17e eeuw

Overzicht van de jaren in en rond de 17e eeuw
Jaren 90	1590	1591	1592	1593	1594	1595	1596	1597	1598	1599
Jaren 0	1600	1601	1602	1603	1604	1605	1606	1607	1608	1609
Jaren 10	1610	1611	1612	1613	1614	1615	1616	1617	1618	1619
Jaren 20	1620	1621	1622	1623	1624	1625	1626	1627	1628	1629
Jaren 30	1630	1631	1632	1633	1634	1635	1636	1637	1638	1639
Jaren 40	1640	1641	1642	1643	1644	1645	1646	1647	1648	1649
Jaren 50	1650	1651	1652	1653	1654	1655	1656	1657	1658	1659
Jaren 60	1660	1661	1662	1663	1664	1665	1666	1667	1668	1669
Jaren 70	1670	1671	1672	1673	1674	1675	1676	1677	1678	1679
Jaren 80	1680	1681	1682	1683	1684	1685	1686	1687	1688	1689
Jaren 90	1690	1691	1692	1693	1694	1695	1696	1697	1698	1699
Jaren 0	1700	1701	1702	1703	1704	1705	1706	1707	1708	1709

De 17e eeuw (van de christelijke jaartelling) is de 17e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1601 tot en met 1700. De 17e eeuw behoort tot het 2e millennium.

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen [bewerken]

Het VOC-huis
(tegenwoordig Bushuis genaamd)

Europa

De Dertigjarige Oorlog tussen het protestantse noorden van Europa en het katholieke zuiden, maakt van Duitsland een groot kerkhof.
Engeland wordt geregeerd door het Schotse Huis Stuart. De koningen uit dit Huis komen regelmatig in conflict met het parlement vanwege hun katholieke en autocratische neigingen. Uiteindelijk wordt de Nederlandse stadhouder Willem III van Oranje-Nassau uitgenodigd om het eiland als constitutioneel vorst te besturen, samen met zijn vrouw Mary Stuart.
Zweden wordt een Europese grootmacht, met territoria in het huidige Rusland, Finland, Duitsland, Estland en Letland. Er is zelfs enige jaren een nederzetting in Amerika: Nieuw-Zweden.
Rusland krijgt na de Tijd der troebelen een nieuwe dynastie: het Huis Romanov.
In de Slag bij Rocroi (1643) behaalt Frankrijk aan de eigen noordgrens een verrassende overwinning op Spanje, waarmee Frankrijk de hegemonie op het continent overneemt. Het zal die de volgende zestig jaar niet meer afstaan. Het land ontwikkelt zich onder de Bourbons tot een absolute monarchie. De adel verliest haar land en haar macht, en verwordt tot een geldverslindende hofadel. De godsdienstvrijheid wordt in twee stappen, in 1629 en 1685 teruggedraaid. De buitenlandse handel wordt door het protectionisme beperkt. Door de voortdurende oorlogen ontstaat een groot rijk binnen verdedigbare grenzen, maar met overal om zich heen vijandelijke mogendheden.

Zeevaart en kolonialisme

Uitvinding jakobsstaf

Opkomst en bloeitijd van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC). 1770 Nederlandse schepen varen naar de Oost; 41 van hen vergaan tijdens de reis.
De VOC sticht een verversingstation aan Kaap de Goede Hoop, dat in de loop van de eeuw uitgroeit tot de Kaapkolonie.
Walvisvaart bij Spitsbergen. De Noordsche Compagnie en later ook particuliere reders uit De Rijp roeien de kolonie Groenlandse walvissen daar bijna uit. In het walvisstation Smeerenburg wordt uit het walvisvet traan gekookt.
Drie Engelse oorlogen maken duidelijk bij wie in de komende eeuwen de heerschappij op de zeeën zal berusten.
De uitvinding van de jakobsstaf verbetert de navigatie op zee.
De oostkust van Noord-Amerika wordt gekoloniseerd. De Fransen in het noorden rond de Sint-Laurensrivier, daaronder de Engelsen in Maryland en Virginia Aan de Hudsonrivier sticht de West-Indische Compagnie de kolonie Nieuw-Nederland

