Leeuwarden (stad)
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||
Leeuwarden (
uitspraak (info·uitleg)) (Stadsfries: Liwwadden; Fries: Ljouwert ( uitspraak (info·uitleg))) is de hoofdstad van de Nederlandse provincie Friesland en ook de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente Leeuwarden.
Op 31 december 2008 telde de gemeente 93.601 inwoners. Leeuwarden vervult als provinciehoofdstad een centrumfunctie voor Friesland. Belangrijke sectoren in de stad zijn de financiële en zakelijke dienstverlening, de overheid en de non-profitsector. De stad is één van de Friese elf steden en voert als gemeenteslogan 'Kijk, dat is het mooie van Leeuwarden!'.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
 Zie Geschiedenis van Leeuwarden voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
[bewerken] Ontstaan
De geschiedenis van Leeuwarden gaat terug tot in de Romeinse tijd, toen woonden er al mensen op de plek waar nu de Oldehove staat. Leeuwarden is ontstaan op terpen die werden opgeworpen aan een inham van de Middelzee die later dichtslibde en werd ingepolderd. De riviertjes Ee, Vliet en Potmarge mondden bij deze terpen uit in zee. De terpbewoners hielden zich bezig met landbouw, visserij en scheepvaart. Leeuwarden lag gunstig aan zee en onderhield handelscontacten met andere handelsplaatsen zoals Lübeck en met de Oostzeelanden. Op de terpen ontstonden drie nederzettingen: Oldehove, Nijehove en Hoek.
Oldehove, dat van oudsher een uithof van het klooster Corvey in Duitsland was, had in het midden van de twaalfde eeuw al een kerk, gewijd aan de heilige Vitus. In akten uit de veertiende eeuw komt de Sint-Vituskerk van Oldehove voor onder de naam Liiewardensis. In 1285 stond Leeuwarden al als stad te boek in een Duitse handelsakte.
Tussen 1200 en 1300 slibt de Middelzee dicht en nam de handel af vanwege het ontbreken van een haven. De nadruk van de handel werd toen meer gelegd op de nabije regio.
In 1392 stonden de omringende grietenijen (gemeenten) de magistraat van de stad hoge rechtspraak toe.
[bewerken] Stadsrechten
In januari 1435 werden Oldehove, Nijehove en Hoek samengevoegd tot één stad, Leeuwarden, die in datzelfde jaar stadsrechten kreeg.
De vijftiende eeuw werd beheerst door de strijd tussen Schieringers en Vetkopers. In het algemeen schaarden de steden en het platteland zich achter de Schieringers. Leeuwarden was het bolwerk van de Vetkopers. De partijstrijd leidde tot de bouw van nieuwe verdedigingswerken. Het intern verdeelde Friesland werd rond 1500 onderworpen door Albrecht van Saksen.
Na de onderwerping door Albrecht van Saksen werd Leeuwarden de zetel van het Hof van Friesland dat zich bezighield met bestuur en rechtspraak. Dit college kreeg in 1571 een eigen onderkomen, de Kanselarij. In dezelfde tijd werd in Leeuwarden ook het kerkelijk gezag gevestigd. De Sint-Vituskerk werd de zetel van de deken en de belangrijkste kerk van Friesland. Alle landsheren en stadhouders werden in deze kerk ingehuldigd. In 1559 werd Leeuwarden tot bisschopszetel verheven van het nieuw opgerichte bisdom Leeuwarden. Cunerus Petri, de enige bisschop, belandde bij de calvinistische machtsovername korte tijd in het gevang en vertrok daarna definitief uit Friesland. De Sint-Vituskerk werd in de jaren 1595 en 1596 wegens verregaande bouwvalligheid afgebroken.
De zestiende en zeventiende eeuw vormden een gouden tijd voor Leeuwarden. Leeuwarden kreeg aanzien doordat het de residentie werd van de Friese Nassau's die stadhouder werden van de noordelijke provincies. In deze eeuwen kwam de stad tot grote bloei. Het aantal inwoners steeg van 5.000 rond het jaar 1500 tot 16.000 in 1650.
Leeuwarden behoorde toen tot de tien aanzienlijkste steden van Nederland. Daarvan getuigen nu nog prachtige gebouwen als de Kanselarij (waar recht gesproken werd), het Stadhouderlijk Hof, de Waag (als centrum van de handel), en de scheve toren de Oldehove.
In 1523 werden te Leeuwarden de prominente rebellenleider en piraat Wijerd Jelckama en de laatste overlevende leden van de Arumer Zwarte Hoop (ook wel Gelderse Friezen genaamd) onthoofd. De dood van Jelckama, die de neef was van Grote Pier, markeerde een einde in een lange periode van Friese opstanden sinds 1515.
