Pelgrimsroute naar Santiago de Compostella

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Pelgimsroute naar Santiago de Compostela
Werelderfgoed cultuur
Ways of St. James in Europe.png
Land Vlag van Spanje Spanje
UNESCO-regio Europa en Noord-Amerika
Criteria ii, iv, vi
Inschrijvingsverloop
UNESCO-volgnr. 669
Inschrijving 1993 (17e sessie)
UNESCO-werelderfgoedlijst
Kathedraal van Santiago de Compostella, eindpunt van de pelgrimsroute
St. Jacobsweg in Thorn in Nederlands Limburg
Pelgrims onderweg ten oosten van Castrojeriz
Refugio bij Itero del Castillo

De pelgrimsroute naar Santiago de Compostella (ook wel Sint Jakobsroute of Jacobsweg genoemd) (Spaans: Camino de Santiago; Galicisch: Camiño de Santiago) is de pelgrimsroute naar het graf van de apostel Jakobus in Santiago de Compostella in Spanje. De belangrijkste route (hoofdroute) door Spanje was de Camino Francés, die de voortzetting was van meerdere trajecten komend uit Frankrijk. De Camino Francés was de middeleeuwse verkeersas die in Noord-Spanje loopt van de Pyreneeën naar het graf van Jakobus. Deze route loopt langs de steden Pamplona, Estella, Logroño, Burgos, León, Astorga en Ponferrada. Er zijn ook enige andere secundaire routes van de Pyreneeën naar Santiago. Vanaf alle andere Europese landen lopen eveneens Jacobswegen naar Frankrijk en Spanje (met uitzondering van de Portugese route die uiteraard Frankrijk niet aandoet). De Jacobswegen vormen dus een netwerk van wandelroutes, met Santiago de Compostella als excentrische spin.

De Camino Francés in zijn huidige loop is in de eerste helft van de 11e eeuw ontstaan; er wordt echter aangenomen dat de route al veel ouder is. Al voor Christus was Finisterre het eindpunt van een heidense tocht. Het klif, 90 kilometer westelijk van Santiago, is door de Romeinen Finisterrae gedoopt, wat 'einde van de wereld' betekent. De traditie van de bedevaart naar St.Jacob in Compostella gaat terug naar de tijd van Karel de Grote, nadat volgens de legende in 814 zijn graf in Compostella gevonden was.

Santiago de Compostella kon in de elfde eeuw niet alleen zo'n belangrijke bedevaartsplaats worden vanwege de wonderbaarlijke verhalen over de apostel Jakobus, maar ook omdat de Abdij van Cluny in de elfde eeuw de godsvredebeweging ging stimuleren die erop gericht was in West-Europa een grotere veiligheid te bewerkstelligen. Deze eerste kerkelijke vredesbeweging stimuleerde niet alleen giften aan kerken en kloosters, maar ook de bedevaarten naar Santiago en daarmee de opkomst van de Romaanse kunst langs de pelgrimswegen. Tot in Spanje is daardoor de invloed van de architectuur van Cluny merkbaar. De betekenis van Cluny en de pelgrimages naar Santiago voor de reconquista tegen het islamitische Marokkaanse rijk in Zuid-Spanje is overigens beperkt. Verhalen over de heilige Jakobus en de strijd tegen de Moren dateren op zijn vroegst uit het einde van de elfde eeuw, als de grote trek al op gang gekomen is. De enkele afbeeldingen van Matamoros (de Morendoder), zoals te zien zijn in de kathedraal van Burgos dateren zelfs pas uit de 16e en 17e eeuw.

De pelgrimshandleiding in het vijfde boek van de Codex Calixtinus uit de 12e eeuw noemt voor Frankrijk vier verschillende pelgrimsroutes. Deze beginnen respectievelijk in Tours, Vézelay, Le Puy en Saint-Gilles-du-Gard, bij Arles. De eerste drie komen samen in Saint-Jean-Pied-de-Port in de Franse Pyreneeën, de route vanuit Arles komt via de Somportpas Spanje binnen, loopt via Jaca en komt bij Puente la Reina bij de andere routes vanuit Frankrijk.

Sinds 1993 is het Spaanse deel van de pelgrimsroute in de werelderfgoedlijst van UNESCO opgenomen. De Franse routes maken sinds 1998 deel uit van deze lijst.

Beweegredenen[bewerken]

Van oudsher hebben bedevaarten, naar welk bedevaartsoord ook, een religieus karakter: pelgrims reisden daar naartoe ten einde daar aanwezige relikwieën te vereren. Ook ondernam men een bedevaart ter uitvoering van een aan God gedane belofte, of bij wege van boetedoening. In de Middeleeuwen werden bedevaarten niet zelden als straf opgelegd door kerkelijke of zelfs wereldlijke rechtbanken.

