Amersfoort
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
.png)
Amersfoort (
uitspraak (info·uitleg)) is een stad en gemeente in de Nederlandse provincie Utrecht. De gemeente telt 142.299 inwoners (30 juni 2008, bron: CBS), die Amersfoorters[1] worden genoemd. Het is in bevolkingsaantal de tweede stad van de provincie Utrecht en de veertiende van Nederland.
Inhoud |
[bewerk] Demografie
Amersfoort is in korte tijd enorm gegroeid door de status als groeistad. In 1985 telde de stad ruim 87.000 inwoners, in 2008 wonen er ruim 140.000 mensen in Amersfoort. In 20 jaar zijn er dus ruim 50.000 inwoners bijgekomen.
De stad telt 68.017 mannen en 71.048 vrouwen. Verder telt de stad 29.036 Amersfoorters die jonger zijn dan 15 jaar, 93.746 inwoners tussen de 15 en 64 jaar oud en 16.283 inwoners die ouder dan 64 jaar oud zijn. Vathorst wordt in de toekomst de grootste wijk. Men schat dat de Vinex locatie in 2020 25.000 inwoners herbergt. In 2007 is Nieuwland nog de grootste wijk met 14.957 Amersfoorters.
[bewerk] Wijken
De gemeente Amersfoort is verdeeld in wijken, waaronder twee dorpen.
De wijken met een woonfunctie zijn:
|
|
|
Daarnaast bestaat er nog een aantal wijken zonder woonfunctie:
|
|
[bewerk] Geschiedenis
De stad dankt zijn ontstaan en naam aan een doorwaadbare plaats of voorde in de rivier de Eem (vroeger: Amer). Verschillende beken die water afvoerden uit de Gelderse Vallei kwamen bij elkaar in een laagte tussen de Amersfoortse Berg en het hoger gelegen gebied ten noorden van Amersfoort (Hoogland). Bij die doorwaadbare plaats werd de Eem gekruist door handelsroutes die van Utrecht naar het oosten en noorden liepen. De eerste vermelding van de plaats dateert uit 1028. Er moet toen sprake geweest zijn van een boerennederzetting. De strategische ligging was voor de bisschop van Utrecht aanleiding om er één van zijn hoven te bouwen, om van hieruit de Gelderse Vallei te ontginnen. Waarschijnlijk werd dit bisschoppelijk hof in de eerste helft van de twaalfde eeuw gesticht op de plaats waar thans de Sint-Joriskerk staat. Handel en nijverheid leefden op en de nederzetting kreeg in 1259 stadsrechten van de Utrechtse bisschop Hendrik van Vianden.
In de acte, waarin aan Amersfoort stadsrechten werd verleend werd het stadje omschreven als een oppidum, dat wil zeggen dat de stad versterkt was, waarschijnlijk door een aarden wal, wellicht met poorten. Tegen het einde van de dertiende eeuw werd de eerste stenen muur gebouwd, met een lengte van 1550 meter, en omgeven door een gracht. Op de plattegrond van het centrum van Amersfoort is deze eerste stadsmuur nog goed terug te vinden.
Omstreeks 1380 werd al begonnen met de bouw van een nieuwe muur (gereed rond 1450). Daarvan was de totale lengte 2850 meter. En het oppervlak van de ommuurde stad verdrievoudigde. In deze muur werd een aantal poorten gebouwd die tot op de dag van vandaag te bewonderen zijn, zoals de Koppelpoort en de Monnikendam. Van de eerste muur is weinig bewaard gebleven, slechts de sterk gerestaureerde Kamperbinnenpoort resteert. Niettemin is het verloop van de eerste muur nog intact; de Muurhuizen volgen het tracé van de muur en maken gebruik van diens fundering.
Amersfoort kreeg in de Middeleeuwen na wonderen rond een Mariabeeld grote betekenis als bedevaartsoord, waardoor vanaf 1444 de Onze Lieve Vrouwetoren kon worden gebouwd.
Amersfoort had in de Middeleeuwen een bijzonder groot aantal brouwerijen en een belangrijke textielnijverheid De stad beleefde in de 18e eeuw een bloeiperiode dankzij de tabaksteelt.
In 1629 werd Amersfoort door Hendrik van den Bergh veroverd. Hendrik van den Bergh moest eigenlijk de aanval van Frederik Hendrik van Oranje op 's-Hertogenbosch beantwoorden, maar het lukte door onder andere de circumvallatielinie rond 's-Hertogenboch niet om door de verdediging van Frederik Hendrik te komen.
