17e eeuw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht van de jaren in en rond de 17e eeuw
Jaren 90 1590 1591 1592 1593 1594 1595 1596 1597 1598 1599
Jaren   0 1600 1601 1602 1603 1604 1605 1606 1607 1608 1609
Jaren 10 1610 1611 1612 1613 1614 1615 1616 1617 1618 1619
Jaren 20 1620 1621 1622 1623 1624 1625 1626 1627 1628 1629
Jaren 30 1630 1631 1632 1633 1634 1635 1636 1637 1638 1639
Jaren 40 1640 1641 1642 1643 1644 1645 1646 1647 1648 1649
Jaren 50 1650 1651 1652 1653 1654 1655 1656 1657 1658 1659
Jaren 60 1660 1661 1662 1663 1664 1665 1666 1667 1668 1669
Jaren 70 1670 1671 1672 1673 1674 1675 1676 1677 1678 1679
Jaren 80 1680 1681 1682 1683 1684 1685 1686 1687 1688 1689
Jaren 90 1690 1691 1692 1693 1694 1695 1696 1697 1698 1699
Jaren   0 1700 1701 1702 1703 1704 1705 1706 1707 1708 1709

De 17e eeuw (van de christelijke jaartelling) is de 17e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1601 tot en met 1700. De 17e eeuw behoort tot het 2e millennium.

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen[bewerken]

Het Oost-Indisch Huis te Amsterdam
Zeevaart en kolonialisme
Europa
  • De Dertigjarige Oorlog tussen het protestantse noorden van Europa en het katholieke zuiden, maakt van Duitsland een groot kerkhof.
  • Engeland wordt geregeerd door het Schotse Huis Stuart. De koningen uit dit Huis komen regelmatig in conflict met het parlement vanwege hun katholieke en autocratische neigingen. Een van de twistpunten is de bescherming van rechten van arrestanten. Deze worden ten slotte in 1679 gedefinieerd in de Habeas corpus Act, waarmee een universeel beginsel is geboren. Uiteindelijk wordt de Nederlandse stadhouder Willem III van Oranje-Nassau uitgenodigd om het eiland als constitutioneel vorst te besturen, samen met zijn vrouw Mary Stuart.
  • Zweden wordt een Europese grootmacht, met territoria in het huidige Rusland, Finland, Duitsland, Estland en Letland. Er is zelfs enige jaren een nederzetting in Amerika: Nieuw-Zweden.
  • Rusland krijgt na de Tijd der troebelen een nieuwe dynastie: het Huis Romanov.
  • In de Slag bij Rocroi (1643) behaalt Frankrijk aan de eigen noordgrens een verrassende overwinning op Spanje, waarmee Frankrijk de hegemonie op het continent overneemt. Het zal die de volgende zestig jaar niet meer afstaan. Het land ontwikkelt zich onder de Bourbons tot een absolute monarchie. De adel verliest haar land en haar macht, en verwordt tot een geldverslindende hofadel. De godsdienstvrijheid wordt in twee stappen, in 1629 en 1685 teruggedraaid. De buitenlandse handel wordt door het protectionisme beperkt. Door de voortdurende oorlogen ontstaat een groot rijk binnen verdedigbare grenzen, maar met overal om zich heen vijandelijke mogendheden.
  • Europa wordt getroffen door een aantal pestepidemieën.
Spaanse Nederlanden
  • Vanaf 1620 vormt de Antwerpenaar Abraham Verhoeven zijn onregelmatig uitgegeven pamfletten om tot een regelmatig verschijnende krant, de eerste die in de Zuidelijke Nederlanden verschijnt. Hij blijft de "Nieuwe Tijdinghen" tot 1629 uitgeven. Daarna geeft hij de "Wekelijckse Tijdinghen uyt verschiyde quartieren": een verandering niet alleen van naam, maar ook van periodiciteit en van drukformaat.
  • De Engelse jezuïeten bouwen vanuit Sint-Omaars in huidig Frans-Vlaanderen hun voortreffelijk onderwijssysteem voor jongens over de hele Zuidelijke Nederlanden uit.


