Hanzestad
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
.JPG)
Hanzesteden zijn lid van het Hanzeverbond. Dit was van oorsprong een samenwerkingsorganisatie van Duitse steden rond de Oostzee. Later traden ook steden uit de Lage Landen (het huidige België en Nederland) toe. De grote Hanzesteden, Gemeene of Principaalsteden genoemd, zochten voor de handel contact met kleinere dorpen en steden in hun achterland.
Lijst van historische Hanzesteden [bewerken]
Dit is een regionaal gestructureerde lijst naar Dollinger van steden alwaar kooplieden tussen de 14e en 16 eeuw Hanzevoorrecht werd verleend (een deel slechts kort). Ongeveer 70 van de ongeveer 200 hier weergegeven steden bedreven een actief Hanzebeleid. De meerderheid van de Hanzesteden liet zich (zoals in de Hanzedagen) door een grotere naburige stad vertegenwoordigen.
Noordzeekust [bewerken]
- Bremen, een van de laatste Hanzesteden 1669
- Brugge, oudste Hanzestad in het graafschap Vlaanderen
- Buxtehude, hertogdom Bremen
- Groningen, vrije stad
- Hamburg, vrije rijksstad; het verdrag tussen Hamburg en Lübeck in 1241 geldt als geboortejaar van de Hanze, een van de laatste Hanzesteden 1669
- Stade, hertogdom Bremen
Oostzeekust westelijk van de Oder [bewerken]
- Anklam, hertogdom Pommeren
- Bad Segeberg, Sleeswijk-Holstein
- Demmin, hertogdom Pommeren
- Greifswald, hertogdom Pommeren
- Kiel, graafschap, later hertogdom Holstein
- Lübeck (vroeger Lubeck), vrije rijksstad; het verdrag tussen Hamburg en Lübeck 1241 geldt als geboortejaar van de Hanze, een van de laatste Hanzesteden 1669
- Rostock, vorstendom Rostock, later hertogdom Mecklenburg, een van de laatste Hanzesteden 1669
- Stettin, hertogdom Pommeren
- Stralsund, vorstendom Rügen, later hertogdom Pommeren
- Wismar, hertogdom Mecklenburg
- Wolgast, hertogdom Pommeren
Achter-Pommeren [bewerken]
- Belgard, hertogdom Pommeren
- Dramburg, hertogdom Pommeren
- Gollnow, hertogdom Pommeren
- Greifenberg, hertogdom Pommeren
- Kammin, hertogdom Pommeren
- Kolberg, hertogdom Pommeren
- Köslin, hertogdom Pommeren
- Schlawe, hertogdom Pommeren
- Stargard, hertogdom Pommeren
- Stolp, hertogdom Pommeren
- Treptow, hertogdom Pommeren
- Wollin, hertogdom Pommeren
Pruisen, Silezië en Polen [bewerken]
- Voorstad: Danzig, Duitse Ordensstaat, sinds 1457 stadstaat, een van de laatste Hanzesteden 1669
- Braunsberg, ordensstaat, later bisdom Ermland
- Breslau, stadstaat (formeel in bisdom Breslau), wegens de vete van de koning van Bohemen
- Elbing, ordensstaat, sinds 1457 stadstaat
- Koningsbergen, ordensstaat, later hertogdom Pruisen
- Kulm, ordensstaat, later republiek Polen-Litouwen
- Thorn, ordensstaat, sinds 1457 stadstaat
- Krakau, koninkrijk Polen
Lijflandse en Zweedse steden [bewerken]
- Dorpat (tegenwoordig Tartu), bisdom Dorpat, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
- Fellin (tegenwoordig Viljandi), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
- Goldingen (tegenwoordig Kuldīga), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Koerland (Pools-Litouwse Gemenebest)
- Roop (tegenwoordig Straupe), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
- Kokenhusen (tegenwoordig Koknese), aartsbisdom Riga, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
- Lemsal (tegenwoordig Limbaži), aartsbisdom Riga, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
- Pernau (tegenwoordig Pärnu), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
- Riga, orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
- Reval (tegenwoordig Tallinn), wisselend orde van de Zwaardbroeders en hertogdom Estland (koninkrijk Denemarken), later koninkrijk Zweden
- Stockholm, koninkrijk Zweden
- Visby, Gotland (koninkrijk Zweden, 1409-1645 koninkrijk Denemarken)
- Wenden (tegenwoordig Cēsis), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
