Koninklijke Marechaussee

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Dit artikel gaat over de Koninklijke Marechaussee. Zie Marechaussee (Nederlands-Indië) voor de troepen in het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger.
Koninklijke Marechaussee
Wapen Koninklijke Marechaussee
Wapen Koninklijke Marechaussee
Oprichting 26 november 1814
Land Vlag van Nederland Nederland
Organisatie Ministerie van Defensie
Onderdeel van Nederlandse krijgsmacht
Type Militaire politie
Aantal 5903 actief personeel (2013)[1]
Garnizoen/Hoofdkwartier Koningin Beatrixkazerne Den Haag
Motto Zonder vrees en zonder blaam
Mars Wapenlied
Commandanten luitenant-generaal Leijtens
Defensie van Nederland
Flag of the Netherlands.svg
Instanties

Ministerie van Defensie
Nederlandse Krijgsmacht
Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst

Krijgsmachtdelen

Koninklijke Landmacht
Koninklijke Luchtmacht
Koninklijke Marine
Koninklijke Marechaussee

Interservice-organisaties

Commando DienstenCentra
Defensie Materieel Organisatie

Functies

Minister van Defensie
Commandant der Strijdkrachten
Inspecteur-generaal der Krijgsmacht

De Koninklijke Marechaussee (KMar), voluit Het Wapen der Koninklijke Marechaussee, is een politieorganisatie met militaire status. Deze wordt beheerd door de minister van Defensie. Het is één van de vier krijgsmachtdelen van de Nederlandse krijgsmacht.

Vanwege de specifieke taak valt de KMar, in tegenstelling tot de zee-, land- en luchtstrijdkrachten, niet onder direct bevel van de commandant der Strijdkrachten uitgezonderd wanneer de KMar in het buitenland wordt ingezet voor andere taken dan de politietaak t.a.v. militairen. Het Commando Koninklijke marechaussee (CKMar) voert politietaken uit op grond van de Politiewet (PW) 2012. De taken worden zowel nationaal als internationaal en tijdens missies uitgevoerd. Daarnaast levert het CKMar capaciteit aan de CDS voor deelname aan (militaire) missies waarbij het CKMar andere taken uitvoert dan die in de PW zijn opgedragen.

Het CKMar heeft als vast takenpakket:

  • Bewaking/beveiliging van Koninklijke paleizen, ambassades in risicogebieden, de Nederlandse Bank en belangrijke personen
  • Handhaving Vreemdelingenwetgeving waaronder grenstoezicht en bestrijding identiteits/documentfraude, mensenhandel en mensensmokkel
  • Handhaving openbare orde t.b.v. defensie en opsporing van strafbare feiten
  • Bijdrage aan opbouw van veiligheidssector in missiegebieden
  • Politietaken en beveiliging van burgerluchthavens
  • Samenwerking met en bijstand aan de reguliere politie en fungeren als strategische reserve voor de Nederlandse politie

Geschiedenis[bewerken]

Het Corps de Maréchaussée werd op 26 oktober 1814 door Willem I opgericht ter vervanging van de Franse gendarmerie. Omdat de term "gendarmerie" na de Franse bezetting te beladen werd geacht, noemde Willem het nieuwe korps "maréchaussée" (De eerste benaming voor de gendarmerie in de middeleeuwen). De marechaussee was ondergebracht bij de landmacht. De taken waren destijds het verrichten van politietaken voor de krijgsmacht, en civiel politiewerk als onderdeel van de rijkspolitie. Gendarmerie- en later marechaussee-eenheden waren oorspronkelijk gekazerneerd; ten opzichte van de gewone politie had dit in tijden zonder telefoon- en radioverbindingen het voordeel dat (ook 's nachts) snel in groten getale kon worden opgetreden. Misdaadbendes zoals die in Brabant in de 19e eeuw, en ook na de Eerste Wereldoorlog een plaag waren, werden inderdaad effectief bestreden. De marechaussee was in sommige kleinere steden zoals Venlo begin negentiende eeuw de enige politie. In 1908 wees koningin Wilhelmina de beveiligingstaak van de koninklijke paleizen toe aan de marechaussee. Voorheen werd dit door tuinlieden gedaan en het op wacht staan bij een paleis heet daarom nog steeds "klompenwacht".

Op 5 juli 1940 voegde de Duitse bezetter de marechaussee in Nederland organisatorisch samen met de rijksveldwacht en de gemeenteveldwacht. Hierdoor verloor de marechaussee haar militaire status en het predicaat Koninklijk. Buiten bezet Nederland bleef de Koninklijke Marechaussee bestaan. Ongeveer 200 marechaussees verzorgden de beveiliging van de Nederlandse koninklijke familie en de politiediensten voor de Prinses Irene Brigade.

