Dokkum

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Dokkum
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Dokkum Wapen van Dokkum
(Details) (Details)
Dokkum
Dokkum
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Dongeradeel Dongeradeel
Coördinaten 53° 20′ NB, 5° 60′ OL
Algemeen
Inwoners (1-1-2013) 12.635
Overig
Postcode 9100 - 9103
Netnummer 0519
Belangrijke verkeersaders N356, N361
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Dokkum is een stad in de Nederlandse gemeente Dongeradeel en telt ongeveer 12.500 inwoners. Dokkum is gelegen op de grens tussen de Kleistreek en de Friese Wouden, in het noordoosten van de provincie Friesland. Dokkum is één van de Friese elf steden en heeft een regionale verzorgingsfunctie voor Noordoost-Friesland. De stad is de 5e winkelstad van Friesland en heeft het kleinste ziekenhuis van Nederland (De Sionsberg).

Geschiedenis[bewerken]

Dokkum geniet internationale bekendheid omdat in 754 Bonifatius in de omgeving van Dokkum werd gedood.

Over de oorsprong van de naam Dokkum zijn verschillende verklaringen in omloop. Sommigen denken aan een combinatie en samentrekking van de Friese mansnaam 'Docko' die hier een erf of 'heim/hiem' zou hebben bezeten. Anderen associëren Dokkum met 'Tockingen', dat is een 'nederzetting aan een tocht of stroom'. Schrijfwijzen voor de plaatsnaam waren onder meer 'Dockinga' en 'Dockynchirica'. Olivier van Keulen predikte in 1214 in Dokkum de kruistocht, waar dan ook Dokkumers aan hebben meegedaan. Deze geschiedenis wordt door middel van een halve maan op het wapen van Dokkum in herinnering gebracht.

In 1298 kreeg Dokkum na Stavoren, Harlingen en IJlst als vierde stad van Friesland stadsrechten.

In de Grote Friese Oorlog doet het Geallieerde leger onder leiding van Fokko Ukena een aanval op Dokkum (1418). Na enkele schermutselingen met de Schieringer verdedigers geven deze zich over en is de stad overmeesterd. Dokkum wordt gebrandschat en de stad militair onschadelijk gemaakt.

In de Tachtigjarige Oorlog tegen Spanje was Dokkum een belangrijke pion in de strijd. In 1572 was de stad enkele uren in handen van de Geuzen. Dokkum werd daarvoor zwaar gestraft met de Waalse Furie in Dokkum. Na 1579, toen Dokkum zich aansloot bij de Unie van Utrecht begon een tijdperk van rust.

De Zijl over het Dokkumergrootdiep in het centrum

In vroegere jaren lag de stad in open verbinding met de zee, het Dokkumergrootdiep. In 1597 vestigde de Friese Admiraliteit zich in Dokkum. Vanuit hier werden allerlei zaken voor de beveiliging van de handelsvaart en oorlogvoering met Spanje op zee geregeld. Dokkum was van groot strategisch belang, wat ook blijkt uit de aanleg van de stadswallen in de jaren 1581-1582.

Dokkum in vroegere tijden

Toch bleef de Admiraliteit niet lang in Dokkum. Vanwege het dichtslibben van de vaarroutes verplaatste zij in 1644 het kantoor naar Harlingen. In 1729 werd de open verbinding met de Lauwerszee definitief afgesloten door de aanleg van de Dokkumer Nieuwe Zijlen. Deze verving tevens de oude 16e-eeuwse zeesluis onder de Zijl. Dokkum ontwikkelde zich steeds meer tot een op het land georiënteerde stad.

Door de aanleg van de Stroobossertrekvaart in de jaren 1654 - 1656 ging Dokkum failliet. Dokkum stond en staat in de lokale traditie bekend als "Arm Dokkum".

Tot 1984 was Dokkum tevens een zelfstandige gemeente. Door een samenvoeging met de gemeenten West- en Oostdongeradeel ontstond de gemeente Dongeradeel, waarvan Dokkum de hoofdplaats werd.

Ten zuiden van Dokkum bevindt zich een bron die door de overlevering in verband wordt gebracht met (de dood van) de Angelsaksische missionaris Bonifatius in 754 en daardoor een katholiek bedevaartsoord is geworden.