- Windau (tegenwoordig Ventspils), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Koerland (Pools-Litouwse Gemenebest)
- Wolmar (tegenwoordig Valmiera), orde van de Zwaardbroeders, later hertogdom Lijfland (Pools-Litouwse Gemenebest), later koninkrijk Zweden
Nederrijngebied [bewerken]
- Keulen (vrije rijksstad), een van de laatste Hanzesteden 1669
- Dinant, prinsbisdom Luik
- Dinslaken, hertogdom Kleef
- Duisburg, hertogdom Kleef
- Düsseldorf, vorstendom Berg
- Emmerik, hertogdom Kleef
- Grieth, hertogdom Kleef
- Uitzondering: Neuss verkreeg in 1475 van keizer Frederik III de rechten van een (zelfstandige) Hanzestad
- Nijmegen, hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
- Roermond, hertogdom Gelre, later Zuidelijke Nederlanden
- Tiel, hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
- Venlo, hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
- Wezel, vorstendom Kleef
- Zaltbommel, hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
IJssel- en Zuiderzeegebied [bewerken]
- Arnhem, hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
- Bolsward, Friesland, later Verenigde Provinciën
- Deventer, Overijssel, later Verenigde Provinciën
- Doesburg, hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
- Elburg, hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
- Harlingen, Friesland, later Verenigde Provinciën
- Harderwijk, hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
- Hasselt, Overijssel, later Verenigde Provinciën
- Hattem, Hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
- Hindeloopen, Friesland, later Verenigde Provinciën
- Kampen, Overijssel, later Verenigde Provinciën
- Oldenzaal, Overijssel - Twente, later Verenigde Provinciën
- Ommen, Overijssel, later Verenigde Provinciën
- Stavoren, Friesland, later Verenigde Provinciën (Nederland)
- Zutphen, Hertogdom Gelre, later Verenigde Provinciën
- Zwolle, Overijssel, later Verenigde Provinciën
Tussen de Rijn en Weser (Westfaalse steden) [bewerken]
- Hoofdstad van het derde kwartier, voorstad: Dortmund, vrije rijksstad
- Voorstad: Münster, prinsbisdom Münster
- Voorstad: Osnabrück, prinsbisdom Osnabrück; een van de laatste Hanzesteden 1669
- Voorstad: Soest, hertogdom Westfalen, later zelfstandig gebied onder Kleefse landheren
- Ahlen, prinsbisdom Münster
- Allendorf (Sundern), graafschap Mark
- Altena, graafschap Mark
- Arnsberg, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Attendorn, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Balve, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Beckum, prinsbisdom Münster
- Belecke, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Bielefeld, graafschap Ravensberg
- Billerbeck, prinsbisdom Münster
- Blankenstein, graafschap Mark
- Bocholt, prinsbisdom Münster
- Bochum, graafschap Mark
- Bodenfeld,
- Bödefeld, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Borgentreich,
- Borken, prinsbisdom Münster
- Brakel, prinsbisdom Paderborn
- Breckerfeld, graafschap Mark
- Brilon, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Coesfeld, prinsbisdom Münster
- Dorsten, vest Recklinghausen (aan Keur-Keulen)
- Drolshagen, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Dülmen, prinsbisdom Münster
- Essen, abdij Essen
- Eversberg, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Freienohl, hertogdom Westfalen (Keur-Keulen)
- Fürstenau,
- Geseke, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Grevenstein, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Hachen,
- Hagen, graafschap Mark
- Haltern, prinsbisdom Münster
- Hamm, graafschap Mark
- Haselünne, prinsbisdom Münster
- Hattingen, graafschap Mark
- Herford, abdij Herford
- Hirschberg im Sauerland, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Hörde, graafschap Mark
- Hüsten, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Iburg, prinsbisdom Osnabrück