Lage landen

Tweede helft van de Tachtigjarige Oorlog. Het gaat niet meer om de onafhankelijkheid, maar om de grenzen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
Vanaf 1620 vormt de Antwerpenaar Abraham Verhoeven zijn onregelmatig uitgegeven pamfletten om tot een regelmatig verschijnende krant, de eerste die in de Zuidelijke Nederlanden verschijnt. Hij blijft de "Nieuwe Tijdinghen" tot 1629 uitgeven. Daarna geeft hij de "Wekelijckse Tijdinghen uyt verschiyde quartieren": een verandering niet alleen van naam, maar ook van periodiciteit en van drukformaat.
De eerste krant verschijnt in de Republiek onder de naam "Courante uyt Italien ende Duytschlandt" tussen 1618 en 1639. Hij bevat nieuws over handel en oorlog, maar ook over natuurrampen. Samensteller is Caspar van Hilten, die in dienst staat van prins Maurits.
In Groningen en Drenthe wordt begonnen met ontveningen.
Onder leiding van Jan Adriaanszoon Leeghwater worden de Hollandse meren drooggemalen: de Beemster (1612), de Purmer (1622) en de Schermer (1635). Zijn plan voor de droogmaking van het Haarlemmermeer blijkt financieel niet haalbaar. In 1650 is de Zeeuwse Generale Prins Willempolder droog.
De welvaart van Amsterdam komt tot uitdrukking in de aanleg van de grachtengordel. De koopmanshuizen aan deze grachten worden gebouwd in de toonaangevende stijl van het Hollands Classicisme.

Azië

In Japan begint de Edo-periode. Het land sluit zich onder de heerschappij van de shoguns vanaf 1639 volledig af van de buitenwereld. Alleen de kooplieden van de VOC hebben sinds 1641 een handelspost op het eiland Decima bij Nagasaki.
Mogol-architectuur of Mogol-architectuur is een mengvorm van islamitische en hindoe-architectuur en wordt ontwikkeld in het Mogolrijk in het tegenwoordige India. De Taj Mahal geldt als hoogtepunt van de Mogol-architectuur.

Godsdienst

In de Republiek is gewetensvrijheid vastgelegd in de Unie van Utrecht. Maar de uiting van afwijkende meningen vooral op godsdienstig gebied wordt steeds moeilijker gemaakt. De arminianen worden vervolgd, alsook de doopsgezinden, socinianen en de spinozisten.
Socinianen trekken door Europa. Zij behoren tot een genootschap van theologische onderzoekers in Vicenza, die de leer van de Drie-eenheid loochenen.

Wetenschap

Opkomst van de moderne wetenschap. In de medische wetenschap b.v. gaat men onderzoek verrichten in plaats van oude meesters als Aristoteles en Galenus te bestuderen.
Isaac Newton en Gottfried Leibniz ontdekken onafhankelijk van elkaar de hoofdstelling van de integraalrekening.
Uitvinding van de Hollandse kijker door Hans Lippershey. De Italiaanse geleerde en uitvinder Galileo Galilei bouwt zelf een verbeterde versie en bestudeert daarmee diverse hemellichamen, wat leidt tot een revolutie in het wereldbeeld van de mens. Later bouwt Christiaan Huygens telescopen die gewild zijn in heel Europa.
René Descartes is de eerste die de filosofie van Aristoteles niet alleen verwerpt, maar ook vervangt door een eigen levensvatbaar filosofisch systeem, waarmee hij de basis legt voor het Rationalisme.