Republiek der Verenigde Nederlanden
  • De eerste krant verschijnt in de Republiek onder de naam "Courante uyt Italien ende Duytschlandt" tussen 1618 en 1639. Hij bevat nieuws over handel en oorlog, maar ook over natuurrampen.
  • Studenten aan universiteiten en academies verenigen zich met streekgenoten in Collegiae nationale|naties.
Stad en land
Azië
  • In Japan begint de Edo-periode. Het land sluit zich onder de heerschappij van de shoguns vanaf 1639 volledig af van de buitenwereld. Alleen de kooplieden van de VOC hebben sinds 1641 een handelspost op het eiland Decima bij Nagasaki.
  • In zijn bloeiperiode omvat het Mogolrijk bijna geheel het Indische subcontinent. Het telt aan het einde van de 17e eeuw waarschijnlijk tegen de 150 miljoen inwoners.


Godsdienst
Wetenschap
Amerika
Kunsten
  • De Renaissancemuziek vindt haar hoogtepunt in de kerkmuziek van Palestrina en de opera's van Monteverdi.
  • Overgang naar de Barok. Voorbeelden in de schilderkunst zijn de Spaanse schilder Velázquez en de Duitse Belg Peter Paul Rubens.
  • De barokmuziek kan in het bijzonder gedijen door de bloeiende muziekcultuur aan de diverse Europese vorstenhoven. Veel rijke hooggeplaatsten hebben musici/componisten in dienst en/of fungeren als hun mecenas. Veel hoogtijdagen en festiviteiten worden opgeluisterd door speciaal voor die gelegenheid in opdracht gecomponeerde werken. Ook ten behoeve van kerkelijke erediensten worden in het tijdperk van de barok nieuwe muziekvormen ontwikkeld.
  • De instrumenten die over de periode 1580 tot 1680 door de Antwerpse familie Ruckers - Couchet worden gebouwd, zijn representatieve voorbeelden van de Vlaamse instrumentenbouw uit die tijd. Het gaat om klavecimbels met één of twee klavieren, maar ook om spinetten en virginalen. De opmerkelijke klank van de klavecimbels van Ruckers en Couchet evenals hun sierlijke vormgeving en rijke afwerking, maken er begeerde instrumenten van.
  • In de schilderkunst worden de historiestukken populair. In de Zuidelijke Nederlanden is Rubens de voornaamste meester, in de Noordelijke Nederlanden Rembrandt.
  • De commedia dell'arte, het Italiaanse volkstoneel, wordt nog spectaculairder door het inlassen van elementen uit de fabels en de mythologie en het gebruik van mechanische trucs ("kunst- en vliegwerk"). De spelersgezelschappen trekken door heel Europa. Na 1660 spelen Italianen, afwisselend met Molière, in het Petit-Bourbon-theater in Parijs, eerst
Bouwkunst
stad en land
  • Aanleg in Vlaanderen, Holland en Friesland van een aantal trekvaarten. De reistijd per trekschuit is veel korter dan die per zeilschip.
  • In plaats van de waterput komt de waterpomp, die veel dieper reikt.
  • Het kasteel verliest de functie van veilige vluchtplaats in tijden van oorlog. Het wordt verbouwd tot jachtslot of buitenplaats met lusthof.
Overzeese handel
  • Europa maakt kennis met producten als koffie, thee, suiker en cacao.
  • De commerciële tabaksteelt in Europa komt op. Tussen 1610 en 1620 wordt voor het eerst in Nederland en Engeland tabak geteeld. Het eerste in Veere, gevolgd door Amersfoort rond 1615. Van daaruit verspreidt de teelt zich over de Utrechtse Heuvelrug en later naar de Betuwe.
  • De Portugezen nemen de cassave uit Brazilië mee naar Afrika.
  • In deze eeuw staat Suriname in Engeland bekend als "Specklewood Country" oftewel letterhoutland. Vanwege het voorradig zijn van zoveel letterhout wordt het land zelfs zo aangeduid op de oudste landkaart. Naast suiker is letterhout een gewild ruil- of betaalmiddel, aangezien er nog geen geld is in Suriname.
Innovatie
Uitvinding jakobsstaf
  • De uitvinding van de jakobsstaf verbetert de navigatie op zee.

Belangrijke personen[bewerken]

Michiel de Ruyter door Ferdinand Bol in 1667. Hij draagt zijn Orde van de Heilige Michaël

Bibliografie[bewerken]

  • WILLS J.E. 1688 Een jaar in de wereldgeschiedenis, Ambo, Amsterdam, 2001.