De komst van de spoorwegen deed de stad uit haar 19e eeuwse slaap ontwaken. Amersfoort werd een belangrijk knooppunt en is dat tot op heden gebleven. Aan het eind van de 20e eeuw kreeg de stad een grote groei-impuls door de Groeistad-status, die inmiddels heeft geleid tot de bouw van grote nieuwe wijken, waarvan Kattenbroek door zijn bijzondere architectuur landelijke bekendheid heeft verworven.
Amersfoort komt ook voor in de geschiedenis van New York. De Nederlanders stichtten bij Nieuw Amsterdam op Long Island het dorpje 'Nieuw Amersfoort' vlakbij Breukelen (Brooklyn), Heemstede (Hempstead), Haarlem (Harlem) en Vlissingen (Flushing). Deze naam Amersfoort is later veranderd in 'Flatlands'. Het 'Amersfort Park' in Flatlands heeft zijn naam behouden.
[bewerk] Stadsbeeld en bezienswaardigheden
De middeleeuwse binnenstad is opmerkelijk goed geconserveerd. De Onze Lieve Vrouwetoren (door de Amersfoorters ook wel liefkozend "Lange-Jan" genoemd) is de belangrijkste blikvanger. Met zijn 98 meter is het de op twee na hoogste kerktoren van Nederland. De bijbehorende kerk ging bij een explosie in 1787 verloren. De toren wordt gebruikt als oorsprong van het coördinatenstelsel van het Rijksdriehoeksnet. Oftewel, het exacte middelpunt van de Onze Lieve Vrouwetoren is het punt van waaruit heel Nederland kadastraal genummerd is.
Belangrijke bezienswaardigheden zijn verder:
- de Sint-Joriskerk
- de Koppelpoort (die zowel land- als waterpoort is)
- de waterpoort Monnikendam
- de Rooms-katholieke Sint-Franciscus-Xaveriuskerk ontworpen door architect F. Wittenberg
- de Kamperbinnenpoort
- de Muurhuizen, die tot stand kwamen nadat de oudste stadsmuur haar functie had verloren en gebruikt werd om huizen tegenaan te bouwen met onder andere huis Tinnenburg.
- de jongere stadsmuur, die de stad tot in de negentiende eeuw ruimschoots heeft kunnen omsluiten en die deels behouden is.
- Elleboogkerk, een neo-classicistische kerk uit (1820), die tijdens een brand op 22 oktober 2007 geheel is verwoest.
- Plompetoren, een onderdeel van de oudste muur. Hier werden vroeger de gevangenen gehouden.
- Hofje de Poth, één van de oudste hofjes in het land.
- Sint-Aegtenkapel
- Bierbrouwerij De Drie Ringen
- Oud-Katholieke kerk H. Georgius
- Het St. Pietersgasthuis
[bewerk] Toeristische attracties
Amersfoort heeft sinds 1948 een dierentuin, het Dierenpark Amersfoort, gelegen in het Bos Birkhoven, aan de westkant van de stad. Er worden stadswandelingen georganiseerd door het Gilde Amersfoort en rondvaarten in de Amersfoortse grachten door Stichting Waterlijn.
[bewerk] Musea
- Museum Flehite
- Mondriaanhuis
- Nederlands Cavaleriemuseum
- Armando Museum
- Museum de Zonnehof
- Museum Jacobs van den Hof
- Vindselmuseum In Natura
- Culinair Museum
- Kamp Amersfoort
[bewerk] Spoorwegen
Het spoorwegemplacement van het spoorwegknooppunt Amersfoort is een van de grootste in Nederland, oorspronkelijk bestaand uit reizigersstation, rangeerterrein en hoofdwerkplaats. Nadat het rangeerterrein en de hoofdwerkplaats werden gesloten, heeft men een nieuw opstelterrein voor reizigerstreinen (Bokkeduinen) gebouwd. Dit om personenvervoer te scheiden van het goederenvervoer. Daarnaast was het oude rangeerterrein te druk voor beide verkeersstromen.
Het spoortraject in Amersfoort is grootscheeps gemoderniseerd in de periode 1992-1997, in het kader van het toenmalige NS Rail 21 plan:
- een derde eilandperron en nieuw stationsgebouw voor station Amersfoort
- nieuwe verkeersleidingspost
- spoorverdubbeling van Amersfoort naar Amersfoort aansluiting van twee naar vier sporen, bijna alle overwegen vervangen door tunnels
- derde spoor tot station Schothorst
- fly-over bij Amersfoort Aansluiting
Daarnaast is op 27 mei 2006 het nieuwe station Amersfoort Vathorst geopend voor de nieuwe wijk Vathorst. Dit station heeft drie perronsporen.