[bewerken] Na de middeleeuwen
Het welvarende Leeuwarden moest wel beschermd worden tegen vijanden. Daartoe werd de stad rondom van een gracht en wallen voorzien. Deze verdedigingswerken zijn later, toen zij overbodig werden, afgebroken of tot plantsoen gemaakt. De grachten in de binnenstad zijn op die van de Nieuwstad, Voorstreek, de Tuinen, de Weaze en het noordelijke deel van het Schavernek na allemaal gedempt. De grachten die gedempt zijn betreffen o.a. die van Eewal, Tweebaksmarkt, Nieuweburen, Grote Kerkstraat, en De Oude Herengracht (zaailand). In de negentiende eeuw ontstonden de eerste wijken buiten de stadsgracht.
In de negentiende eeuw werden de verbindingen van de stad verbeterd. In 1827 begon het rijk met de aanleg van straatwegen van Leeuwarden naar Overijssel en naar Groningen, Harlingen, Sneek en Lemmer. Voorts werden de oude trekvaarten uitgediept en verbeterd. In 1863 ontstond de spoorverbinding tussen Leeuwarden en Harlingen. Snel daarna kwamen de lijnen met Zwolle, Groningen en Sneek tot stand.
In 1944 werd een deel van de gemeente Leeuwarderadeel geannexeerd, waardoor Leeuwarden er 15.000 inwoners bij kreeg.
[bewerken] Recht en bestuur
[bewerken] Recht
Twee rechtsgebouwen staan er in Leeuwarden: een gerechtshof en een rechtbank. Het gerechtshof staat aan de kopse kant van het Wilhelminaplein. Het zogenoemde Ressort Leeuwarden omvat de arrondissementen Leeuwarden, Assen en Groningen. De rechtbank zit in een nieuw gebouw van architect Abe Bonnema dat gesitueerd is aan de langszijde van het Wilhelminaplein. Zowel de kanton- als arrondissementsrechtbank zitten hierin.
[bewerken] Stadsbestuur
| Zie ook het artikel over de gemeente Leeuwarden |
De burgemeester is Ferd Crone sinds begin 2008. B&W, de gemeenteraad en hun medewerkers hebben hun werkplek in het stadhuis van Leeuwarden. Tot 1993 zaten alle gemeentelijke diensten in het stadhuis en bijgebouwen. Eind jaren tachtig kwam er vanwege ruimtegebrek een nieuw stadskantoor aan het Oldehoofsterkerkhof waar een groot complex voor moest wijken. Het monumentale Burmaniahuis bleef weliswaar overeind, maar werd ingesloten door de nieuwbouw. In 1993 werd het stadskantoor in gebruik genomen.
Iedere wijk beschikt over een wijkwethouder en een stadsdeelbeheerder.
[bewerken] Stedenbanden
In 1990 ging de gemeente een stedenband aan met de Russische stad Orjol. Nadat Orjol minder florissant voor het daglicht kwam en het nut van de band in twijfel werd getrokken en te duur werd bevonden, heeft de gemeente in 2002 de band met haar zusterstad verbroken.
In de periode van de stedenband is er onder meer een uitwisseling geweest van korfbalteams, hebben Leeuwarders de Russische stad bezocht en is er een Russische themaweek georganiseerd waarin het Verzetsmuseum van Leeuwarden de expositie met als titel ‘Orjol 1941-1943, beeld van een Russische stad in oorlogstijd’ tentoonstelde.
[bewerken] Wonen
[bewerken] Wijkindeling
De stad is onderverdeeld in 24 wijken[1] die weer zijn onderverdeeld in 58 buurten.
|
[bewerken] Stadsvernieuwing
De binnenstad is deels autoluw gemaakt door een doorgaande weg te voorzien van beweegbare palen waarbij alleen bussen kunnen passeren. Verder is er verscherpt toezicht met het oog op de veiligheid in de binnenstad. Een aantal oude stadswijken met veel criminaliteit en leegstand is gerenoveerd. De volgende drie wijken zijn vernieuwd: de Vegelinbuurt, de Vrijheidswijk en Schieringen-Heechterp.
- De Vegelinbuurt is een oude arbeidersbuurt, een wijk met veel verslaafden en criminaliteit. Er waren veel huisjesmelkers. Het grootste gedeelte van de buurt is gesaneerd waarna er nieuwe huizen zijn gebouwd voor gezinnen.
- De Vrijheidswijk heeft veel hoogbouw uit de jaren zestig. Een aantal flats is gesloopt, hiervoor komen appartementencomplexen en eengezinswoningen in de plaats. Een belangrijke reden om voor sloop te kiezen was om illegale bewoning een halt toe te roepen. Ook in deze wijk was veel criminaliteit. Anno 2007 wonen er veel studenten.
