Betuwe

Betuwe, de Linge tussen Rumt en Beesd

De Betuwe is een streek in de Nederlandse provincie Gelderland, gelegen tussen de rivieren de Waal in het zuiden en de Nederrijn en de Lek in het noorden.

De Betuwe is onderdeel van de Gelderse regio Rivierenland en bestaat uit 9 gemeenten: Buren, Culemborg, Geldermalsen, Lingewaal, Lingewaard, Neder-Betuwe, Neerijnen, Overbetuwe en Tiel, alsmede de tussen de Rijn en de Waal gelegen delen van de gemeenten Arnhem en Nijmegen. Voor de aanleg van het Pannerdensch Kanaal behoorde ook het grondgebied van de gemeente Rijnwaarden tot de Betuwe.

Het riviertje de Linge stroomt van oost naar west door de Betuwe. De stad Tiel heeft de belangrijkste regiofunctie in dit rivierenland. Andere grotere plaatsen zijn Culemborg, Elst, Huissen en Geldermalsen. De Betuwe staat vooral bekend om zijn grootschalige tuinbouw, waaronder de fruitteelt (appels, peren kersen). De oorzaak van dat landgebruik ligt in de geologie en bodemgesteldheid van het gebied. De Betuwe bestaat uit een afwisseling van oude stroomgeulen, de stroomruggen aan weerszijden daarvan en de komgronden verder van de rivier vandaan. Deze oude rivierlopen zijn op vele plekken in het landschap, ook binnendijks, nog goed te herkennen. Met name de stroomruggen met wat zandig materiaal, waren uitermate goed geschikt voor de tuinbouw en fruitteelt en vormen de beste landbouwgronden van Nederland.

Over de herkomst van de naam Betuwe bestaat discussie. Zo wordt wel gesteld dat het woord Betuwe oorspronkelijk 'goede grond' betekent. Dat staat dan tegenover de Veluwe: 'slechte grond'. Die verklaring is echter door wetenschappers verworpen. Een andere verklaring zou kunnen zijn dat de naam afgeleid is van de Bataven, die in dit gebied hun kernland zouden hebben gehad. De naam Beethoven zou afgeleid zijn van Betuwe.

In de Romeinse tijd liep de Limes, de Romeinse rijksgrens, langs de Oude Rijn en Nederrijn. In veel Betuwse plaatsen zijn Romeinse vondsten gedaan. In Elst werden maar liefst drie tempels opgegraven: één in het gebied Westeraam en twee onder de huidige kerk. De streek behoorde in de Middeleeuwen en in de vroegmoderne tijd grotendeels tot het Kwartier van Nijmegen, een van de vier kwartieren (gewesten) van het oude Hertogdom Gelre. Uitzondering waren het graafschap Buren, het graafschap Culemborg en de Kleefse enclave Huissen.

Tijdens de evacuatie van de Betuwe moesten vanaf 31 januari 1995 140.000 mensen, variërend van vijf dagen tot drie weken, verplicht uit grote delen van de Betuwe en aangrenzende polders geëvacueerd worden vanwege de door sommige bestuurders als gevaarlijk beschouwde hoge waterstand van de Rijn, Maas en de Waal.