1640-1649

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De jaren 1640-1649 (van de christelijke jaartelling) zijn een decennium in de 17e eeuw.

Belangrijke gebeurtenissen[bewerken]

Europa
  • Koningin-moeder Anna van Oostenrijk is regentes uit naam van haar minderjarige zoon Lodewijk XIV en laat zich leiden door Mazarin. In 1648 begint een periode van onrust, die bekendstaat als la Fronde. De leden van de parlementen en andere belangrijke bestuursinstellingen reageren tegen de fiscale lasten die het de voorgaande jaren zijn opgelegd.
  • De openlijke oorlog tussen Frankrijk en Spanje kent zijn hoogtepunt in de Slag bij Rocroi, waarbij een relatief klein Frans leger onder leiding van de Hertog van Condé in de buurt van Rocroi aan de Franse noordgrens het grote en onoverwinnelijk geachte Spaanse leger onder leiding van Graaf de Melo vernietigend verslaat. Hierdoor krijgt Frankrijk bij de onderhandelingen voor de Vrede van Westfalen een uitstekende positie en weet Mazarin door scherp onderhandelen zeggenschap te krijgen over de Elzas en het zuiden van Lotharingen.
  • Opstand in Catalonië van 1640 tot 1651.
  • Al voor 1640 zijn onderhandelingen over vrede aangeknoopt, maar het duurt nog tot 1648 voor de Vrede van Westfalen een definitief einde maakt aan de Dertigjarige Oorlog. Het resultaat is machtsverlies voor de Duitse keizer en verregaande politieke versplintering van het Heilige Roomse Rijk. De verwoestingen, slachtpartijen, hongersnoden en epidemieën op Duits grondgebied zullen pas in de Tweede Wereldoorlog overtroffen worden. Hiermee is voor Frankrijk de weg vrij om zich te profileren als de grootste continentaal-Europese mogendheid. Zweden verwerft gebieden in Duitsland (o.a. Voor-Pommeren en Stettin, en beheerst voortaan de Oostzee.
  • De Engelse Burgeroorlog woedt in alle hevigheid tussen koning Karel I en het Lange Parlement. Ten slotte wordt de koning terechtgesteld en neemt Oliver Cromwell zijn plaats in.
  • De katholieke Ieren doden bij een opstand in 1641 duizenden katholieken,honderdduizenden volgens de protestante geruchtvorming. De Engelsen hebben het aanvankelijk te druk met hun burgeroorlog om te reageren, maar in 1649 - 1650 voert Oliver Cromwell een strafexpeditie uit waarbij duizenden katholieken worden gedood.
  • Bohdan Chmelnytsky begint een opstand om de Oekraïne te ontdoen van Poolse en Roetheense magnaten en joden. Binnen enkele maanden na het begin van de opstand zijn vrijwel alle Poolse edelen, beambten en priesters omgebracht of uit de Oekraïne verdreven. Vooral onder de joden zijn de verliezen zwaar want zij zijn van het szlachta-regime het talrijkst en het makkelijkst te vangen. Chmelnytsky vertelt dat de Polen hen als slaven 'in de handen van de vervloekte joden' hadden verkocht. Met die woorden als strijdkreet slachten de kozakken in de jaren 1648-1649 een enorm aantal joden af. De schattingen lopen uiteen van minimaal 50.000 tot honderdduizenden doden onder de joden. Driehonderd joodse gemeenschappen worden volkomen vernietigd. Het totale aantal doden in het Pools-Litouws Gemenebest als gevolg van de opstand bedraagt meer dan een miljoen. Bij represailles worden duizenden kozakken en hen steunende boeren vermoord.
  • De Oorlogen van Castro tussen het hertogdom Parma en de Kerkelijke Staat verlopen aanvankelijk ongunstig voor de Paus, die in 1644 vrede moet sluiten. Maar in 1649 verwoesten zijn troepen de stad Castro, die niet meer zal worden herbouwd.


Republiek
Zeevaart en kolonisering
  • De stad Malakka (Maleisië) capituleert voor de Nederlanders. De Medenblikse kapitein Kaartekoe heeft dan nog maar 650 soldaten over. De rest is dood maar de zege levert de VOC een handelspost op waar eeuwenlang schatten zullen worden verdiend.
  • Begin van de Venetiaans-Turkse oorlog die tot 1669 zal duren. Dit conflict stelt de Republiek in staat veel van Venetiës positie over te nemen.
  • Portugal herwint zijn zelfstandigheid en sluit met de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden een Verdrag van Defensieve en Offensieve Alliantie. De West-Indische Compagnie begint in goed vertrouwen te bezuinigen op de bezittingen in Olinda en Recife. Johan Maurits van Nassau-Dietz keert teleurgesteld terug naar Den Haag, terwijl in Brazilië de Portugese planters in opstand komen tegen het Nederlands bestuur.
  • In Nieuw Nederland woedt van 1643 tot 1645 de Oorlog van Kieft. Zo'n 1600 Indianen worden door kolonisten uitgemoord.
Wetenschap
Schilderkunst
De Nachtwacht na 1715
Godsdienst