- De wijk Schieringen-Heechterp komt overeen met de Vrijheidswijk qua bouwjaar en soort bebouwing. Er was veel criminaliteit, enkele flats zijn gesloopt t.b.v. eengezinswoningen met grote tuinen. Ook hier wonen veel studenten en jongeren. Ook zijn er nieuwe appartementencomplexen gebouwd. Het komt voor op de lijst van probleemwijken van Vogelaar
- Binnenstad:
- Het zeven verdiepingen tellende gebouw Amicitia, wordt gerestyled tot een futuristisch ogend gebouw. Het ligt op een prominente plaats in de binnenstad van Leeuwarden. Het ontwerp voorziet in het herontwikkelen en het restylen van het kantoorgebouw naar appartementen op de verdiepingen en het handhaven van winkelruimte op de begane grond. Tot 1968 heeft op deze locatie een beeldbepalend hotel gestaan, genaamd 'Amicitia'. In 1969 werd er, kenmerkend voor die tijd, gewoon een flatgebouw voor in de plaats gezet. Het plan voor deze locatie is in ontwikkeling.
- Sinds 2007 is de centrumring deels eenrichtingsverkeer. Ook is het stadscentrum verder autoluw gemaakt met bussluizen.
- Zuiderplantage ligt aan de zuidrand van Leeuwarden. Nabij Huizum-Dorp en het Drachtsterplein worden 49 eengezinswoningen ontwikkeld. Verder komen er 107 appartementen die bestaan uit een woontoren met 16 verdiepingen (45 appartementen) en twee 7-laagse appartementsgebouwen (elk 31 appartementen). Er is een woonbuurt met kleinere straten gecreëerd die aansluit bij de kleinschaligheid en diversiteit van het bestaande dorp Huizum.
[bewerken] Economie en werk
Leeuwarden heeft ongeveer 55.000 arbeidsplaatsen. Het grootste gedeelte hiervan nemen onderstaande organisaties voor hun rekening.
[bewerken] Bedrijven en overheidsinstellingen
In Leeuwarden is een aantal hoofd- en regiokantoren gevestigd van grote dienstverlenende ondernemingen zoals KPN, Friesland Bank, Rabobank, Postbank, ING, ABN-Amro, AEGON en Achmea (Avéro Achmea, FBTO en een gedeelte van Centraal Beheer Achmea). Verder zijn er een groot zuivelconcern (Friesland Foods), twee hoofdkantoren van regionale kranten (Leeuwarder Courant en Friesch Dagblad) alsook veel kleinere bedrijven gevestigd. Van de kantoren is de ruim 114 meter hoge Achmea Toren opvallend. Ook heeft de stad met Cendris B.V. en Creative Industries twee grote callcenters/marketingbedrijven in huis.
Leeuwarden heeft daarnaast vestigingen van de Belastingdienst, douane, het Ministerie van Landbouw, de Kamer van Koophandel, Rijkswaterstaat, het Ministerie van Justitie alsmede het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) binnen haar grenzen. Verder zijn er twee gevangenissen - het Huis van Bewaring en de Penitentiaire Inrichting De Marwei - en in het noord-westen van Leeuwarden ligt militair vliegveld van de Koninklijke Luchtmacht.
[bewerken] Industrieterreinen
Er zijn drie grote industrieterreinen in Leeuwarden: Leeuwarden West is het oudste industrieterrein, dit industrieterrein wordt anno 2007 gerevitaliseerd. In de jaren '80 industrieterrein Hemrik aangelegd. Het nieuwste industrieterrein is Newtonpark, aan de zuidwest kant van de stad. Het terrein van Friesland Foods kan gezien zijn grootte ook als industrieterrein aangemerkt worden.
[bewerken] WTC Expo Leeuwarden
In 1963 werd er een nieuwe veemarkthal gebouwd die De Frieslandhal heette. In de loop de jaren kwamen er steeds meer voorzieningen bij. Na een brand in 1996, werd er een nieuw en groter gebouw neergezet. Zo ontstond het FEC (Frisian Expo Center), tegenwoordig WTC Expo Leeuwarden genaamd. Het WTC Expo Leeuwarden is een multifunctioneel gebouw met beurzen, evenementen, een veemarkthal, een ijshockeybaan, congressen en een casino.
[bewerken] Winkels
Leeuwarden heeft een uitgebreid winkelaanbod, de belangrijkste winkelstraten zijn de Nieuwestad (in de volksmond Nieuwstad genoemd), Wirdumerdijk, het Wilhelminaplein en de Voorstreek. Op het Wilhelminaplein is iedere vrijdag een weekmarkt, maar die is tijdelijk verplaatst naar de nieuwestad omdat een winkelcentrum groots aan het uitbreiden is.