Na de Tweede Wereldoorlog werd de marechaussee gesplitst in een Korps Rijkspolitie (ter vervanging van de rijks- en gemeenteveldwacht) en de Koninklijke Marechaussee, die weer een militaire status kreeg. Op 3 juli 1956 werd prinses Beatrix benoemd tot 'Schutsvrouwe der Koninklijke Marechaussee'.

In 1994 gingen rijks- en gemeentepolitie op in 25 regiokorpsen en het Korps landelijke politiediensten. Bij die gelegenheid droeg de rijkspolitie de politie- en beveiligingstaken van Schiphol over aan de marechaussee. In 1998 werd de marechaussee een zelfstandig krijgsmachtonderdeel. In sommige gevallen kan een buitengewoon opsporingsambtenaar zoals bijvoorbeeld een douanier tot onbezoldigd wachtmeester worden benoemd.

Vanaf 1946 kende de Koninklijke Marechaussee ook dienstplichtigen. Zij werden speciaal hiervoor geselecteerd. Na een opleiding te hebben gevolgd in de Koning Willem III kazerne te Apeldoorn, werden de dienstplichtige marechaussees bij de parate troepen geplaatst. Taken waren voornamelijk het begeleiden van militaire verplaatsingen naar oefengebieden in onder andere Duitsland, België en Frankrijk, verkeerregelen, wegaanduidingen aanbrengen, verkeerspatrouilles uitvoeren, inrichten van verkeerscontrole- en verkeersinformatieposten, controle op de naleving van de wetten, militaire voorschriften, orders, verkeersvoorschriften en het assisteren van beroepscollega’s bij hun werkzaamheden. De eerste dienstplichtige marechaussees werden opgeleid om ingezet te worden bij de politionele acties in het voormalige Nederlands-Indië. In totaal vervulden ruim 33.000 jongemannen hun dienstplichttijd bij het wapen der Koninklijke Marechaussee.

[bewerken]

Springende granaat
Baretembleem van de Koninklijke Marechaussee, 1ste model gedragen tussen 1947 en 1954 incl. origineel geweven ondergrondje
Baretembleem van de Koninklijke Marechaussee, model tussen 1954 en 1998
Volkswagen Transporter van de Koninklijke Marechaussee
Ford Transit van de Koninklijke Marechaussee
YPR-765 KMar pantserrupsvoertuig
Twee motorrijders van de Koninklijke Marechaussee voeren een grenscontrole uit

Het logo van de Koninklijke Marechaussee is, als bij veel buitenlandse gendarmeriekorpsen, een zogeheten springende granaat. In de 17e eeuw werd een nieuw wapen in Europa ingevoerd: de handgranaat. Dit waren bollen van glas of metaal, gevuld met buskruit. Ze werden ontstoken met een lont. Het werpen van deze granaten was erg gevaarlijk. De soldaten die dit werk deden, werden grenadiers genoemd. Ze moesten extra moedig zijn en kregen ook iets meer betaald. Zo werden de grenadiers de elitetroepen van alle Europese legers. Als teken van hun elitaire status droegen de grenadiers op hun uniform een gestileerde springende (of vlammende) granaat van messing. Dit teken werd al gauw het symbool voor militaire elite-eenheden.

Overigens was de vlammende granaat (maar dan in een achtpuntige ster) ook het logo van de in 1994 opgeheven Rijkspolitie. In het huidige ceremoniële tenue van de Marechaussee is een deel van deze historie nog terug te vinden. Met name de traditie van een bereden wapen is nadrukkelijk aanwezig. Dit is ook de reden dat de Koninklijke Marechaussee een standaard voert in plaats van de vaandel zoals gebruikelijk is.

Huidige organisatie[bewerken]

De huidige Koninklijke Marechaussee is een politieorganisatie met militaire status. De taken en bevoegdheden van de marechaussee strekken zich uit tot buiten de militaire organisatie, en ongeveer 95% van het personeel wordt ingezet voor civiele politietaken. Hoever die bevoegdheden gaan was tot medio 2007 inzet van discussie. Door een wijziging van de Politiewet is daaraan een einde gekomen.

De besturing van de Koninklijke Marechaussee kenmerkt zich door een scheiding tussen gezag en beheer. Het beheer over de Koninklijke Marechaussee berust bij de Minister van Defensie, en het gezag over de Koninklijke Marechaussee wordt uitgevoerd door de gezagsdrager die verantwoordelijk is voor de betreffende taak. Zo worden de vreemdelingentaken en beveiligingstaken uitgevoerd voor het Ministerie van Justitie (MinJus), heeft het Openbaar Ministerie (OM) de leiding over de opsporingsonderzoeken en is de lokale burgemeester en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) verantwoordelijk voor de handhaving van de Openbare orde en Veiligheid uitgevoerd door de Koninklijke Marechaussee.

