Zaltbommel (stad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zaltbommel
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Zaltbommel (stad)
Zaltbommel (stad)
Situering
Provincie Vlag van Gelderland Gelderland
Gemeente Vlag van Zaltbommel Zaltbommel
Coördinaten 51°49'N  5°15'E
Algemeen
Oppervlakte 10,32 km²
Inwoners (1 januari 2013) 11.857
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Beluister
(info)
Waterpoort
St. Maartenskerk
Maarten van Rossumhuis
Vestingstedendagen 2005

Zaltbommel (dialect: Bommel)(Sound uitspraak (info·uitleg)) is een vestingstad in de gelijknamige gemeente in de Bommelerwaard in de Nederlandse provincie Gelderland. De naam betekent zoute boomgaard. Het zout slaat op de invloed van het zeewater, dat hier voor de afsluitingen van de Waal te bemerken was. Oorspronkelijk heette de stad Bommel, en tot heden wordt de stad door de bewoners zo genoemd.

De stad telt 11.857 inwoners (per 1 januari 2013). Zaltbommel ligt net ten zuiden van de Waal. Er is een verkeersbrug, de Martinus Nijhoffbrug (Rijksweg 2 met fietspad) en een spoorbrug, de Dr. W. Hupkesbrug.

Zaltbommel beschikt over een spoorwegstation, station Zaltbommel.

Inhoud

Geschiedenis [bewerken]

Zaltbommel is meer dan duizend jaar oud. De eerste vermelding van de stad als Bomela stamt uit het jaar 850. In de 13e eeuw groeide Zaltbommel uit tot een belangrijke handelsstad en in de 15e eeuw tot een Hanzestad van betekenis. In 1315 kreeg het van graaf Reinald I dezelfde stadsrechten als Zutphen en werden de vestingwerken aangelegd, die er nu nog zijn. Op 31 juli 1572 werd Zaltbommel ingenomen door watergeuzen onder leiding van Dirck van Haeften. Daarop belegerde de Spanjaarden de stad in de daarop volgende jaren onsuccesvol, waaronder in 1574. Samen met Buren sloot het zich in juni 1575 aan bij de Unie van Delft tussen Holland en Zeeland, waarme beide steden in feite zich afscheidden van Gelre; dit werd pas in 1602 ongedaan gemaakt.[1]

Op aandringen van Maurits van Nassau werd de stad verder versterkt. Voordat deze modernisering voltooid was, belegerden de Spanjaarden onder leiding van Mendoza de stad weer, tijdens het beleg in 1599. Dit beleg kon wederom succesvol door de Staatse troepen worden afgeslagen.

In de winter van 1995 liet de Gelderse commissaris van de koningin Jan Terlouw de Bommelerwaard evacueren wegens dreigende overstroming.

Tot 1 januari 1999 vormde Zaltbommel een eigen gemeente, waarvan het de enige kern was. Op die datum werden Zaltbommel, Kerkwijk en Brakel samengevoegd tot de nieuwe gemeente Zaltbommel, met het gemeentehuis in Zaltbommel.

Bezienswaardigheden [bewerken]

  • De Grote of Sint-Maartenskerk is, afgezien van de brug, het meest beeldbepalende bouwwerk van Zaltbommel. Deze kerk uit de 15e eeuw is een goed bewaard voorbeeld van Nederrijnse gotiek. De kerk geeft met zijn stompe toren de stad een karakteristiek aanzien.
  • De Gasthuistoren met carillon van gebroeders Hemony gegoten in 1654.
  • Het Stadskasteel of Maarten van Rossumhuis is een versterkt huis dat omstreeks 1535 werd gebouwd door de Gelderse krijgsheer Maarten van Rossum. In het huis is nu het Maarten van Rossummuseum gevestigd. Het museum richt zich op de streekhistorie, kunst en kunstnijverheid van de Bommelerwaard. Ook is het museum in het bezit van een collectie rond Fiep Westendorp, de bekende illustratrice van o.a. Jip en Janneke die in Zaltbommel is geboren en getogen.
  • De katholieke Martinuskerk is in 1837 gebouwd naar een ontwerp van architect E. Kroon in neoclassistische stijl.
  • De stad wordt omringd door oude vestingwerken, nu begroeid, waar een mooie wandeling gemaakt kan worden. De vestingwerken zijn in de 19e eeuw omgebouwd tot park en zijn daardoor bewaard gebleven. Ze vormen nu een groene gordel rondom de binnenstad.
  • De middeleeuwse muur om de stad is nog deels aanwezig. Het tracé is bekend, sommige gedeelten bestaan nog, andere zijn opgemetseld, onder een dijk uit het zicht verdwenen of verwijderd. De weg langs de binnenzijde is gedeeltelijk nog aanwezig als de Zandstraat en de Bloemendaal. De poorten in de muur bestaan niet meer, met uitzondering van de Waterpoort waarvan de eigenlijke poort tussen enkele muurhuizen bewaard is.
  • De Waalkade: vanaf hier een prachtig uitzicht op de Waal en de Martinus Nijhoffbrug.
  • Zaltbommel is bekend om zijn Gootspoken. Deze beelden van de hand van kunstenaar Joris Baudoin slaan van verscheidene daken, dakkapellen en muren de straat gade.
  • De oude watertoren in Zaltbommel is ontworpen door Jan Schotel en is gebouwd in 1905