- Iserlohn, graafschap Mark
- Kallenhardt, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Kamen, graafschap Mark
- Korbach, vorstendom Waldeck
- Langscheid (Sundern),
- Lemgo, graafschap Lippe
- Lennep, graafschap Berg
- Lippstadt, freiherrschaft, later graafschap Lippe
- Lüdenscheid, graafschap Mark
- Lünen, graafschap Mark
- Medebach, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Melle, prinsbisdom Osnabrück
- Menden (Sauerland), hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Meppen, prinsbisdom Münster
- Minden, prinsbisdom Minden
- Neuenrade, graafschap Mark
- Neustadt,
- Nieheim,
- Olpe, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Paderborn, prinsbisdom Paderborn
- Peckelsheim,
- Plettenberg, graafschap Mark
- Quakenbrück, abdij Osnabrück
- Ratingen, vorstendom Berg
- Recklinghausen, vest Recklinghausen (aan Keur-Keulen)
- Rheine, prinsbisdom Münster
- Rinteln, graafschap Schaumburg
- Rüthen, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Schmallenberg, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Schüttorf, graafschap Bentheim
- Schwerte, graafschap Mark
- Solingen, graafschap Berg
- Sundern (Sauerland),
- Telgte, prinsbisdom Münster
- Unna, graafschap Mark
- Vörden (Marienmünster)
- Vreden, prinsbisdom Münster
- Warburg, prinsbisdom Paderborn
- Warendorf, prinsbisdom Münster
- Warstein, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Wattenscheid, graafschap Mark
- Werl, hertogdom Westfalen (aan Keur-Keulen)
- Werne, prinsbisdom Münster
- Westhofen, graafschap Mark
- Wetter (Ruhr), graafschap Mark
- Wiedenbrück, abdij Osnabrück
- Wipperfürth, graafschap Berg
Brandenburg [bewerken]
- Berlin-Cölln, mark, later vorstendom Brandenburg
- Brandenburg, mark, later vorstendom Brandenburg
- Frankfurt (Oder), mark, later vorstendom Brandenburg
- Havelberg, mark, later vorstendom Brandenburg
- Kyritz, mark, later vorstendom Brandenburg
- Perleberg, mark, later vorstendom Brandenburg
- Pritzwalk, mark, later vorstendom Brandenburg
Midden Duitsland (tussen Oberweser en de Saale) [bewerken]
- Duderstadt, prinsaartsbisdom Mainz
- Erfurt, prinsbisdom Erfurt
- Göttingen, vorstendom Göttingen
- Halle, prinsaartsbisdom Maagdenburg
- Merseburg, prinsbisdom Merseburg, later hertogdom Saksen-Merseburg
- Mühlhausen, vrije rijksstad
- Naumburg (Saale), bisdom Naumburg-Zeits, later hertogdom Saksen-Zeitz
- Nordhausen, vrije rijksstad
- Northeim, vorstendom Brunswijk
- Osterode am Harz, vorstendom Brunswijk
- Uslar, vorstendom Brunswijk
Tussen de Weser en Elbe (Saksische steden) [bewerken]
- Voorstad: Braunschweig, vorstendom Brunswijk; een van de laatste Hanzesteden 1669
- Voorstad: Maagdenburg, prinsaartsbisdom Maagdenburg
- Alfeld, prinsbisdom Hildesheim
- Aschersleben, prinsaartsbisdom Maagdenburg
- Bockenem, prinsbisdom Hildesheim
- Einbeck, vorstendom Grubenhagen
- Gardelegen, mark, later vorstendom Brandenburg
- Goslar, vrije rijksstad
- Gronau, prinsbisdom Hildesheim
- Halberstadt, prinsbisdom Halberstadt, later keurvorstendom Brandenburg
- Hameln, vorstendom Calenberg
- Hannover, vorstendom Calenberg
- Helmstedt, vorstendom Brunswijk
- Hildesheim, prinsbisdom Hildesheim; een van de laatste Hanzesteden 1669
- Lüneburg, hertogdom Brunswijk-Lüneburg
- Osterburg, mark, later vorstendom Brandenburg
- Quedlinburg, rijkssticht Quedlinburg, later vorstendom Brandenburg
- Salzwedel, mark, later vorstendom Brandenburg
- Seehausen, mark, later vorstendom Brandenburg
- Stendal, mark, later vorstendom Brandenburg
- Tangermünde, mark, later vorstendom Brandenburg
- Uelzen, vorstendom Brunswijk-Lüneburg
- Werben, mark, later vorstendom Brandenburg
Hanzekantoren [bewerken]
 Zie Hanzekantoor voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Een Hanzekantoor was in de middeleeuwen een vestiging van Hanzekooplieden in het buitenland.
