009
- Hervormd (St. Joriskerk)
- Hervormd (Bergkerk)
- Hervormd (Brugkerk)
- Hervormd (Nieuwe Kerk)
- Hervormd (Adventkerk)
- Protestants (de Hoeksteen/Open Hof)
- Protestants (Emmaüskerk)
- Doopsgezind/Remonstrants/Vrijzinnig (Johanneskerk)
- Gereformeerd (Opstandingskerk)
- Gereformeerd (Fonteinkerk)
- Evangelisch-Luthers
- De Inham
- Protestants (Veenkerk)
- Christelijke Gereformeerd/Nederlands Gereformeerd/Protestants (Kruispunt)
- Gereformeerde Gemeente (Elimkerk)
- Christelijk Gereformeerd (Ichthuskerk)
- Gereformeerde Kerk hersteld
- Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (Boogkerk Nieuwland)
- Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (Boogkerk Hoogland)
- Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (de Kandelaar)
- Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (Lichtkerk Emiclaer)
- Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (Lichtkerk de Horsten)
- Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (Martuskerk)
- Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (de Schaapskooi)
- Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (Vathorst)
- Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (Westerkerk)
- Nederlands Gereformeerd (Amersfoort Noord)
- Nederlands Gereformeerd (Amersfoort Zuid)
- ACC Amersfoorts Christelijk Centrum
- Baptisten Gemeente
- Evangeliegemeente (De Deur)
- Evangelische Gemeente De Ark
- Pinkster Gemeente (Immanuël)
- Rafaël Gemeente
- Volle Evangelie Gemeente (Perspectief)
- Volle Evangelie (Bethelkerk)
- Volle Evangelie Gemeente (El Shaddai)
- Vrije evangelische Gemeente
- Het Apostolisch Genootschap
- Hersteld Apostolische Zendingkerk
- Nieuw Apostolische Kerk
- AfrikaansProtestantseKerk EgliseBasileia
- Leger des heils
- Zevende Dag Adventisten
- Kerk van de Nazarener
- Vergadering van Gelovigen
[bewerken] RK Parochies per 2009
- St.Francisc-Xaver
- St .Ansfridus
- St. Ansfr. (Indonesisch)
- Heilig Kruis
- Heilige Geest
- St.Helenakapel
- St Henricus
- St.Joseph
- St Martinus
[bewerken] Oecumenische gemeenten per 2009
- Centrumviering
- Het Brandpunt
- Ruimteviering
- de Herberg
- De Keerkring
- Kerinam
[bewerken] Overige kerkgenootschappen per 2009
- Andreaskapel (in woonzorgcentrum Nijenstede)
- Oudkatholiek St. Georgius
- De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen
- Jehova's Getuigen (boven Hoogland)
- Jehova's Getuigen (nabij Centrum)
- Nieuw Apostolische kerk Amersfoort
[bewerken] Onderwijs en sport
[bewerken] Onderwijs
Amersfoort heeft geen universiteit. Er zijn vestigingen van enkele hogescholen, plus een categoriaal gymnasium, het Stedelijk Gymnasium Johan van Oldenbarnevelt.
Onder andere de volgende scholen voor algemeen voortgezet onderwijs zijn aanwezig:
- 't Atrium
- Corderius College* Beiaardschool
- De Amersfoortse Berg
- De Kampanje
- Farel College
- GSG Guido de Brès
- MAVO Muurhuizen
- Het Nieuwe Eemland
- Hoornbeeck College
- Meridiaan College 't Hooghe Landt
- Meridiaan College Stromenland
- Prisma College
- Vallei College
- Van Lodensteincollege
- Vathorst College
Er zijn ook specifieke of beroepsopleidingen:
- Centrale Opvangvoorziening voor Anderstaligen (COV)
- De Kampanje - school voor persoonlijk ondernemerschap
- Evangelische Hogeschool
- Hogeschool Utrecht
- ROC ASA
- ROC Midden Nederland
- Wellantcollege
[bewerken] Sport
Het landelijk hoofdkantoor van de tennisbond KNLTB is in Amersfoort gevestigd. Amersfoort herbergt ook de tennisclubs ALTA Amersfoort en LTV Randenbroek. Het Open Nederlands Tenniskampioenschap (Dutch Open) vindt sinds enkele jaren in Amersfoort plaats. In 2009 moet een groot tennisstadion met schuifdak klaar zijn (kosten: € 50 miljoen).
