Cees Nooteboom

Cees Nooteboom
Cees Nooteboom, Keulen, 2011
Algemene informatie
Volledige naam	Cornelis Johannes Jacobus Maria Nooteboom
Geboren	31 juli 1933
Land	Nederland
Werk
Jaren actief	1954-heden
Genre(s)	Roman Poëzie Reisverslag
Portaal    Literatuur

Cornelis Johannes Jacobus Maria (Cees) Nooteboom (Den Haag, 31 juli 1933) is een Nederlandse schrijver van voornamelijk romans, poëzie en reisverslagen.

Levensloop

De geboren Hagenaar Nooteboom werd op school vaak als 'lastpak' weggestuurd, en zou op niet minder dan vier middelbare scholen hebben schoolgegaan. Hij ging onder andere naar school in een franciscaner klooster in Venray en een augustijner gymnasium in Eindhoven, maar hij maakte zijn middelbare school af aan een avondgymnasium te Utrecht.

Hij begon met werken in 1951 bij een bank in Hilversum, maar zwierf vanaf 1953 door Europa, nadat hij was afgekeurd voor zijn dienstplicht in het leger omdat hij 'te mager' zou zijn. Tijdens zijn reis schreef hij het eerste hoofdstuk van zijn debuutroman Philip en de anderen. In Parijs leerde hij Philip Mechanicus kennen, met wie hij naar Cannes trok en vandaar naar Nederland. In 1955 kwam zijn debuut Philip en de anderen uit waarvoor hij de Anne Frank-prijs ontving. De naam Philip was een verwijzing naar Mechanicus. In 1956 volgde de dichtbundel De doden zoeken een huis en schreef hij zijn eerste grote journalistieke reportage voor Het Parool over de Hongaarse opstand, waarvoor hem een reisbeurs werd toegekend. Aan het eind van de jaren vijftig begon hij reisverhalen te schrijven voor Elsevier. Dit zou zijn genre blijven.

In 1957 trouwde hij voor het eerst, met Fanny Lichtveld. Maar later scheidde hij en ging hij een relatie aan met de zangeres Liesbeth List, voor wie hij ook een aantal teksten schreef, van 1965 tot 1979.

Na De ridder is gestorven (1963) schreef hij bijna twintig jaar geen roman. Vanaf 1961 was hij redacteur bij de Volkskrant, maar in 1967 werd hij reisredacteur bij het tijdschrift Avenue.

Zijn bekendste boek is Rituelen (1980). Het werd in 1981 bekroond met de Ferdinand Bordewijk Prijs en in 1989 verfilmd onder regie van Herbert Curiël, met in de hoofdrollen Derek de Lint en Thom Hoffman.

Nootebooms werk is vertaald in het Duits, het Engels, het Spaans, het Frans, het Turks, het Hongaars en vele andere talen. Vooral in het Duitse taalgebied is Nooteboom een echte bestseller-auteur, waar de vertaling soms nog eerder verkrijgbaar is dan het Nederlandse origineel in Nederland.

Op 10 december 2003 werd bekend dat hem de P.C. Hooft-prijs 2004 was toegekend. De prijs werd hem op 21 mei 2004 uitgereikt.

Op 24 juli 2005 trad hij op in het programma Zomergasten bij de VPRO.

Op 4 september 2006 werd hem een eredoctoraat verleend door de Radboud Universiteit in Nijmegen. Bij deze gelegenheid sprak hij de Radboudrede uit.

Op 13 november 2008 werd hem een eredoctoraat verleend door de Freie Universität Berlin.

Op 4 juni 2009 werd hem de Prijs der Nederlandse Letteren toegekend. Deze driejaarlijkse prijs werd hem op 18 november 2009 door de Belgische koning Albert overhandigd.