Een deel van Zaltbommel is een beschermd stadsgezicht. Verder zijn er in het stadje tientallen rijksmonumenten.

Onderwijs [bewerken]

De kern Zaltbommel telt zes basisscholen en een scholengroep bestaande uit twee middelbare scholen.[2]

Scholen in Zaltbommel
Naam Soort onderwijs Type Aantal leerlingen Aantal groepen/klassen Opmerkingen
Basisschool De Walsprong[3] Basisonderwijs Openbaar 235 (stand 2012) 11 In 1993 ontstaan uit de fusie tussen de Dr. A.F. Philipsschool en de Hugo de Grootschool
Basisschool Franciscus[4] Basisonderwijs Rooms-Katholiek 410 (stand 01-08-2012) 18
CBS De Leiboom[5] Basisonderwijs Protestants-Christelijk
De Brug - School voor Praktijkonderwijs[6] Praktijkonderwijs Algemeen Bijzonder
Openbare basisschool De Spelwert[7] Basisonderwijs Openbaar 303 (per 01-10-2009) 13
SBO Toermalijn[8] Basisonderwijs Algemeen Bijzonder 9 (schooljaar 2009/2010)
Scholengemeenschap Cambium[9] vmbo-BB, vmbo-KB, vmbo-tl, havo, vwo Openbaar 1700 (stand 2013)
Vernieuwingsschool De Fonkelsteen[10] Basisonderwijs Algemeen Bijzonder 65 (stand 01-08-2012)

Bekende inwoners [bewerken]

Geboren [bewerken]

Markt
Zegel van de stad Zaltbommel, Maarten van Rossummuseum

Woonachtig [bewerken]

Bezoekers [bewerken]

  • Franz Liszt (1811-1886), Hongaars pianist en componist. Hij zou op concertreis van Keulen naar Londen, aangetrokken door het carillon, een bezoek hebben gebracht aan Zaltbommel. Dit gegeven is slechts gebaseerd op een passage in één boek dat aantoonbaar deels fictie is. Ondanks zeer uitgebreid historisch onderzoek is er geen feitenmateriaal over een bezoek van Liszt aan Zaltbommel aangetroffen.
  • Karl Marx (1818-1883), Duits economisch filosoof en neef van de familie Philips. Lion Philips beheerde de erfenis voor Marx.

Wetenswaardigheden [bewerken]

  • Zaltbommel is onder meer bekend door zijn kerktoren zonder spits waar een bekend liedje (In de grote stad Zaltbommel) over gaat. Volgens dat liedje ging de torenspits bij een overstroming verloren, in werkelijkheid was het door blikseminslag in 1538.
  • Op 12 december 2007 werden Zaltbommel en omgeving getroffen door een grote stroomstoring nadat een Apachehelikopter tegen hoogspanningskabels bij het nabijgelegen Hurwenen was gevlogen. Het overgrote deel van de Bommelerwaard zat ruim twee dagen zonder stroom.
  • De brug van Zaltbommel werd vermeld in Martinus Nijhoffs sonnet "De moeder de vrouw". De in 1996 in gebruik genomen verkeersbrug in de Rijksweg A2 heet daarom Martinus Nijhoffbrug.

Zie ook [bewerken]

Noten
Wikimedia Commons
Vlag van de provincie Gelderland Plaatsen in de gemeente Zaltbommel Vlag van de gemeente Zaltbommel

Dorpen: Aalst · Brakel · Bruchem · Delwijnen · Gameren · Kerkwijk · Nederhemert-Noord · Nederhemert-Zuid · Nieuwaal · Poederoijen · Zaltbommel · Zuilichem
Buurtschappen: Bern · Oensel · Poederoijensehoek · De Rietschoof
Gelderland: Steden en dorpen in Gelderland      Nederland: Provincies · Gemeenten
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Zaltbommel_(stad)&oldid=37664892"