Amersfoort heeft lange tijd een voetbalclub gehad die uitkwam in de eerste divisie. Dat was de Hollandia-Victoria Combinatie, oftewel HVC. HVC speelde zijn wedstrijden in een bescheiden stadion op sportpark Birkhoven. De club heeft een aantal beroemde spelers voortgebracht als de latere bondscoach Jan Zwartkruis, keeper Piet Schrijvers, en de veldspelers Henk Wery, Mosje Temming en Ron Spelbos. De profsectie van HVC werd in 1973 omgedoopt in SC Amersfoort. Die club heeft nog tot 1982 doorgespeeld, waarna het definitieve eind kwam voor het Amersfoorts betaald voetbal.
In Amersfoort is sinds 1961 ook de honkbal- en softbalvereniging BSC Quick gevestigd die een eigen accommodatie heeft op het sportpark Dorrestein.
Amersfoort heeft een badmintonvereniging die in de hoogste Nederlandse divisie speelt: BCA (Badminton Combinatie Amersfoort). Er is ook een Badmintonclub in Amersfoort Noord (BAN).
Twee bekende zwem- en poloverenigingen zijn AZ&PC (de Amersfoortse Zwem- en Poloclub) en de Amer.
De Rugbyclub Eemland speelt sinds 1975 in Amersfoort. De club heeft een eredivisieeteam, dat per 2009 echter niet bij de top drie scoort.
Dwars door Amersfoort loopt de Europese wandelroute E11, ter plaatse ook wel Marskramerpad of Handelsweg geheten. De E11 loopt van Den Haag naar het oosten, op dit moment tot de grens Polen/Litouwen.
[bewerken] Economie
Amersfoort heeft zijn economische positie vooral te danken aan zijn ligging als knooppunt op de routes oost-west en noord-zuid. De mogelijkheid om redelijk voordelig te bouwen was een ander belangrijk punt.
De stad had in de Middeleeuwen een bijzonder groot aantal brouwerijen en een belangrijke textielnijverheid De stad beleefde in de 18e eeuw een bloeiperiode dankzij de tabaksteelt. De komst van de spoorlijn naar Utrecht in 1863 was eveneens ene grote impuls. De regiofunctie van de stad nam toe.
De Amersfoortse economie bleef na de oorlog wat achter maar is na 1970 sterk gegroeid door aanwijzing als groeikern. Enkele grote en vooral bedrijven en instellingen hebben er hun hoofdkantoren, zoals ingenieursbureau Arcadis (14.000 medewerkers), verzekeraars de Amersfoortse en Agis en voedingsconcern Nutreco, naast de al aanwezige militairen, NS, en stichtingen of verenigingen als de Vereniging Eigen Huis en het Diabetesfonds. De kazernes werden vanaf ongeveer 1980 op één na gesloten. Van de sterke bouwactiviteit profiteerde ook de in Amersfoort gevestigde aannemer Meeús.