Aan de rand van het centrum zit het retailpark De Centrale, waar vroeger de PEB Centrale (P.E.B. staat voor Provinciaal Elektriciteits Bedrijf, later opgegaan in het huidige Nuon N.V.) was gevestigd. Toen dit bedrijf verdwenen was kwam het terrein in 1989 van 7 ha. te koop. Een projectontwikkelaar kocht het verlaten fabrieksterrein dat werd gesloopt om plaats te maken voor 12.000 m² winkellocatie. In 1991 openden de eerste winkels hun deuren. Hier zijn winkels met grotere verkoopoppervlakken gevestigd zoals Media Markt. Ook zijn er enkele speciaalzaken en een bouwmarkt gevestigd. De komende jaren zal nog eens 13.000 m² bijgebouwd worden. Daarmee komt het totale winkeloppervlak op 42.000 m². De opzet en de branchering vindt plaats in nauwe samenwerking met de gemeente.
[bewerken] Media
Voor nieuwsgaring zijn er in Leeuwarden diverse kanalen. De twee dagbladen die zich beide op de gehele provincie richten zijn de Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad. Verder zijn er de gratis bladen zoals de Huis aan Huis, De Stadskrant, Liwwadders, en UIT (ook als bijlage van de Leeuwarder Courant). Omrop Fryslân richt zich met radio, tv en internet met name op de gehele provincie en de lokale omroep Omroep Mercurius richt zich met dezelfde middelen specifiek op de gemeente Leeuwarden. Op internet is liwwadders.nl sterk vertegenwoordigd, evenals de sites van de beide dagbladen en de beide omroepen. NieuwsTV zendt nieuwsberichten uit, gecombineerd met de radio-uitzendingen van Omroep Mercurius.
De Raadsvergaderingen worden uitgezonden via het lokale radiostation dat ook uitzendt via internet.
[bewerken] Bezienswaardigheden
|
|
[bewerken] Monumenten
Met 620 rijksmonumenteninschrijvingen staat Leeuwarden in de top-15 van Nederlandse monumentengemeenten, dankzij een historische binnenstad en woonwijken uit de late negentiende en vroege twintigste eeuw. Ook heeft de stad beschermde stadsgezichten zoals de binnenstad met singels, het Nieuwe Kanaalgebied en de Hollanderwijk. Deze worden beschermd omdat ze een bijzondere ruimtelijke structuur en karakter hebben, waarin een ontwikkelingsgeschiedenis van soms eeuwen is te zien. De bescherming geldt voor het historisch gegroeide patroon van gevelwanden, straten, pleinen, grachten en groengebieden en de onderlinge verhouding daarvan. Naast de rijksmonumenten zijn er 375 beeldbepalende panden.
De monumenten betreffen woonhuizen, kerken, molens, pakhuizen, winkel- en kantoorpanden en ook parken, een middeleeuwse waterloop en standbeelden. Ook de kaden en pijpen in de binnenstad en delen van de oude omwalling en grachten zijn monumentaal. De oudste monumenten dateren uit de dertiende eeuw, waaronder de Grote of Jacobijnerkerk (kloosterkerk van de Dominicanen) met beroemd Christian Müllerorgel en de parochiekerk van Swichum (gewijd aan de heiligen Nicolaas en Catharina). Het jongste monument is het Burmaniakamp uit 1940, de Duitse manschappenverblijven tegenover de vliegbasis. In de tussenliggende eeuwen zijn panden gebouwd zoals de Kanselarij, de Waag (beide uit de Renaissanceperiode) en herenhuizen aan de Tweebaksmarkt, de Voorstreek en de Nieuwestad. De grootste groep rijksmonumenten bestaat uit eenvoudige woon- en winkelpanden. Aan het Schapendijkje, tegen het terrein van de vliegbasis bevindt zich de eeuwenoude grafkelder van de familie Dorhout. Net buiten de stad staan twee poldermolens, de Bullemolen en de Froskepôlemolen.
Overigens zijn ook enkele archeologische vindplaatsen beschermd als monument vanwege een hoge archeologische verwachting.
[bewerken] Oude architectuur
- Kanselarij, waar recht werd gesproken tussen 1571 en 1811
- Waag, het oude centrum van de handel
- Oldehove, een onafgebouwde scheve kerktoren
- Sint-Bonifatiuskerk, een van de belangrijkste neogotische bouwwerken van Nederland
- Paleis van Justitie (1852) aan de kop van het Wilhelminaplein
- Station Leeuwarden (1863)
- Stadhuis
- Provinciehuis
- Grote of Jacobijnerkerk
- Blokhuispoort
- Stadsweeshuis verbouwd tot Fries Natuurmuseum
- Westerkerk verbouwd tot theaterruimte
- de Beurs verbouwd tot bibliotheek
- Voormalig hoofdpostkantoor verbouwd tot Grand Hotel Post-Plaza
[bewerken] Moderne architectuur
- Belastingkantoor (voormalig Waterschapskantoor) (1972), Tesselschadestraat
- Noordelijke Hogeschool Leeuwarden, Vondelstraat; architect: Haag
- Postbank-gebouw(1974), architect: Abe Bonnema. De top van het gebouw wordt gesierd door een groot kunstwerk van Marte Röling.