Kenmerken in zijn romans

• Hij maakt vaak gebruik van raamvertellingen, die soms nog eens gesplitst zijn in onderdelen. De onderdelen waarin hij zijn romans verdeelt, zijn meestal ook in een verschillende stijl geschreven. Naar het einde toe laat hij de scheiding tussen kern- en kaderverha(a)l(en) vervagen, zelfs indien deze zich in een andere tijd en/of plaats afspelen. Personages die eventueel in voorgaande onderdelen zijn gestorven laat hij dan voortleven in nakomelingen. zodat het toch nog mogelijk is alle onderdelen tot een geheel te doen versmelten.
• Hij probeert de sfeer in zijn boeken te creëren door het verwerken van de toenmalige actualiteit en gedachtestromingen uit de tijd en plaats waarin het verhaal zich afspeelt.
• Zijn hoofdpersonages zijn vaak complex of chaotisch.
• Complexe liefde: de (hoofd)personages in zijn boeken beleven liefde en/of seksualiteit meestal niet op "normale" wijze, (door driehoeksverhoudingen, kleine onderlinge sociale afhankelijkheid, groepsverkrachting zonder trauma's, ... ).
• Hij laat andere culturen in zijn boeken aan bod komen.

"Paradijs verloren" is een goed voorbeeld van deze kenmerken: het bestaat uit een verhaal in een verhaal in een verhaal; een gelaagde hiërarchie van raamvertellingen dus. In deze roman zijn de kaderverhalen en het kernverhaal nog eens opgesplitst in verschillende onderdelen, elk in een andere stijl geschreven. Op het einde zijn alle belangrijke personages uit alle onderdelen bij elkaar en is het onderlinge verband duidelijk. Ook is een van de hoofdpersonages, Alma, een vrij chaotisch personage, dat in het begin van het (kern)verhaal wordt verkracht door een groep mannen in een achterbuurt van São Paulo, maar er geen trauma's aan overhoudt. Ook komt de cultuur van de Aboriginals veel aan bod in het boek.

Prijzen

• 1957 - Anne Frank-prijs voor Philip en de anderen
• 1960 - Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam voor Ibicenzer gedicht
• 1960 - ANV-Visser Neerlandia-prijs voor De zwanen van de Theems
• 1963 - Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs voor De ridder is gestorven
• 1965 - Poëzieprijs van de gemeente Amsterdam voor Gesloten gedichten
• 1978 - Jan Campertprijs voor Open als een schelp - dicht als een steen
• 1981 - Ferdinand Bordewijk Prijs voor Rituelen
• 1982 - Cestoda-prijs
• 1982 - Mobil Pegasus Literatuur Prijs voor Rituelen
• 1985 - Multatuliprijs voor In Nederland
• 1992 - Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre
• 1993 - Aristeionprijs (Europese Literatuurprijs)
• 1997 - benoemd tot Honorary member of the Modern Language Association of the United States of America.
• 2000 - Gedichtendagprijzen voor het gedicht 'Harba lori fa' uit de bundel Zo kon het zijn
• 2002 - Goethe-prijs
• 2002 - Oostenrijkse staatsprijs
• 2004 - P.C. Hooft-prijs voor zijn gehele oeuvre
• 2009 - Prijs der Nederlandse Letteren voor zijn gehele oeuvre
• 2010 - Gouden Uil voor 's Nachts komen de vossen
• 2010 - Literaturpreis der Konrad-Adenauer-Stiftung