De Minister van Verkeer en Waterstaat laat het ministerie in samenwerking met ProRail onderzoeken of er aan de westzijde een vrije kruising kan worden gebouwd. Het nieuwe kabinet zal waarschijnlijk de hele spoorsituatie aan de westzijde laten moderniseren. In reeks van maatregelen die vrijwel zeker worden doorgevoerd staat Amersfoort Westzijde ook vermeld aangezien het knooppunt ook na de aanleg van Hanzelijn een belangrijk knooppunt zal blijven in de intercity diensten tussen de Randstad en het Noorden en Oosten van het land.
Op de website van het ministerie van Verkeer en Waterstaat staat Amersfoort Westzijde als belangrijk knelpunt aangeven in de huidige dienstregeling rondom Amersfoort is en in de periode na 2010 echt nodig is. Dit project word momenteel onderzocht door ProRail en ministerie Verkeer en Waterstaat. En staat duidelijk beschreven in het plan tweede fase Herstelplan Spoor dat Amersfoort Westzijde urgent is de komende jaren.
[bewerk] Sport
Amersfoort heeft lange tijd een voetbalclub gehad die uitkwam in de eerste divisie. Dat was de Hollandia-Victoria Combinatie, oftewel HVC. HVC speelde zijn wedstrijden in een bescheiden stadion op sportpark Birkhoven. De club heeft een aantal beroemde spelers voortgebracht als de latere bondscoach Jan Zwartkruis, keeper Piet Schrijvers, en de veldspelers Henk Wery, Mosje Temming en Ron Spelbos. De profsectie van HVC werd in 1973 omgedoopt in SC Amersfoort. Die club heeft nog tot 1982 doorgespeeld, waarna het definitieve eind kwam voor het Amersfoorts betaald voetbal.
Ook de tennisbond KNLTB is in Amersfoort gevestigd. Amersfoort herbergt ook de tennisclubs ALTA Amersfoort en LTV Randenbroek.
Verder heeft Amersfoort een badmintonvereniging die in de hoogste Nederlandse divisie speelt: BCA (Badminton Combinatie Amersfoort). Ook AZ&PC (Amersfoortse Zwem- en Poloclub) is een bekende naam in Nederland.
Dwars door Amersfoort loopt de Europese wandelroute E11, ter plaatse ook wel Marskramerpad of Handelsweg geheten. De E11 loopt van Den Haag naar het oosten, op dit moment tot de grens Polen/Litouwen.
[bewerk] Onderwijs
Amersfoort heeft geen universiteit maar verder wel vrijwel alles. Onder andere de volgende scholen voor voortgezet onderwijs:
- 't Atrium
- COV Centrale Opvang Anderstaligen
- De Amersfoortse Berg
- Corderius College
- De Kampanje - School voor persoonlijk ondernemerschap
- Evangelische Hogeschool
- Farel College
- Meridiaan College 't Hooghe Landt
- Johan van Oldenbarnevelt Stedelijk Gymnasium
- Van Lodensteincollege
- Het Nieuwe Eemland
- Hoornbeeck College
- Prisma College
- Stromenland Liendertseweg
- Vathorst College
- Vallei College
- Hogeschool Utrecht
- Guido de Brès (college)
- Wellantcollege
[bewerk] Geboren
- Johan van Oldenbarnevelt (14 september 1547), staatsman
- Pieter Both (1568), de eerste Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië
- Paulus Bor (ca. 1601), schilder
- Gerrit van Stellingwerf (ca.1614), schilder
- Caspar Adriaensz. van Wittel (stond in Italië bekend als Gaspare Vanvitelli) (1652, 1653 of 1656), schilder
- Nicolaas Pieneman (1 januari 1809), schilder en lithograaf
- Willem Franciscus Nicolaus van Rootselaar (1834), kapelaan en (eerste) gemeente-archivaris
- Carel Victor Gerritsen (2 februari 1850), politicus
- Piet Mondriaan (7 maart 1872), schilder
- Willy Sluiter (24 mei 1873), schilder, tekenaar en grafisch ontwerper
- Matthieu van Eysden (26 april 1896), acteur
- Willem Sandberg (24 oktober 1897), museumdirecteur en grafisch ontwerper
- Johannes Heesters (5 december 1903), toneelspeler en operettezanger
- Bart Ruitenberg (14 november 1905), predikant en hoofdredacteur
- Riek Schagen (15 november 1913), actrice en kunstschilderes
- Johannes (Joop) Bovee (30 augustus 1914), motorcrosser
- Huub Franssen (9 augustus 1916), politicus
- Edzo Toxopeus (19 februari 1918), politicus
- Toon Tieland (2 mei 1919), kunstschilder
- Ronnie Goldstein-van Cleef (28 juni 1921), Joods-Nederlandse verzetsstrijdster
- Boy Trip (10 oktober 1921), minister van wetenschapsbeleid 1973-1977
- Henk Vredeling (20 november 1924), verzetsstrijder, landbouwkundige en politicus (o.a. minister van Defensie en Europees Commissaris)
- Corrie Hermann (4 augustus 1932), politica
- Hans Werner (17 december 1932), schrijver van kinderboeken en reisverhalen alsmede cartoonist.