- Averotoren Het gebouw is 77 meter hoog, en is daarmee het één na hoogste kantoorgebouw in Leeuwarden. Het gebouw werd in 1991 voltooid en het telt 17 verdiepingen. De toren is ontworpen door Bonnema architecten. (1991), architect: Abe Bonnema.
- de 114 meter hoge Achmeatoren (2001), architect: Abe Bonnema. De toren haalde enkele malen het landelijk nieuws door spontaan vallende gevelplaten.
- het business center Crystalic (2002), architect: Gunnar Daan
- De uitbreiding van het hoofdkantoor van de Friesland Bank. Een groot atrium en een transparante koepel zorgen voor overzicht en grote ruimtelijkheid van binnenuit en geven het complex identiteit en herkenbaarheid in de stad. (2003), architect: Van Tilburg Ibelings von Behr Architecten
[bewerken] Cultuur
|
Leeuwarden beschikt over een uitgebreide culturele infrastructuur waaronder een schouwburg, musea en kleinschalige podia.
[bewerken] Cultuurbeleid
In 1989 werd middels een omstreden herenakkoord tussen de commissaris van Friesland (Hans Wiegel) en Groningen (Henk Vonhoff) overeengekomen dat de kunstvakopleidingen zouden verhuizen naar Groningen. Dit betekende het vertrek van de Muziekpedagogische Akademie Leeuwarden (MPA)/Conservatorium Leeuwarden, kunstacademie Vredeman de Vries en ook het Frysk Orkest (en de komst van agrarisch opleidingsinstituut Van Hall). In 1998 verscheen de eerste gemeentelijke cultuurnota onder de titel 'Tussen de stenen het cement' (nota 1998-2000); deze behelsde een weergave van de aanwezige infrastructuur. Met de opvolgende nota 'Uit het cultureel receptenboek' (nota 2001-2004) werden bezuinigingen doorgevoerd. Onder de nota 'Behouden Vaart' (nota 2005-2008) werden bezuinigingen gerealiseerd door taken toe te voegen aan bestaande instellingen, Theater Romein als vernieuwend vlakkevloertheater te laten verdwijnen en flink te bezuinigen op de Leeuwarder bibliotheken. Een nieuwe stichting is in het leven geroepen om in het voormalige theater een poppodium te realiseren. In de nota 'Cultuurvuur' (nota 2008-2012) zijn ambities geformuleerd ten aanzien van het versterken van de bestaande culturele infrastructuur, meer reuring in de stad en het realiseren van productiefuncties, inclusief een gooi naar de kandidaatstelling voor de Europese Culturele Hoofdstad 2018.
[bewerken] Musea
- Fries Museum
- Pier Pander Museum
- Verzetsmuseum Friesland
- Princessehof - nationaal keramiekmuseum, zie ook: Papingastins
- Natuurmuseum Fryslân
- Tresoar - Fries Historisch en Letterkundig Centrum
- Historisch Centrum Leeuwarden
[bewerken] Beeldhouwkunst
| Zie ook: Lijst van beelden in Leeuwarden |
In de stad staat een ruime collectie aan beelden, waaronder een aantal van oud-Leeuwarders als Mata Hari, Pieter Jelles Troelstra en Piet Paaltjens.
[bewerken] Theater en muziek
- WTC Expo Leeuwarden
- De Harmonie, stadsschouwburg
- Poppodium Romein
- Podium 058
- Grandcafé Rembrandt
- Alternatief Rockcafé Mukkes
- Muziekcafé de Gloppe
[bewerken] Film
In Leeuwarden bevindt zich het Centrum voor Film in Friesland. Ook zijn er het Filmhuis en de bioscopen Tivoli en Cinema.
[bewerken] Uitgaansleven
Er zijn meer dan 100 horeca-gelegenheden in Leeuwarden, waaronder veel kroegen, een aantal feestcafés en vier discotheken. Alle horeca sluit uiterlijk om 3 uur 's ochtends, maar mag een geleidelijke uitstroom hanteren tot 6 uur. Eetgelegenheden (denk aan shoarmazaken) mogen nog wel nieuwe bezoekers toelaten tot 6 uur - vanaf dat tijdstip tot 8 uur moet alles dicht zijn.
Leeuwarden kent een groot aantal kroegen. Deze zijn vooral geconcentreerd in de Doelesteeg, rond het Ruiterskwartier, bij het Gouverneursplein en aan de Nieuwestad. Enkele cafés hebben een podiumfunctie, zie daarvoor bij 'Cultuur' onder 'Theater en muziek'. Irish Pub Paddy O'Ryan, Café De Stee en Café De Stroohoed staan alledrie in de landelijke Café Top 100 van het horecavakblad Misset Horeca. Het oudste café van de stad is Café Blauwhuis.
