Uniform

ceremonieel uniform

Uniform van president Porfirio Díaz van Mexico, rond 1900

Een uniform (soms tenue genoemd) is de kleding waarmee een persoon zich onderscheidt als lid van een organisatie of als functionaris. Het woord uniform betekent eenvormig en daarmee wordt al uitgedrukt dat alle leden van de organisatie dezelfde kleding dragen.

Dragen de personeelsleden van een winkelbedrijf dezelfde kleding, bijvoorbeeld een rode broek en een groen shirt, zodat ze voor de klanten (en voor elkaar) herkenbaar zijn, dan is dat dus een uniform, maar in de praktijk wordt dit geen uniform genoemd. Men spreekt van uniform als er sprake is van een lichtgetint overhemd, een jas met strepen op de mouwen en een pet. Zelfs als een enkele persoon zo'n pak draagt (bijvoorbeeld een privéchauffeur), spreekt men wel van een uniform, hoewel hij geen collega's heeft met hetzelfde pak, zodat er geen sprake is van uniformiteit.

Een uniform is meestal eigendom van de werkgever. Bij beëindiging van het dienstverband moet het uniform worden ingeleverd en dat geldt ook voor een versleten uniform. Hiermee voorkomt de werkgever dat het uniform door buitenstaanders wordt gedragen.

Iemand die geen uniform draagt, draagt burgerkleding en wordt burger genoemd.

Doel

Door het uniform is te zien welke functie de drager heeft en dat de drager behoort tot het personeel van een organisatie of bedrijf. Zo kan een treinreiziger aan het uniform zien wie hij moet aanspreken om informatie te vragen.

Verder geeft een uniform de drager bepaalde rechten. Een politieman die een uniform draagt kan het verkeer aanwijzingen geven die opgevolgd moeten worden. Draagt hij geen uniform, dan zal hij eerst een legitimatiebewijs moeten tonen.

Uniformen behoren vaak bij hiërarchische organisaties. Aan een uniform kan een kenner aflezen welke rang en/of welke functie (positie) de drager ervan binnen de organisatie bekleedt.

Voorschriften

De neutraliteit van dit gedeelte wordt betwist. Zie de bijbehorende overlegpagina voor meer informatie.

Wie een uniform draagt, vertegenwoordigt zijn werkgever, de onderneming of organisatie waartoe het uniform behoort. Dat geldt ook als hij het uniform in zijn vrije tijd draagt. Misdraagt hij zich, dan kan men de werkgever ter verantwoording roepen. Geeft hij zijn mening ergens over, dan is dat de mening van de werkgever.

Over het algemeen zal de werkgever dan ook niet toestaan dat het uniform wordt gedragen bij een actie, bijvoorbeeld een betoging, waar de werkgever niet achter staat. Ook zal de werkgever niet toestaan dat op het uniform een insigne wordt gedragen dat niet te maken heeft met de werkgever, en dat geldt vooral als met dat insigne een controversieel standpunt wordt uitgedragen.

Over het algemeen moet de drager zelf zorgen voor onderhoud van zijn uniform, zoals reiniging en kleine reparaties. Een versleten uniform wordt door de werkgever vervangen. Ziet het uniform er onverzorgd uit, dan is dat niet alleen een schande voor de drager maar ook voor de werkgever.

Uniformen zijn in gebruik bij

• Overheidsinstanties:
  • Brandweer
  • Douane
  • Gevangenissen
  • Krijgsmacht
  • Koninklijke Marechaussee
  • Politie
  • Weginspecteurs van Rijkswaterstaat
• Ziekenhuizen, verpleeg- en verzorgingstehuizen
• Organisaties, zoals:
  • Bewakingsdiensten
  • Spoorwegen
  • Jeugdbewegingen, zie ook uniform (scouting)
  • Leger des Heils
  • Muziekverenigingen, fanfare's, majorettes
  • Leden van een orkest (wordt meestal geen uniform genoemd)
  • Winkelpersoneel, vooral in grote winkelbedrijven (wordt meestal geen uniform genoemd)

• Maar ook:
  • Bodes in het parlement
  • Voedingsmiddelenindustrie
  • Leerlingen aan een school (schooluniform - in sommige landen)
• Lakeien aan het hof dragen livrei. Ook dit is in feite een uniform, maar wordt meestal niet zo genoemd.
• Leden van een sportteam dragen een uniform, wat belangrijk is om de mede- en tegenstanders van elkaar te onderscheiden. Ook hier is de benaming uniform niet gebruikelijk.

Accessoires

Bij uniformen horen specifieke accessoires. Dit hangt af van de functie een uniform weerspiegeld, bij het leger worden hele andere accessoires gebruikt dan in de rechtszaal of op een verpleegster-uniform.

• Hoofddeksels: hoeden, petten, steken, caps, helmen
• Onderscheidingen
• Rangonderscheidingsteken; Nederlandse Krijgsmacht, Belgische Krijgsmacht
• Badges (insignes)
• Riemen
• Fluitkoorden (nestels)
• Schoeisel
• (Ceremoniële) wapens
• Portepée

Zie ook

• Werkkleding, voor werkkleding die geen uniform is.

Trivia

• De uniformen van de Zwitserse Garde zijn niet, zoals velen denken, ontworpen door Michelangelo, maar door de commandant Jules Repond die van 1910 tot 1921 diende. Naast het bekende uniform wordt ook nog een blauw uniform gedragen voor het alledaagse leven.
• Uniform wordt in het NAVO spellingsalfabet gebruikt als aanduiding voor de letter U.

Mediabestanden

Zie de categorie Uniforms van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.