Kunsten

Overgang naar de Barok. Voorbeelden in de schilderkunst zijn de Spaanse schilder Velázquez en de Duitse Belg Peter Paul Rubens.
Barok in de bouwkunst: Onder invloed van de Italiaanse architecten Carlo Maderno, Francesco Borromini en Gian Lorenzo Bernini wordt een stijl ontwikkeld die rijk, vermetel is en die uitloopt op een ware stortvloed van gebogen, plastische vormen. In de Zuidelijke Nederlanden worden veel kerken in deze stijl gebouwd.
De barokmuziek kan in het bijzonder gedijen door de bloeiende muziekcultuur aan de diverse Europese vorstenhoven. Veel rijke hooggeplaatsten hebben musici/componisten in dienst en/of fungeren als hun mecenas. Veel hoogtijdagen en festiviteiten worden opgeluisterd door speciaal voor die gelegenheid in opdracht gecomponeerde werken. Ook ten behoeve van kerkelijke erediensten worden in het tijdperk van de barok nieuwe muziekvormen ontwikkeld.
De instrumenten die over de periode 1580 tot 1680 door de Antwerpse familie Ruckers - Couchet worden gebouwd, zijn representatieve voorbeelden van de Vlaamse instrumentenbouw uit die tijd. Het gaat om klavecimbels met één of twee klavieren, maar ook om spinetten en virginalen. De opmerkelijke klank van de klavecimbels van Ruckers en Couchet evenals hun sierlijke vormgeving en rijke afwerking, maken er begeerde instrumenten van.
In de schilderkunst worden de historiestukken populair. In de Zuidelijke Nederlanden is Rubens de voornaamste meester, in de Noordelijke Nederlanden Rembrandt.
De commedia dell'arte, het Italiaanse volkstoneel, wordt nog spectaculairder door het inlassen van elementen uit de fabels en de mythologie en het gebruik van mechanische trucs ("kunst- en vliegwerk"). De spelersgezelschappen trekken door heel Europa. Na 1660 spelen Italianen, afwisselend met Molière, in het Petit-Bourbon-theater in Parijs, eerst in hun eigen taal, na 1680 ook in het Frans.

stad en land

Aanleg in Vlaanderen, Holland en Friesland van een aantal trekvaarten. De reistijd per trekschuit is veel korter dan die per zeilschip.
In plaats van de waterput komt de waterpomp, die veel dieper reikt.
Het kasteel verliest de functie van veilige vluchtplaats in tijden van oorlog. Het wordt verbouwd tot jachtslot of buitenplaats.

Overzeese handel

Europa maakt kennis met producten als koffie, thee, suiker en cacao.
De commerciële tabaksteelt in Europa komt op. Tussen 1610 en 1620 wordt voor het eerst in Nederland en Engeland tabak geteeld. Het eerste in Veere, gevolgd door Amersfoort rond 1615. Van daaruit verspreidt de teelt zich over de Utrechtse Heuvelrug en later naar de Betuwe.
De Portugezen nemen de cassave uit Brazilië mee naar Afrika.
In deze eeuw staat Suriname in Engeland bekend als "Specklewood Country" oftewel letterhoutland. Vanwege het voorradig zijn van zoveel letterhout wordt het land zelfs zo aangeduid op de oudste landkaart. Naast suiker is letterhout een gewild ruil- of betaalmiddel, aangezien er nog geen geld is in Suriname.

Belangrijke personen [bewerken]

Rembrandt van Rijn

Michiel de Ruyter door Ferdinand Bol in 1667. Hij draagt zijn Orde van de Heilige Michaël

Bibliografie [bewerken]

WILLS J.E. 1688 Een jaar in de wereldgeschiedenis, Ambo, Amsterdam, 2001.

Decennia in de 17e eeuw
<< · 1600-1609 · 1610-1619 · 1620-1629 · 1630-1639 · 1640-1649 · 1650-1659 · 1660-1669 · 1670-1679 · 1680-1689 · 1690-1699 · >>

Eeuwen in het 2e millennium n.Chr.
<< · 11e · 12e · 13e · 14e · 15e · 16e · 17e · 18e · 19e · 20e · >>

Zie de categorie 17th century van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

17e eeuw

Belangrijke gebeurtenissen en ontwikkelingen [bewerken]

Belangrijke personen [bewerken]

Bibliografie [bewerken]

Navigatiemenu

Persoonlijke instellingen

Naamruimten

Varianten

Weergaven

Handelingen

Zoeken

Navigatie

Informatie

Hulpmiddelen

Afdrukken/exporteren

In andere talen