Club Noa (voorheen Vat '69), Fire Palace, Room '91 (voorheen Rumours), Podium 058 en Club Xtra zijn Leeuwarder discotheken. Verder zijn er diverse cafés zoals Café Café, De Dikke van Dale en kroegen in de Doelesteeg.
[bewerken] Evenementen
- Bloemenmarkt. Deze grootste bloemenmarkt van Nederland vindt altijd plaats op Hemelvaartsdag.
- Dancetour Leeuwarden
- Domino Day
- Elfstedentocht. Leeuwarden is start- en eindpunt van deze schaatstocht.
- Fries Straatfestival
- Friesland Vaart
- Ljouwert Culinair. Eetfestijn georganiseerd door de plaatselijke serviceclub Lions Ljouwert '80.
- Media Art Festival. Jaarlijks festival voor audiovisuele-mediakunst.
- Noordelijk Film Festival
- Noorderlicht. Fotomanifestatie die om het jaar in Leeuwarden en Groningen plaatsvindt.
- Veemarkt. De grootste veemarkt van Nederland.
[bewerken] Parken en natuurgebieden
- Prinsentuin. De omgeving van dit stadspark vormt het hoofddecor van De koperen tuin, de roman van Simon Vestdijk waar tevens het etablissement in dit park naar is vernoemd.
- Rengerspark
- Froskepôlle
- Leeuwarder Bos
- Westerpark of Vossepark
- Dr. Zamenhofpark
- Julianapark
- Abbingapark
- Bennerpark
- Groeneheuvels (Teletubbieland)
- De Groene Ster (een recreatiegebied met natuur, een camping, een strand en een naaktstrand)
[bewerken] Verkeer en vervoer
[bewerken] Wegverkeer
Een aantal hoofdwegen verbindt Leeuwarden met andere steden:
- A31 Leeuwarden - Harlingen - Afsluitdijk - Amsterdam
- A32 Leeuwarden - Heerenveen - Zwolle
- N31 Leeuwarden - Drachten - Emmen
- N355 Leeuwarden - Groningen
In de jaren 50 en zestig is er een ringweg om Leeuwarden aangelegd, die nu midden in de stad ligt. Andere belangrijke wegen in Leeuwarden zijn de Groningerstraatweg, de Harlingerstraatweg en de Mr. P.J. Troelstraweg.
Met de voorlichtingscampagne “Ruim baan voor bereikbaarheid” wil de gemeente zoveel mogelijk bekendheid geven aan de infrastructurele werkzaamheden. Het verbeteren van de bereikbaarheid van Leeuwarden is een belangrijk doel van het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP). Met de uitvoering van onderhoudswerkzaamheden en de aanleg van nieuwe infrastructuur wil men hiermee bereiken dat Leeuwarden ook in de toekomst bereikbaar blijft, dat men makkelijk en snel zijn weg kan vinden en dat er voldoende parkeerplaatsen zijn. In 2007 is er een tweede grote parkeergarage in het centrum bij gekomen, onder het Oldehoofsterkerkhof.
In april 2009 is er definitief 742 miljoen euro vrijgekomen voor het GVVP. Dit bedrag wordt voor 70% gefinancieerd door het rijk, 20% door de provincie Friesland en 10% door de gemeente Leeuwarden. Het bedrag wordt gebruikt voor de aanleg van de Haak om Leeuwarden, een aquaduct en verbetering van het kruispunt bij het Drachtsterplein, realisatie Station Leeuwarden Werpsterhoek, aanleg van een vijfde openbare parkeergarage bij het WTC Leeuwarden, aanleg van een fietstunnel bij het Oostergoplein en verdubbeling van het spoor tussen Leeuwarden en Groningen.
[bewerken] Spoorwegen
Leeuwarden is een spoorwegknooppunt en heeft een intercitystation, en twee andere stations. In de toekomst is nog een station gepland. De stations zijn:
- Station Leeuwarden
- Leeuwarden Achter de Hoven, station met beperkte dienstregeling
- Station Camminghaburen
- Station Leeuwarden Werpsterhoek Een toekomstig station, aan de spoorlijn naar Zwolle
Leeuwarden heeft verbindingen met Zwolle, Schiphol, Utrecht/ Rotterdam, Groningen, Harlingen en Stavoren.
Leeuwarden had ook een spoorverbinding naar Anjum/Dokkum - bekend onder de naam Dokkumer Lokaaltje - en naar Harlingen/Franeker via Stiens. Deze spoorlijnen, onderdeel van het NFLS-netwerk, zijn echter lang geleden opgeheven.
[bewerken] Busvervoer
Naast het treinstation Leeuwarden is een busstation. Van hieruit zijn er lijnen naar o.a. Dokkum, Buitenpost, Drachten, Heerenveen, Joure, Sneek Bolsward, Franeker, Harlingen en Alkmaar.