Er waren in totaal vier Hanzekantoren, het Hanzekantoor van Brugge (later verplaatst naar Antwerpen vanwege de verzanding van het Zwin), Tyskebrygge in Bergen, Peterhof in Novgorod en Stalhof in Londen. Tyskebrygge is het enige bewaard gebleven Hanzekantoor.
De Schra van Novgorod is de enige volledig bewaarde verzameling bepalingen over de interne reglementen van de vier Hanzekantoren.
Panorama van de Tyskebrygge, de "Duitse kade", in Bergen.
Belangrijke dependances en handelsposten van de Hanze [bewerken]
- Aberdeen, koninkrijk Schotland
- Antwerpen, hertogdom Brabant in de Nederlanden, later Zuidelijke Nederlanden.
- Bordeaux, koninkrijk Frankrijk
- Berwick-upon-Tweed, koninkrijk Schotland, later koninkrijk Engeland
- Boston, Lincolnshire, koninkrijk Engeland
- Bourgneuf, Poitou, koninkrijk Frankrijk
- Bristol, koninkrijk Engeland
- Christiana, Noorwegen, koninkrijk Denemarken-Noorwegen
- Damme, graafschap Vlaanderen in de Nederlanden
- Duinkerke, graafschap Vlaanderen in de Nederlanden, nu Frankrijk
- Edinburgh, koninkrijk Schotland
- Elbogen (Malmö), Schonen, eerst onderdeel van het koninkrijk Denemarken-Noorwegen, na 1658 Zweden
- Great Yarmouth, koninkrijk Engeland
- Hafnarfjördhur, IJsland, koninkrijk Denemarken-Noorwegen
- Helsingborg, Schonen, eerst onderdeel van het koninkrijk Denemarken-Noorwegen, na 1658 Zweden
- Hull, koninkrijk Engeland
- Ipswich, koninkrijk Engeland
- Kalmar, koninkrijk Zweden
- Kaunas, groothertogdom Litouwen, later Polen-Litouwen
- King's Lynn, koninkrijk Engeland
- Kopenhagen, koninkrijk Denemarken-Noorwegen
- La Rochelle, Poitou, koninkrijk Frankrijk
- Lissabon, koninkrijk Portugal
- Lödöse (Göteborg), koninkrijk Zweden
- Nantes, Loiredal, koninkrijk Frankrijk
- Narva, Estland (koninkrijk Denemarken), later ordensstaat, later koninkrijk Zweden
- Newcastle-upon-Tyne, koninkrijk Engeland
- Norwich, koninkrijk Engeland
- Nyköping, koninkrijk Zweden
- Pleskau, nu Pskov, eerst onafhankelijke prinsdom Pskov, vanaf 1510 onderdeel van het grootvorstendom Moskou
- Polozsk, eerst onderdeel van het groothertogdom Litouwen, daarna onderdeel van Polen-Litouwen, nu Wit-Rusland
- Ripen (Ribe), koninkrijk Denemarken-Noorwegen
- Smolensk, eerst onderdeel van het groothertogdom Litouwen, vanaf 1514 onderdeel van het grootvorstendom Moskou, vanaf 1611 Polen-Litouwen, nu Rusland
- Tønsberg, Noorwegen, koninkrijk Denemarken-Noorwegen
- Turku, koninkrijk Zweden , nu Finland
- Venetië, republiek Venetië, nu Italië
- Wilna (Vilnius), groothertogdom Litouwen, daarna Polen-Litouwen
- Vitebsk, groothertogdom Litouwen, daarna Polen-Litouwen, nu Wit-Rusland
- York, koninkrijk Engeland
Zie ook [bewerken]
Externe links [bewerken]
| Bronnen, noten en/of referenties |