Religieuze (of in elk geval levensbeschouwelijke) motieven spelen ook thans vaak een rol. Doch een aanmerkelijk deel van de pelgrims die tegenwoordig naar Santiago reist doet dit vanwege het cultuurhistorische erfgoed op de route, vanwege de fysieke uitdaging of om, vaak in samenhang met ontwikkelingen in het eigen leven, geruime tijd in een geheel andere omgeving te verkeren.

De route in Frankrijk[bewerken]

Zie volgend artikel voor de verschillende routes in Frankrijk: Pelgrimsroutes in Frankrijk naar Santiago de Compostella

De route in Spanje[bewerken]

De route is in Spanje gemarkeerd met palen en borden met daarop een gestileerde sint-jakobsschelp op een blauwe ondergrond, en met gele geschilderde pijlen. (De markering is uitsluitend voor de heenreis aangebracht.) Er zijn twee routes door de Pyreneeën: over de Col de Somport ten noorden van Jaca, en van het Franse Saint-Jean-Pied-de-Port naar Roncesvalles. De laatste route werd (en wordt) het meest gebruikt vanwege de kleinere kans op sneeuwval. Bij Puente la Reina ten zuiden van Pamplona ontmoeten deze routes elkaar, waarna de hierboven genoemde steden worden aangedaan. De route loopt deels door het open veld, doch ook vaak langs soms drukke verkeerswegen.

Langs de route zijn op regelmatige afstanden sobere herbergen ingericht, waar reizigers kunnen overnachten en eten. De kosten van een overnachting bedragen (prijspeil 2008) circa 4 tot 6 euro per nacht, terwijl een maaltijd ("menu del peregrino") circa 9 tot 10 euro kost. In veel gevallen heeft men slechts toegang op vertoon van een pelgrimspas ("Credencial del Peregrino"). Met behulp van deze kaart, die men onderweg kan laten afstempelen, kan bij aankomst in Santiago aangetoond worden dat men een voldoende afstand heeft afgelegd om een oorkonde te verkrijgen, de zogeheten "Compostela".[1] Voor wandelaars is een afgelegde afstand van 100 kilometer vereist, voor fietsers 200 kilometer; indien men te paard reist 300 kilometer. Deze afstanden worden gerekend tot Santiago.

Alternatieve routes[bewerken]

Hoewel de hierboven beschreven route via Pamplona (de genoemde Camino Francés) de bekendste en meest bereisde route is, bestaan er veel varianten op het Iberisch schiereiland:

  • Camino del Norte: vanaf Irún langs de Atlantische kust van Spanje.
  • Camino primitivo: vanaf Oviedo
  • Camino de la Plata: vanaf Sevilla
  • Camino Portugués: vanaf Lissabon
  • Camino desde Madrid: vanaf Madrid

Zie ook[bewerken]

Afbeeldingen[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Rene Heinrichs en anderen, "De Camino, en hoe nu verder?"
  • Gied ten Berge en Wantje Fritschy, Pelgrimeren naar de Morendoder. Onderweg naar Jacobus van Compostela, Nijmegen 2006, ISBN 90-5625-235-6
  • Centrum voor Kunst en Cultuur, Santiago de Compostela. 1000 jaar Europese Bedevaart, tentoonstellingscatalogus in het kader van Europalia 85 España, Gent 1985,
  • Jeroen Gooskens, Ver onderweg. Verhaal van een voettocht naar Santiago de Compostela, Nijmegen 1998, ISBN 90-5625-046-9
  • Jan van Herwaarden (red.) Pelgrims door de eeuwen heen, Utrecht 1985, ISBN 90-6194-035-4
  • Mireille Madou, Het verhaal van de heilige Jacobus, Den Haag 1991, ISBN 90-71380-93-9
  • Joop van der Meulen, Praktisch pelgrimeren naar Santiago de Compostela, Utrecht 2007, ISBN 90-808567-2-X
  • Cees Nooteboom, De omweg naar Santiago, Amsterdam/Antwerpen 1992
  • Herman Vuijsje, Pelgrim zonder God, Amsterdam 1991, ISBN 90-254-6864-0
  • Henny Jacobs, Rugzak, vrouwen, God en ander ongemak Oosterbeek 2007
  • Jan Witte, "Historische route Santiago de Compostela", Rijswijk 2007, ISBN 9789038916941
  • Phil Kleingeld, "De camino met me, myself and I" Ridderkerk, 2013 , ISBN 9789490960001
  • Hans Rottier, Niet naar Santiago en weer terug [1], Cahors/Brouwershaven 2004, ISBN 90-9018635-2

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Opgemerkt wordt dat de organisatie die de Compostela uitreikt, deze kan weigeren als een uitsluitend sportief of toeristisch motief wordt vermoed (zie Praktisch Pelgrimeren, vraag 27)