Via de stadsdienstlijnen van de Maxx is vanaf het busstation elke wijk bereikbaar.
[bewerken] Waterwegen
Leeuwarden ligt aan het druk bevaren Van Harinxmakanaal, dat Leeuwarden verbindt met Harlingen en het Prinses Margrietkanaal. Deze routes worden vooral gebruikt voor goederenscheepvaart. Voor pleziervaart wordt voor de Dokkumer Ee tussen Leeuwarden en Dokkum gebruikt. Het is een doorgaande vaarroute die belangrijk is voor de pleziervaart in Noord-Friesland. Een (eveneens doorgaande) zijvaart van de Dokkumer Ee, is de Bonkevaart, het eindpunt van de Schaats-Elfstedentocht. De Zwette verbindt Leeuwarden met het Friese Merengebied van Zuidwest-Friesland.
[bewerken] Onderwijs, welzijn en sport
[bewerken] Onderwijs
In Leeuwarden zijn diverse scholen voor middelbaar beroepsonderwijs en voortgezet onderwijs gevestigd, waaronder het Friesland College, de Friese Poort, CSG Comenius, AOC Friesland, Christelijk Gymnasium Beyers Naudé en 5 scholen die horen bij de Friese scholengemeenschap Piter Jelles. Ook heeft het scholen van het speciaal onderwijs, zoals de professor Grewelschool.
In Leeuwarden zijn drie scholen voor hoger beroepsonderwijs gevestigd: Hogeschool Van Hall Larenstein, NHL Hogeschool en Stenden hogeschool (fusie van de Christelijke Hogeschool Nederlanden de Hogeschool Drenthe).
Ook telt Leeuwarden vestigingen van de Universiteit Wageningen, Rijksuniversiteit Groningen en de Hanzehogeschool Groningen. De in Leeuwarden gevestigde Academie voor Popcultuur is van deze laatstgenoemde HBO-instelling een opleiding. Verder is de Open Universiteit ook in Leeuwarden gevestigd. De Open Universiteit biedt hoogwaardig afstandsonderwijs aan voor iedereen boven de 18 jaar.
[bewerken] Bibliotheken
Er zijn drie bibliotheken in Leeuwarden. De hoofdlocatie is gevestigd aan de Wirdumerdijk (centrum) in het voormalig Beurs- en waaggebouw. Verder is er de bibliotheek Leeuwarden-Aldlan (zuid) en de bibliotheek Leeuwarden-Bilgaard (noord), die (tijdelijk) buiten gebruik was, omdat het winkelcentrum waarin de bibliotheek gevestigd was, was afgebrand. De bibliotheek is inmiddels heropend.
Verder is er nog Tresoar, het Fries Historisch en Letterkundig Centrum, waarvan de voormalige Provinciale Bibliotheek deel uitmaakt, gevestigd aan het Oldehoofsterkerkhof. Hier is veel informatie over de provincie Friesland te vinden. Ook zijn hier krantenarchieven zoals die van de Leeuwarder Courant en het Friesch Dagblad.
[bewerken] Gezondheidszorg
Het MCL (Medisch Centrum Leeuwarden) is met 990 bedden het grootste algemene ziekenhuis van Noord-Nederland en tevens een van de grootste van Nederland. In het MCL zijn alle medische en verpleegkundige specialismen te vinden. Sinds 2004 is het MCL (voormalig MCL-Zuid) het enige ziekenhuis van Leeuwarden.
[bewerken] Sport
Leeuwarden is bekend als start- en finishplaats van de Elfstedentocht. Ook wordt in de stad de Marathon van Leeuwarden gehouden.
LVV Friesland, L.A.C Frisia 1883 (ook wel: Cricketclub Frisia) en CVV Blauw Wit '34 zijn enkele van de sportverenigingen uit Leeuwarden. Ook is er de profvoetbalclub Cambuur Leeuwarden. Cambuur komt uit in de Eerste divisie en speelt haar thuiswedstrijden in het Cambuurstadion. Het stadion staat bijna midden in de stad, wat niet vaak meer voorkomt in Nederland. Naast het Cambuurstadion zijn er nog drie grote sportparken: Kalverdijkje, Sportpark Nylân en Sportpark De Magere Weide. Her en der in de stad liggen nog wat andere, kleinere sportparken. Verder zijn er twee overdekte zwembaden: Zwembad De Blauwe Golf en Zwembad Kalverdijkje.
[bewerken] Religie
In Leeuwarden zijn vele geloofsgemeenschappen vertegenwoordigd zoals het rooms-katholieke geloof, protestants geloof en de islam.