In 1990 verplaatste de Kamer van Koophandel voor Gooi- en Eemland uit Hilversum (lange tijd de economische concurrent van Amersfoort) zijn hoofdkantoor naar Amersfoort, wegens onoplosbare verkeersperikelen in Hilversum. Een vernieuwing van het stationsgebied met de bouw van een groot nieuw station vanaf 1992 trok vele bedrijven naar het centrum. Daarnaast heeft Amersfoort vanwege zijn centrale ligging altijd al een flink aantal nationale verenigingen, stichtingen en instellingen, zoals
- Archeologische Monumentenwacht
- Cliniclowns Nederland
- Diabetes Fonds
- ECABO, kenniscentrum beroepsonderwijs en bedrijfsleven
- Jachtopleidingen Nederland, Stichting
- KNLTB, tennis
- KNPV, Koninklijke Nederlandse Politiehond Vereniging,
- KNGF, Koninklijk Nederlands Genootschap voor Fysiotherapie
- Monumentenwacht Nederland
- Nederlandse Associatie voor Praktijkexamens, Stichting voor onderwijs en examens in boekhouding en administratie
- NVA, verzekeraars
- Nes Ammim Nederland, stichting voor contact Nederland-Israël
- NVF Nederlandse Vereniging van Hoofdpijnpatiënten
- NVVH Nederlandse Vereniging van Huisvrouwen
- ROVER Vereniging Reizigers Openbaar Vervoer
- Stichting Landelijk Fietsplatform
- STMW Stichting Tegen Medische Willekeur
- VEH, huiseigenaren
- VLM Vereniging voor logistiek management
- Vrouwen voor Vrede Stichting Steunfonds
Bekende bedrijven in Amersfoort zijn:
- AGIS, hoofdkantoor verzekeraar
- AKZO-Nobel, chemisch concern
- de Amersfoortse, hoofdkantoor verzekeraar
- Arcadis, hoofdkantoor internationaal advies- en ingenieursbureau bouw en milieu
- DHV, hoofdkantoor internationaal advies- en ingenieursbureau infrastructuur
- HEMA, pilotstore 2004
- IKEA, meubelketen
- NS, spoorwegen
- Nutreco, hoofdkantoor internationaal producent van veevoeder en humane voeding
- Schuitema, levensmiddelenhandel
- V&D
[bewerken] Bedrijfsterreinen
Amersfoort heeft zo'n tien bedrijfsterreinen:
Kantoorlocaties
- Centrum/Stadsring
- Stationsplein e.o.
- Bergkwartier
- De Hoef
- De Brand
- Calveen
- Kantorenpark Vathorst Podium
Overige bedrijven
- Isselt
- De Hoef
- Calveen
- Vathorst
- De Wieken - Vinkenhoef
[bewerken] Verkeer en vervoer
[bewerken] Spoorwegen
Het spoorwegemplacement van het spoorwegknooppunt Amersfoort is een van de grootste in Nederland, oorspronkelijk bestaand uit reizigersstation, rangeerterrein en hoofdwerkplaats. Nadat het rangeerterrein en de hoofdwerkplaats werden gesloten, heeft men een nieuw opstelterrein voor reizigerstreinen (Bokkeduinen) gebouwd. Dit om personenvervoer te scheiden van het goederenvervoer. Daarnaast was het oude rangeerterrein te druk voor beide verkeersstromen.
In 1997 werden het station en het stationsplein van Amersfoort geheel gereorganiseerd.
Er zijn drie stations: Amersfoort, Amersfoort Vathorst en Amersfoort Schothorst.
Er zijn spoorlijnen met minstens halfuurverbindingen naar Amsterdam (incl. Hilversum, Bussum, Weesp), Utrecht (en verder naar Den Haag en Rotterdam), Apeldoorn en Enschedé, Zwolle en Groningen en Leeuwarden en Barneveld Noord en Ede-Wageningen.
Het spoortraject in Amersfoort is grootscheeps gemoderniseerd in de periode 1992-1997, in het kader van het toenmalige NS Rail 21 plan:
- een derde eilandperron en nieuw stationsgebouw voor station Amersfoort
- nieuwe verkeersleidingspost
- spoorverdubbeling van Amersfoort naar Amersfoort Aansluiting van twee naar vier sporen, bijna alle overwegen vervangen door tunnels
- derde spoor tot station Schothorst
- fly-over bij Amersfoort Aansluiting
Daarnaast is op 27 mei 2006 het nieuwe station Amersfoort Vathorst geopend voor de nieuwe wijk Vathorst. Dit station heeft drie perronsporen.
De Minister van Verkeer en Waterstaat laat het ministerie in samenwerking met ProRail onderzoeken of er aan de westzijde een vrije kruising kan worden gebouwd. Het nieuwe kabinet zal waarschijnlijk de hele spoorsituatie aan de westzijde laten moderniseren. In de reeks van maatregelen die vrijwel zeker worden doorgevoerd staat Amersfoort Westzijde ook vermeld aangezien het knooppunt ook na de aanleg van de Hanzelijn een belangrijk knooppunt zal blijven in de intercity diensten tussen de Randstad en het Noorden en Oosten van het land.