Bibliografie

• 1954 - Phillip en de anderen (roman, Querido)
• 1956 - De doden zoeken een huis (gedichten, Querido)
• 1958 - De verliefde gevangene (verhalen, Querido)
• 1959 - Koude gedichten (gedichten, Querido)
• 1959 - De zwanen van de Theems (toneel)
• 1960 - Het zwarte gedicht (gedichten, Querido)
• 1961 - De koning is dood (roman, De Roos)
• 1963 - Een middag in Bruay (reisverhalen)
• 1963 - De ridder is gestorven (roman, Querido)
• 1964 - Gesloten gedichten (gedichten, De Bezige Bij)
• 1965 - Een nacht in Tunesië (reisverhalen)
• 1968 - Een ochtend in Bahia (reisverhalen)
• 1968 - De Parijse beroerte (reportage)
• 1970 - Gemaakte gedichten (gedichten, De Bezige Bij)
• 1971 - Bitter Bolivia / Maanland Mali (reisverhalen)
• 1978 - Open als een schelp - dicht als een steen (gedichten, Arbeiderspers)
• 1978 - Een avond in Isfahan(reisverhalen)
• 1980 - Rituelen (roman, Arbeiderspers)
• 1980 - Nooit gebouwd Nederland. 'want tussen droom en daad staan wetten in de weg en practische bezwaren...' (Essay)
• 1981 - Voorbije passages, reisverhalen (reisverhalen)
• 1981 - Een lied van schijn en wezen (roman, De Arbeiderspers)
• 1981 - Voorbije passages 2 (reisverhalen)
• 1982 - Gyges en Kandaules. Een koningsdrama (toneel)
• 1982 - Mokusei! (novelle, De Arbeiderspers)
• 1982 - Aas (gedichten, Arbeiderspers)
• 1983 - Waar je gevallen bent, blijf je (reisverhalen)
• 1984 - Vuurtijd, IJstijd. Gedichten 1955-1983 (gedichten, Arbeiderspers)
• 1984 - In Nederland (roman, De Arbeiderspers)
• 1985 - De zucht naar het Westen (reisverhalen)
• 1986 - De dichter en de dingen
• 1986 - De Boeddha achter de schutting. Aan de oever van de Chaophraya (novelle, Kwadraat)
• 1986 - Het Spaanse van Spanje
• 1988 - De brief
• 1989 - De wereld een reiziger (reisverhalen)
• 1989 - Het gezicht van het oog (gedichten, Arbeiderspers)
• 1990 - Berlijnse notities (reisverhalen, Singel - pockets)
• 1991 - Rollende stenen, getijde, met schilderijen van Jan van den Berg
• 1991 - Vreemd water (reisverhalen, De Arbeiderspers)
• 1991 - Het volgende verhaal (boekenweekgeschenk, De Arbeiderspers)
• 1992 - De omweg naar Santiago (reisverhalen)
• 1992 - Zurbaránk (reisverhalen)
• 1993 - Groeneveld: herinneringen aan een landhuis in Baarn 1946-1966
• 1993 - De ontvoering van Europa (Essay)
• 1993 - Zelfportret van een ander. Dromen van het eiland en de stad van vroeger, prozagedichten
• 1993 - De koning van Suriname (reisverhalen)
• 1995 - Van de lente de dauw. Oosterse reizen (reisverhalen, De Arbeiderspers)
• 1997 - De koning van Suriname (reisverhalen)
• 1997 - De filosoof zonder ogen : Europese reizen (reisverhalen)
• 1997 - Terugkeer naar Berlijn (reisverhalen)
• 1998 - Allerzielen (roman, Atlas)
• 1999 - Zo kon het zijn (gedichten, Atlas)
• 2000 - Bitterzoet, honderd gedichten van vroeger en zeventien nieuwe (gedichten, De Arbeiderspers)
• 2002 - Nootebooms Hotel
• 2004 - Paradijs Verloren (roman, Atlas)
• 2005 - Het geluid van Zijn naam. Reizen door de Islamitische wereld
• 2005 - De slapende goden | Sueños y otras mentiras (een livre de peintre met lithografieën van Jürgen Partenheimer, Ergo Pers)
• 2007 - Tumbas. Graven van dichters en denkers (met foto's van Simone Sassen)
• 2007 - Rode Regen (verhalen, De Bezige Bij)
• 2008 - Verleden als eigenschap. Kronieken 1961-1968 gekozen en ingeleid door Arjan Peters
• 2009 - 's Nachts komen de vossen (verhalen, De Bezige Bij)
• 2009 - Nooteboom en de anderen, interviews met Margot Dijkgraaf
• 2010 - Scheepsjournaal (reisverhalen)
• 2011 - Honderd Miljoen Zielen (MatchBoox)

Over Cees Nooteboom

• Cees Nooteboom. Themanummer BZZLLETIN 168, september 1989.

Externe links

• Meer over Cees Nooteboom
• Biografieën, werken en teksten bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl)
• Radboudrede Cees Nooteboom

Noot