[bewerken] Protestants
|
Onder de protestantse kerk i.o. vallen de volgende kerkgemeenten:
- Grote of Jacobijnerkerk, met Müller-orgel (1727); P.J. Vermeulen-orgel in het koor (1977) en J. Meister-orgel in de sacristie (1766)
- De Adelaar/De Regenboog
- De Schakel
- Fenix/Goede Herder
- Koepelkerk, architect Tjeerd Kuipers; Vermeulen-orgel (1935)
- Pelikaankerk (gebouw uit 1932 van architect Egbert Reitsma, lid van De Ploeg); Valckx en Van Kouteren-orgel
- Salvatorkerk/De Open Hof
- Kapel-Schranswijk
- Kurioskerk
- De Oase
- Dorpskerk (in Huizum-Dorp)
Het periodiek van de protestantse kerken heet 'De Geandewei'.
[bewerken] Rooms-katholiek
|
De parochie van de rooms-katholieke kerk in Leeuwarden heet de Titus Brandsma Parochie die ontstaan is na een fusie van meerdere parochies in 1986. Deze reorganisatie was noodzakelijk door de toenemende ontkerkelijking in Leeuwarden. De parochie heeft de beschikking over twee kerkgebouwen: de Sint-Bonifatiuskerk met een Aristide Cavaillé-Coll-orgel uit 1887 en de Dominicuskerk. Het aantal parochianen bedraagt anno 2008 circa 6000. In 2009 vierde de parochie een aantal jubilea. Het gaat om gebeurtenissen in 1559, 1609 en 1884. In 1559 richtte de Paus een groot aantal nieuwe bisdommen op. Een daarvan was het bisdom Leeuwarden. Het heeft maar kort gefunctioneerd, tot ongeveer 1580. Maar het leeft voort in de huidige naam van het bisdom, dat sinds 2006 herdoopt is tot Bisdom Groningen Leeuwarden. In 1609, midden in de Reformatieperiode en de Tachtigjarige Oorlog, durfden twee priesters zich weer in Leeuwarden te vestigen en werden de eerste staties gesticht. In die tijden waarin de katholieke eredienst in Friesland verboden was, ontstond een ‘statie’ als een priester in het geheim niet alleen praktiserende katholieken bezocht en met hen de H. Mis vierde, maar ook bij hen ging wonen. Dat hebben in 1609 twee priesters gedaan, aan de Vleesmarkt (waar nu bioscoop Tivoli zit) en aan de Bontepapensteeg. Eigenlijk kun je zeggen, dat de katholieken in Leeuwarden 400 jaar geleden zich als gemeenschap opnieuw hebben georganiseerd. Op 19 november 1884 werd de nieuwe St. Bonifatiuskerk, toen aan de Voorstreek maar nu aan een eigen plein (Bonifatiusplein), door de aartsbisschop ingewijd.
[bewerken] Islam
- moskee Ulu Camii (Turks)
- moskee as salam (Marokkaans)
[bewerken] Overig
- Christelijke Gereformeerde Kerken: Bethelkerk
- Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt: De Morgenster
- remonstrantse gemeente: Waalse Kerk; Johann Michaell Schwartzburg-orgel (1740)
- doopsgezinde gemeente; Strumphler (1768) en een Van Dam-orgel (1858)
- Christengemeenschap Galileakapel
- baptisten gemeente: De Parkkerk
- vrije baptisten gemeente: De Wijngaard
- evangelische gereformeerde gemeente
- evangelische gemeente De Salvator, evangelische gemeente De Deur
- evangelische gemeente Perspectief
- evangelisch Lutherse gemeente; Van Dam-orgel (1869)
- vrije evangelische gemeente
- volle evangelische gemeente Nieuw Leven
- volle evangelische gemeente: Opstandingskerk
- pinkstergemeente: Elim
- Vergadering Van Gelovigen
- Leger des Heils
- Ark of Covenant Church
- De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen
- Gemeenschap van Christus
- Vrijmetselarij: vrijmetselaarsloge (nr. 282) 'Het Azuren Gewelf'; in het Odd Fellowshuis
Verder zijn er bijeenkomsten in de kerkzaal van het ziekenhuis MCL-Zuid, in verzorgingshuis De Hofwijck en verpleeghuis Parkhove, en in Het Aanloophuis.
[bewerken] Bekende Leeuwarders
| Zie Lijst van Leeuwarders voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
[bewerken] Externe links
Bronnen
|
 |
Voor meer mediabestanden zie de categorie Leeuwarden van Wikimedia Commons. |
 |
Plaatsen in de gemeente Leeuwarden |  |
|---|---|---|
|
Steden, dorpen en gehuchten: Goutum · Hempens · Leeuwarden · Lekkum · Miedum · Snakkerburen · Swichum · Teerns · Wirdum · Wijtgaard |
||
| Friese elf steden | |
|---|---|
|
Bolsward · Dokkum · Franeker · Harlingen · Hindeloopen · IJlst · Leeuwarden · Sloten · Sneek · Stavoren · Workum |
|
