Natuurwaarde

De natuurwaarde van een gebied is de waarde die een bepaald gebied heeft, gezien vanuit het perspectief van natuurbescherming. Vroeger gebruikte men andere termen zoals de wat beperktere term natuurhistorische waarde als tegenhanger van de cultuurhistorische waarde.

Criteria

Voor het bepaalden van de natuurwaarde van een gebied kan van verschillende criteria gebruik worden gemaakt, zoals criteria die betrekking hebben op de kwaliteit van de flora, de fauna, het landschap of de geologische gesteldheid.

• flora en fauna

Criteria met het oog op flora en fauna kunnen te maken hebben met de aanwezigheid van planten of dieren die ofwel zeldzaam, ofwel bedreigd ofwel karakteristiek zijn. De Waddenzee heeft een hoge natuurwaarde vanwege de zeehonden. Een gebied als dit kan ook zijn natuurwaarde ontlenen aan het feit dat het een bepaald percentage van de wereldpopulatie van een bepaalde vogelsoort herbergt. Een ander criterium is dat er juist veel verschillende soorten voorkomen. Het Nationaal beek- en esdorpenlandschap Drentsche Aa heeft een hoge natuurwaarde vanwege de grote diversiteit aan hogere planten.

• landschap

Criteria met het oog op het landschap betreffen de aanwezigheid van bepaalde kleine landschapselementen zoals molens, pingoruines en heggen, geomorfologische patronen zoals stuwwallen of bepaalde cultuurhistorische landschapspatronen zoals essenlandschappen. Sommigen rekenen 'landschap' niet tot natuurwaarde maar tot de cultuurhistorische waarde.

• geologische gesteldheid

Criteria met het oog op geologische gesteldheid kunnen gaan over het aan de oppervlakte komen van bijzondere aardlagen of de aanwezigheid van bijvoorbeeld bepaalde rotsformaties.

• onderzoek

Soms doelt men bij natuurwaarde specifiek op de waarde voor natuurwetenschappelijk onderzoek, met name gericht op de flora, fauna en geologie. Vroeger heette dit de natuurwetenschappelijke waarde van een gebied.

• omvang

De natuurwaarde van een gebied kan worden afgeleid uit de natuurkwaliteit volgens een of alle bovenstaande criteria maar dan gecombineerd met de omvang van het betreffende gebied.

Objecten en kenmerken als natuurwaarde

In natuurbeschermingsland is het de laatste decennia gebruikelijk geworden om de term natuurwaarde ook op een andere manier te gebruiken. Men doelt met natuurwaarde dan op een bepaald object of een kenmerk van een gebied. Men spreekt bijvoorbeeld over enkele zeldzame vogels of curieuze slenken als bijzondere natuurwaarden. De natuurwaarde van een gebied wordt dan bepaald door de aanwezigheid van natuurwaarden. Taalkundig en conceptueel is het niet fraai maar natuurbeschermers begrijpen elkaar.

Natuurwaarde en milieukwaliteit

Het zou verdedigbaar zijn dat aspecten van het natuurlijk milieu als schoon water, schone lucht of een schone bodem, rust en duisternis ook onder natuurwaarde vallen. Dat is in de praktijk echter niet gebruikelijk. Deze aspecten worden meestal geschaard onder milieukwaliteit.