In Dokkum begon Fedde Sonnema zijn destilleerderij en likeurstokerij, tegenwoordig nog steeds bekend van Sonnema Berenburg. De oude fabriek staat nog steeds in Dokkum. Het pleintje voor de voormalige fabriek is naar Sonnema Sonnemapleintje genoemd.

In de negentiende eeuw ontstond een toenemend ruimtegebrek in Dokkum. Dit was te wijten aan de vestingwallen die groei naar buiten belemmerden, binnen het schootsveld van de kanonnen op de bastions mocht namelijk niet gebouwd worden. Alle nieuwbouw werd in de binnenstad opgepropt, wat leidde tot het verlies van vele oude historische gebouwen. Gelukkig werd de binnenstad van Dokkum - als een van de eerste plaatsen in Nederland - in 1974 uitgeroepen tot beschermd stadsgezicht en is daarmee een van de beschermde stads- en dorpsgezichten in Friesland.

Vroeger stopte er een trein in Dokkum, het Dokkumer lokaaltje. De passagiersdienst is al voor de oorlog opgeheven, het goederenvervoer pas halverwege jaren 70, maar toch is bij menig Dokkumer het Dokkumer lokaaltje een bekend iets. Zo was er een kroeg in Dokkum met de naam "Dokkumer lokaaltje", en kent iedere Dokkumer het welbekende lied van het treintje.

Stadsontwikkeling[bewerken]

Plaatsnaambord Dokkum

Er wordt gebouwd aan een nieuwe wijk, genaamd de Trije Terpen. Bij de Trije Terpen ligt een nieuw winkelgebied van de stad, de Zuiderschans. Ook in andere delen van de stad vinden bouwwerkzaamheden plaats, zoals het Lyceumpark, de Fonteinslanden, de Veiling en de Hogedijken.

In de toekomst zal Betterwird ten westen van het huidige industriepark worden uitgebreid. Betterwird is een industriegebied van de stad met meer dan 70 bedrijven. Aan de westkant van de stad, van de Lauwersseewei naar Betterwird, was een nieuwe rondweg gepland. De realisatie is echter financieel nu niet dekkend.

Over enkele jaren wordt er begonnen met de aanleg van de Centrale As. Dit is een snelweg van Dokkum naar Drachten. Naar verwachting wordt in 2014 begonnen met de aanleg van de snelweg.

Bevolkingsgroei[bewerken]

Dokkum is tussen 1960 en 2013 gegroeid met 5378 personen. De laatste jaren schommelt de bevolking rond de 12.500 inwoners.

  • 1960 - 7.247 inwoners
  • 1965 - 8.440 inwoners
  • 1970 - 9.886 inwoners
  • 1975 - 10.927 inwoners
  • 1980 - 11.704 inwoners
  • 1995 - 12.510 inwoners
  • 2000 - 12.800 inwoners
  • 2010 - 12.490 inwoners
  • 2013 - 12.635 inwoners

Bron: CBS Statline

Dokkum (754-2004) 1250 jaar[bewerken]

Omdat 754 de eerste keer in de geschiedenis is dat Dokkum wordt genoemd heeft men dit jaar als stichtingsjaar van Dokkum gekozen. In 2004 was dat 1250 jaar geleden, en vanwege dat jubileum was 2004 voor Dokkum een jaar van feestelijkheden. Onder andere met de vierjaarlijkse stadsfeesten werd dit jaar extra groot uitgepakt. Ook verscheen een standaardwerk over de geschiedenis van Dokkum, getiteld Geschiedenis van Dokkum, hart van noordelijk Oostergo.

Bezienswaardigheden[bewerken]

In de afgelopen jaren is er veel gerestaureerd in Dokkum. Met behulp van geld van de Europese Unie is de binnenstad opnieuw bestraat en zijn er diverse kunstwerken aangebracht. Ook particulier is er veel aan de stad opgeknapt. Voorbeelden hiervan zijn de Koffiebranderij, waar nu een restaurant in gevestigd is en het halsgevelhuis 'De Gouden Hand' aan de vleesmarkt. Dokkumer specialiteit is Dokkumer koffie. Dokkum telt meer dan 140 rijksmonumenten.