Taken[bewerken]

De taken van de Koninklijke Marechaussee zijn vastgelegd in artikel 4 van de Politiewet 2012 en artikel 5 van de Veiligheidswet BES. Hieronder vallen onder meer:

Over de bevoegdheid van de Koninklijke Marechaussee ten opzichte van burgers bestond tot voor kort veel onduidelijkheid. Krachtens een wijziging (medio 2007) van artikel 4 lid 4 van de Politiewet heeft de Marechaussee ook ten opzichte van burgers alle bevoegdheden die een opsporingsambtenaar van de politie heeft, zoals vermeld in artikel 141 Wetboek van Strafvordering. Er is in het artikel wel bepaald dat hoewel de Marechaussee bevoegd is, zij zich onthoudt van het uitoefenen van bevoegdheden anders dan voor de taken die in artikel 4 van de Politiewet genoemd zijn.

Eenheden[bewerken]

De Koninklijke Marechaussee werkt verdeeld over 5 districten. Elk district bestaat uit een aantal brigades die marechaussee taken verrichten. De marechaussee heeft enkele eenheden met een specifieke taak of bewakingsgebied. Van sommige eenheden vindt u hier meer informatie.

Districten en Brigades[bewerken]

  • District Landelijke- en Buitenlandse Eenheden
  • District Noord-Oost
  • District Schiphol
  • District West
  • District Zuid
  • Staf Commandant der Koninklijke Marechaussee
  • Opleidings-, Trainings- en Kenniscentrum Koninklijke Marechaussee (Apeldoorn).

Op Curaçao zit permanent een marechaussee brigade, met een post op Aruba. Ook zijn marechaussee detachementen ingedeeld bij internationale politie-eenheden van de NAVO.

Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten[bewerken]

De Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten (BSB) van de marechaussee beschikt over beveiliging, observatie en arrestatieteams en wordt ingezet wanneer snel, specialistisch optreden nodig is.

Bereden Brigade Koninklijke Marechaussee[bewerken]

De Bereden Brigade Koninklijke Marechaussee verricht operationele en ceremoniële taken.

Expertisecentrum Identiteitsfraude en Documenten[bewerken]

Het Expertisecentrum Identiteitsfraude en Documenten (ECID) helpt identiteitsfraude voorkomen en bestrijden.

Expertisecentrum Luchthavens[bewerken]

Luchthavens zijn belangrijke transportknooppunten. Dat maakt ze aantrekkelijk voor crimineel gebruik en terreur. Het Expertisecentrum Luchthavens (ECL) helpt het veiligheidsniveau op en rond de Nederlandse luchthavens versterken.

Uitrusting & Materieel[bewerken]

De Koninklijke Marechaussee beschikt anno 2014 onder andere over de volgende voertuigen:

  • Yamaha FJR 1300K motoren
  • Gepantserde Toyota Landcruisers
  • Toyota Hilux pick up
  • YPR-765 KMar pantserrupsvoertuigen
  • KTM-crossmotoren
  • Gepantserde Mercedes Gelande (Schiphol)
  • Volkswagen Transporter
  • Volkswagen Passat

Daarnaast heeft de Koninklijke Marechaussee de beschikking over een aantal patrouillevaartuigen, voornamelijk voor de MTV/grensbewakingstaak:

  • RV 180 Glinder, 35 meter, ligplaats Harlingen, vaargebied: Waddenzee en Noordzee
  • RV 161 Kattenburg, 20 meter, ligplaats IJmuiden, vaargebied: havens Amsterdam en kustwater
  • RV 162 Wycker Meer, 20 meter, ligplaats IJmuiden, vaargebied: havens Amsterdam en kustwater

Internationaal[bewerken]

De Koninklijke Marechaussee is een Gendarmerieorganisatie en maakt deel uit van het samenwerkingsverband voor Europese Gendarmerieorganisaties (European Gendarmerie Force (EGF)). Een gendarmerieorganisatie wordt gekenmerkt door de militaire status en civiele politietaken onder civiel gezag. Gendarmerieorganisaties kunnen, zoals de Koninklijke Marechaussee en de Italiaanse Carabinieri, beheersmatig zijn ondergebracht bij Defensie maar de Jandarma in Turkije, de Guardia Civil in Spanje en de Franse Gendarmerie Nationale vallen (ondanks hun militaire status) onder het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Een gendarmerie kan de politietaak voor militairen uitvoeren maar dat is niet altijd het geval (Spanje). Veel landen rond de Middellandse Zee, zoals Portugal, Spanje, Italië, Turkije, Israël en Marokko beschikken over gendarmerieorganisaties. Angelsaksische landen hebben vaak een militaire politie (MP). Het verschil is dat een MP onderdeel is van het leger en enkel (beperkte) politietaken voor Defensie uitvoert. Deze organisaties hebben geen civiele politietaken en staan meestal niet onder civiel gezag.

Andere korpsen[bewerken]

Voorbeelden van andere korpsen zijn:

Lijst van commandanten van de Koninklijke Marechaussee sinds 1945[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Kerngegevens Defensie, feiten en cijfers, Ministerie van Defensie, 19 januari 2013.