Stavoren

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Stavoren
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Stavoren Wapen van Stavoren
(Details) (Details)
Stavoren
Stavoren
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân
Coördinaten 52° 53′ NB, 05° 22′ OL
Algemeen
Inwoners (1/7/2011) 965
Overig
Postcode 8715
Netnummer 0514
Belangrijke verkeersaders N359
Foto's
Het Vrouwtje van Stavoren
Het Vrouwtje van Stavoren
J.L. Hooglandgemaal
J.L. Hooglandgemaal
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Súdwest-Fryslân

Stavoren, voorheen Staveren (Fries: Starum; Stavers Stadsfries: Staveren) is een stad in de gemeente Súdwest-Fryslân met ongeveer duizend inwoners. Stavoren was de eerste Nederlandse gemeenschap die stadsrechten verkreeg.[1]

De stad ligt in het uiterste zuidwesten van de provincie Friesland (Nederland), aan drie kanten ingesloten door het IJsselmeer. Het is een voormalige Hanzestad en een van de Friese elf steden.

Geschiedenis[bewerken]

Historische kaart en stadsgezicht van Stavoren uit 1664

Stavoren (in het Fries ook Starum genoemd) is zo'n 300 jaar voor Christus ontstaan langs een waterloop. In de 11e eeuw verkreeg Stavoren van de Brunonen stadsrechten, die tussen 1058 en 1068 door graaf Egbert de eerste met toestemming van keizer Hendrik V zijn verleend. Stavoren was destijds een belangrijke handelsstad. De grootschippers en kooplieden onderhielden belangrijke handelsrelaties met de landen rond de Oostzee. In 1285 werd Stavoren lid van de Hanze. De schippers uit Stavoren genoten bij passage van de Sont een oud voorrecht; bij de tolheffing werd hen voorrang verleend wat een flinke tijdwinst opleverde. Bij de Oostzeehandel speelde de Amsterdamse haven een belangrijke rol. Holland was met een snel groeiende bevolking voor de voedselvoorziening aangewezen op graanimporten uit de Oostzeelanden. De schippers uit Friesland waren voor Holland om die reden van levensbelang. Bij oorlogen tussen Holland en Friesland koos Stavoren dan ook dikwijls partij voor Holland, en in 1292 ontving het een Hollands stadsrecht van graaf Floris V van Holland.[2] Bij de slag bij Warns, ook wel aangeduid als de slag bij Stavoren, koos Stavoren echter de Friese zijde.

Aan het einde van de middeleeuwen raakte het stadje in verval. De haven verzandde en bij de graanhandel speelde Stavoren geen rol van betekenis meer. Op dit feit is het verhaal Het Vrouwtje van Stavoren gebaseerd. Na deze tijd van verval kwamen er in de 17e en 18e eeuw weer betere tijden met zeevaart naar verre landen. Maar in de 19e eeuw ging het stadje verder achteruit. Van de eens zo internationale haven bleef niet veel over. Op toeristische zomerdagen komt het roemvolle havenstadje echter weer tot leven.
Op de pieren bij de haveningang staan twee havenlichten en de vuurtoren.

Na aanleg van de spoorlijn Zaandam - Enkhuizen naar Amsterdam (waarmee ook de Veerdienst Enkhuizen - Stavoren naar Enkhuizen en de spoorlijn Stavoren - Leeuwarden tot stand kwamen), werd Stavoren een belangrijke Zuiderzeehaven.

Sinds de gemeentelijke herindeling van 1984 is Stavoren geen zelfstandige gemeente meer. Tot 2011 behoorde deze stad tot de gemeente Nijefurd. Daarna ging Nijefurd op in de nieuwe gemeente Súdwest-Fryslân. Het Stadhuis van Stavoren heeft een andere bestemming gekregen. Het is tot op heden nog wel beschikbaar als trouwlocatie. De huidige eigenaar wil deze optie echter schrappen.[bron?]