[bewerken] Weg- en waterverbindingen
Amersfoort heeft sinds eind jaren '60 een ringweg. Er zijn goede aansluitingen met de nabije A1 (Hilversum, Amsterdam, Enschedé) en A28 (Utrecht, Zwolle). Op het knooppunt Hoevelaken, dat ten noordoosten van de stad ligt, komen deze autowegen bij elkaar.
Er is een binnenhaven die via de Eem toegang geeft tot het Eemmeer.
Busdiensten worden verzorgd door Connexxion.
[bewerken] Politiek en bestuur
De gemeente heeft een kantongerecht dat ressorteert onder de rechtbank te Utrecht.
De gemeente heeft sinds 1 januari 2009 een gemeentelijke ombudsman voor de behandeling van klachten tegen de gemeente, als deze die klachten niet bevredigend oplost.
[bewerken] Wethouder
Het college van Burgemeester en Wethouders bestaat uit:
- Gerda Eerdmans (GroenLinks) zal vanaf 1 augustus 2009 opgevolgd worden door Sebastiaan van 't Erve
- Gert Boeve (Christen-Democratisch Appel)
- Hans van Daalen (ChristenUnie)
- Jelle Hekman (PvdA)
- Arriën Kruyt (PvdA)
- Ruud Luchtenveld (VVD)
[bewerken] Wijkindeling
De gemeente Amersfoort is verdeeld in wijken en twee dorpen.
De wijken met een woonfunctie zijn:
|
|
Daarnaast bestaat er nog een aantal wijken zonder woonfunctie:
|
|
[bewerken] Stedenband
Liberec (Tsjechië), is Partnergemeente sinds 1993.
[bewerken] Bekende en prominente Amersfoorters
 Zie Lijst van Amersfoorters voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Verwante artikelen
- Amersfoortse Kei, waaraan Amersfoort de bijnaam Keistad en haar inwoners de geuzennaam Keientrekkers danken.
- Lijst van burgemeesters van Amersfoort
- Lijst van beelden in Amersfoort
[bewerken] Externe links
- Gemeente Amersfoort
- Tijdbalk Amersfoort
- Archief Eemland, dat de archieven beheert van de gemeenten Amersfoort, Baarn, Eemnes, Leusden, Renswoude, Soest en Woudenberg en van het Waterschap Vallei & Eem.
- Korte historische beschrijving in: F. Snieder, De naam, het water en de stad, blz 159- 163, Oud- Utrecht nov 2001, ISSN 1380-7137
Bronnen, noten en/of referenties:
Literatuur
- Cor van den Braber, Gezicht op Amersfoort van Matthias Withoos (2003)
- Cor van den Braber, Geveltekens Amersfoort (2005)
- Drs. Jan Carel van Dijk, Het Amersfoort van Onze Grootouders (2007)
- H. Halbertsma, Zeven eeuwen Amersfoort (1959)
- Dr. J.F.B. van Hasselt, Amersfoort rondom zijn Toren (1948)
- Dr. J. Hovy, Amersfoort in Prent (1975)
- Everard Meyster, Keyklucht van Jock en Ernst, op de steen-uyle-vlucht deser werelt (1661)
Referenties
- ↑ VRTtaal.net
- ↑ Geschiedenis - Amersfoort.nl
- ↑ Collectie - De Kei van Amersfoort, 1661, Collectie Utrecht
- ↑ Amersfoort groenste stad van Europa, de Volkskrant, 22 sept 2007
| Gemeente Amersfoort |  |
|---|---|
|
Stad: Amersfoort |
|
| Gemeenten in de provincie Utrecht | |
|---|---|
|
Abcoude · Amersfoort · Baarn · Breukelen · Bunnik · Bunschoten · De Bilt · De Ronde Venen · Eemnes · Houten · IJsselstein · Leusden · Loenen · Lopik · Maarssen · Montfoort · Nieuwegein · Oudewater · Renswoude · Rhenen · Soest · Utrecht · Utrechtse Heuvelrug · Veenendaal · Vianen · Wijk bij Duurstede · Woerden · Woudenberg · Zeist |
|