- Carel ter Linden (2 oktober 1933), predikant
- Ben Pon (junior) (9 december 1936), zakenman en coureur
- Wim de Boer (13 januari 1938), politicus
- Ralph Inbar (24 december 1938), tv presentator
- Willem Frederik Bon (15 juni 1940), componist, dirigent en docent
- Dick Tommel (18 april 1942), politicus
- Peter Kisner (1 september 1944), wielrenner
- Epi Drost (21 september 1945), voetballer
- Ivan Wolffers (17 mei 1948), schrijver, arts en hoogleraar
- Jan Carel van Dijk (17 februari 1949), voorzitter hcc
- Anke Rijnders (23 augustus 1956), zwemster
- Peter Drost (25 februari 1958), zwemmer
- Ernst Cramer (20 juni 1960), politicus
- Marcel Sophie (23 mei 1962), leadzanger Pater Moeskroen
- Frank Drost (22 maart 1963), zwemmer
- Oscar Dros (1963), korpschef in Groningen
- Edwin Benne (21 april 1965), volleybalinternational.
- John van den Brom (4 oktober 1966), oud-voetballer/voetbalcoach
- Ferdino Hernandez (25 mei 1971), voetballer
- Marc van Westerlaak (1 augustus 1971), schrijver
- Valerie Zwikker (24 mei 1972), tv-presentatrice
- Hans van de Haar (1 februari 1975), voetballer
- Robin Zijlstra (17 februari 1980), acteur/zanger
- Muslu Nalbantoğlu (24 november 1983), voetballer
[bewerk] Groenste Stad
In 2006 won Amersfoort de titel 'Groenste Stad van Nederland', die wordt toegekend door Entente Florale. De stad dankt haar titel aan het beleid dat Amersfoort voert om haar natuur te behouden. In september 2007 werd de stad door dezelfde organisatie tot 'Groenste Stad van Europa' uitgeroepen.[2]
[bewerk] Literatuur
- Cor van den Braber, Gezicht op Amersfoort van Matthias Withoos (2003)
- Cor van den Braber, Geveltekens Amersfoort (2005)
- Drs. Jan Carel van Dijk, Het Amersfoort van Onze Grootouders (2007)
- H. Halbertsma, Zeven eeuwen Amersfoort (1959)
- Dr. J.F.B. van Hasselt, Amersfoort rondom zijn Toren (1948)
- Dr. J. Hovy, Amersfoort in Prent (1975)
- Everard Meyster, Keyklucht van Jock en Ernst, op de steen-uyle-vlucht deser werelt (1661)
[bewerk] Partnergemeente
Liberec (Tsjechië), is Partnergemeente sinds 1993.
.svg){kind=small}
[bewerk] Aangrenzende gemeenten
| Aangrenzende gemeenten | ||
|---|---|---|
| Baarn | Bunschoten | Nijkerk (Gld) |
| Soest |  |
|
| Zeist | Leusden | Barneveld (Gld) |
[bewerk] Zie ook
- W.F.N. van Rootselaar (1834 - 1900), de eerste gemeentearchivaris van Amersfoort en een belangrijk geschiedschrijver van de stad.
- Lijst van burgemeesters van Amersfoort
- Amersfoortse Kei, waaraan Amersfoort de bijnaam Keistad en haar inwoners de geuzennaam Keientrekkers danken.
- Lijst van buslijnen in en door Amersfoort
[bewerk] Externe links
- Gemeente Amersfoort
- Tijdbalk Amersfoort
- Archief Eemland, dat de archieven beheert van de gemeenten Amersfoort, Baarn, Eemnes, Leusden, Renswoude, Soest en Woudenberg en van het Waterschap Vallei & Eem.
- Korte historische beschrijving in: F. Snieder, De naam, het water en de stad, blz 159- 163, Oud- Utrecht nov 2001, ISSN 1380-7137
| Bronnen, noten en/of referenties: |
|
| Gemeente Amersfoort |  |
|---|---|
|
Stad: Amersfoort |
|
| Gemeenten in de provincie Utrecht | -Flag.svg){kind=small} |
|---|---|
|
Abcoude · Amersfoort · Baarn · Breukelen · Bunnik · Bunschoten · De Bilt · De Ronde Venen · Eemnes · Houten · IJsselstein · Leusden · Loenen · Lopik · Maarssen · Montfoort · Nieuwegein · Oudewater · Renswoude · Rhenen · Soest · Utrecht · Utrechtse Heuvelrug · Veenendaal · Vianen · Wijk bij Duurstede · Woerden · Woudenberg · Zeist |
|