Voorzieningen[bewerken]

Dankzij de watersport zijn er relatief veel voorzieningen in Stavoren te vinden. Zo is er een aantal horecagelegenheden en is er een kleine middenstand.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Verkeer en vervoer[bewerken]

Scheepvaart[bewerken]

De haven van Stavoren

De Veerdienst Enkhuizen - Stavoren bestaat sinds 1886 en vaart tegenwoordig met het MS Bep Glasius. De overtocht van Stavoren naar Enkhuizen duurt ongeveer anderhalf uur; de dienst vaart alleen in het zomerseizoen, van april tot en met oktober. Verder zijn er twee sluizen in Stavoren die de scheepvaart van en naar het IJsselmeer begeleiden, de Johan Frisosluis uit 1966 en Sluis Stavoren. De eerste sluis is uitgebreid en op 8 mei 2014 officieel in gebruik genomen. De andere sluis is de oude zeesluis naar de Zuiderzee uit 1575. De haven is nu thuishaven voor schepen van de bruine vloot. Stavoren is de poort van Friesland. Het is het beginpunt om de Friese meren op te gaan. Stavoren beschikt over een tiental restaurants, zes havens, een hotel, een camping en diverse B&B's.

Auto[bewerken]

Stavoren ligt niet aan een snelweg of een provinciale weg. Wel ligt het in de buurt van de N359 die van Leeuwarden via Bolsward naar de A6 bij Lemmer loopt.

Trein[bewerken]

Station Stavoren is het eindpunt van de spoorlijn uit Leeuwarden; van en naar Leeuwarden rijdt 1x per uur een trein.

De Friese Stoomtrein Maatschappij (FSM) had plannen om vanaf 2012 toeristische stoomtreinen te gaan rijden tussen Sneek en Stavoren.[bron?]

Fiets[bewerken]

Stavoren ligt aan de Hanzefietsroute, een van de fietsroutes geïnspireerd door het oude Hanzestedenverbond. Deze route begint bij Zaltbommel en komt onder andere langs Lübeck, Nijmegen, Arnhem en de Friese steden Stavoren, Hindeloopen en Bolsward. De route komt ook langs Frankfurt (Oder), Berlijn en voert uiteindelijk via Sittard weer terug naar Zaltbommel. De route is ruim 3000 km lang. Voor de gehele route zijn GPS-tracks beschikbaar.

Wandelpaden[bewerken]

Stavoren maakt deel uit van twee wandelpaden. Het Friese Kustpad dat loopt tussen Stavoren en Lauwersoog. Het is 152 kilometer lang en komt onder andere langs Hindeloopen, Workum, Makkum en Harlingen. Het Zuiderzeepad loopt rond het IJsselmeer van Enkhuizen naar Stavoren en is 400 kilometer lang. Het pad in in beide richtingen met wit-rode tekens gemarkeerd.

Sport[bewerken]

Bekende inwoners[bewerken]

Wetenswaardigheden[bewerken]

  • Willem IV van Holland en Gerard II van Horne kwamen om bij veldslagen bij Stavoren.
  • In Toankamer 't Ponthus kunt u de geschiedenis en de film over het verhaal van het Vrouwtje van Stavoren zien.
  • In de nacht van 25 op 26 juli 2010 reed in Stavoren een onderhoudstrein bij het eindpunt door een stootblok. Het gevaarte schoof ca. 100 meter door, waarbij een vrijstaand winkelpand werd doorboord. Twee berijders van de trein raakten lichtgewond, verder was er slechts sprake van materiële schade.
  • In het jaar 2011 viert Stavoren 950 jaar stadsrechten.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Stavoren. Gemeente Sudwest Fryslân Geraadpleegd op 3 september 2014
  2. J.C.M. Cox, “Hebbende privilege van stede”: de verlening van stadsrechtprivileges in Holland en Zeeland (13de - 15de eeuw), proefschrift Universiteit Leiden 2011, p. 92