Bildts

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het Bildtse taalgebied (oranje)

Het Bildts is een streektaal die wordt gesproken in de Friese gemeente en polderstreek het Bildt in de dorpen Sint-Annaparochie (Bildts: Sint-Anne), Sint-Jacobiparochie (Sint-Jabik), Vrouwenparochie (Froubuurt), Oudebildtzijl (Ouwe-Syl), Westhoek (De Westhoek) en Nij Altoenae. Alleen in de kern Minnertsga, die niet in het poldergebied ligt en pas sinds de gemeentelijke herindeling van 1984 tot de gemeente het Bildt behoort, wordt van oorsprong Fries gesproken. In tegenstelling tot de situering van het gebied in Friesland, heeft het Bildts een, algemeen aangenomen, Hollandse oorsprong en is het geen Fries dialect. Dit komt doordat de inpoldering van het gebied geïnitieerd is door Hollanders.

Geschiedenis[bewerken]

In 1505 werd de noordelijke Middelzee ingepolderd door Hollandse vooraanstaande heren die uit de omgeving van Werkendam in de tegenwoordige provincie Zuid-Holland kwamen. Hun werkkrachten werden gerekruteerd uit een breder gebied, Zuid-Holland, Noord-Holland, Zeeland en Brabant, zo wordt aangenomen. Deze inpolderaars zijn in de streek blijven wonen en vormden de eerste Bilkerts. Algemeen wordt aangenomen dat het Bildts een vermenging is van Zuid-Hollandse dialecten met het Fries van de polderbewoners uit de omliggende gebieden.

Er is enige controverse over de precieze afkomst van de eerste Bilkerts en over de mate van beïnvloeding van het Bildts door het Fries. Het Bildtse dialect bevat Ingveoonse invloeden en wordt gerekend tot de Friso-Frankische dialecten, net als het West-Fries en het Stadsfries. Sinds 1874 zijn er enkele uitvoerig studies gedaan naar het Bildtse dialect. Van de studies verricht door Johan Winkler, J. de Vries, G.G. Kloeke, Hotze Sytses Buwalda en Hartman Sannes wordt die van laatstgenoemde algemeen aangenomen; het Bildts is niet absoluut een Hollands of Fries dialect van oorsprong, maar een door vermenging ontstane (eigen) taal. Het Bildts is echter duidelijk een Nederlands dialect en daarom wordt ook algemeen aangenomen dat het een of meerdere Hollandse dialecten als basis heeft gehad.

Sprekersaantal[bewerken]

Op Het Bildt wordt het Bildts tegenwoordig nog gesproken door ongeveer 3.600¹ mensen (2009), zo'n 33% van de inwoners van de gemeente, met daarbij het Friestalige dorp Minnertsga meegerekend. Buiten Het Bildt, in de rest van Friesland, leven nog eens 3.700¹ Bildtstaligen, voornamelijk geconcentreerd in aan de gemeente grenzende dorpen, zoals Stiens en Berltsum, en in de stad Leeuwarden.

De Bosatlas van Fryslân geeft per Friese gemeente de percentages moedertaalsprekers van de verschillende talen (althans, voor zover die percentages 0,5% of hoger zijn). Daaruit blijkt dat 3% van de bevolking van de Menameradiel Bildtstalig is, evenals 2% van de bevolking van Ferwerderadiel, Franekeradeel, Leeuwarden en Leeuwarderadeel en 1% van de bevolking van Boarnsterhim, Littenseradiel en Tytsjerksteradiel. Alleen al voor Leeuwarden komt dit uit op 1.850 Bildtstaligen en voor Menameradiel bijvoorbeeld op 410 Bildtssprekers.

Verder lijkt het een voorzichtige schatting om aan te nemen dat er buiten de provincie, verspreid over de rest van Nederland, nog eens 1.000 Bildtstaligen zullen wonen. Het sprekersaantal van het Bildts in Nederland kan, op basis daarvan, worden vastgesteld op 8.300. Daarbij moet echter wel worden aangetekend, dat er onder deze mensen, zowel op Het Bildt zelf, als in de rest van Friesland en daarbuiten, velen tot de oudere generatie behoren, zodat het genoemde sprekersaantal in de komende decennia zonder twijfel zal afnemen (zoals het dat ook in de afgelopen decennia heeft gedaan).

Aan de andere kant moet nog worden opgemerkt dat er onder grote stroom emigranten, die Friesland tussen het midden van de veertiger en het begin van de zeventiger jaren van de vorige eeuw verlieten, beslist ook Bilkerts moeten zijn geweest (aangezien in Friesland de emigratiegolf vooral geconcentreerd was in het Kleigebied), en dat zodoende kan worden aangenomen dat het Bildts ook in landen als Canada, Australië en Nieuw-Zeeland her en der nog door eenlingen en in familiekringen zal worden gesproken. Dat in aanmerking genomen, zou het totale aantal Bildtstaligen wereldwijd rond de 8.500 moeten liggen.

Noten[bewerken]

1. De Bosatlas van Fryslân, Groningen, 2009, ISBN 978-9 00 17 79 047.