Stadhuis[bewerken]

Het stadhuis van Dokkum is een gebouw uit 1610 dat later nog uitgebreid en verbouwd werd.

Admiraliteitshuis[bewerken]

Tot 1645 was het admiraliteitshuis (gebouwd in 1618) de vergaderplaats van de Friese en Groningse Admiraliteiten. Het pand is nu onderdeel van museum het Admiraliteitshuis.

Blokhuis[bewerken]

Tegenover het stadhuis staan op de plaats van het voormalige blokhuis drie zeventiende-eeuwse huizen. In deze drie gebouwen zitten tegenwoordig winkels.

Waeg[bewerken]

De Waeg is gebouwd in 1754, precies 1000 jaar na de stichting van Dokkum. Het bezit 4 ionische pilasters met gebeeldhouwde stadswapens en een klokkoepel. Op de gevel staat nog steeds de tekst weegt en waakt. Dit in verband met de tweeledige functie die het vroeger had. Ten eerste werd hier de zuivel gewogen en ten tweede waren hier soldaten gelegerd.

Kerken[bewerken]

Stadswallen[bewerken]

De oude vestingstad van Dokkum is omringd door stadswallen. Deze stadswallen staan bekend als bolwerken. Op zes punten bevinden zich bastions.

De enige ingangen van de vestingstad waren vier poorten: Hanspoort, Halvemaanspoort, Woudpoort en de Aalsumerpoort. Om 21.50 werden klokken geluid als waarschuwing dat de poorten gingen sluiten. Mensen buiten Dokkum hadden dan nog tien minuten tijd om naar binnen te gaan. De bolwerken zijn nog steeds goed te zien omdat ze nog steeds intact zijn. Ook nu nog worden om 21.50 in Dokkum de klokken geluid om deze traditie ter ere te houden.

Windmolens[bewerken]

Molen Zeldenrust op een van de bastions

Op de bolwerken van Dokkum staan de korenmolens De Hoop (1849) en Zeldenrust (1862). Direct ten zuidwesten van de stad staat in het natuurgebied de Geestmermeer De Marmeermin, een uit 1968 daterende poldermolen.

Watertoren[bewerken]

De watertoren van Dokkum (1957) is een van de twee Friese wederopbouwmonumenten die in 2007 door de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten is opgenomen in de Top 100 Nederlandse monumenten 1940-1958. In 2010 werd het erkend als rijksmonument. Architect van de toren is de Leeuwarder Jo Vegter.

Wijken in Dokkum[bewerken]

Topografische kaart van Dokkum, maart 2014
Nuvola single chevron right.svg Zie Wijken en buurten in Dongeradeel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  • Fonteinslanden
  • Jantjezeepolder
  • Binnenstad
  • Watertorenbuurt
  • Kooilanden
  • Weeshuislanden
  • Hoedemakerspolder
  • Vogelland
  • De Trije Terpen
  • Woudhorne
  • Woudven

De Trije Terpen (nieuwbouwwijk)[bewerken]

Ten zuidwesten van Dokkum wordt de nieuwbouwwijk De Trije Terpen aangelegd. Deze wijk omvat ruim 220 nieuwbouwwoningen. In de wijk komt een gevarieerd woningaanbod. De wijk zal in drie fases worden gebouwd. Midden in de wijk komt een wijkcentrum, met speeltuin, voetbalveld en volleybal veld. De wijk grenst aan Zuiderschans, een winkel- en bedrijvengebied, met onder andere Raadsma Ijzersterk en de Gamma.Ook zijn er plannen voor een zonnepanelen gebied die de buurt moet voorzien van groene stroom.[bron?]

Onderwijs en gezondheidszorg[bewerken]

Voorbeelden van onderwijs- en gezondheidsinstellingen in Dokkum zijn:

Sport en recreatie[bewerken]

Cultuur[bewerken]

In Dokkum is het museum het Admiraliteitshuis gevestigd. Voor theatervoorstellingen kan men bij Sense op het bedijventerrein Hogedijken terecht. Hier zijn ook de voorstellingen van Filmhuis Dokkum te bekijken.

Winkelen[bewerken]

De stad Dokkum had in 2012 bijna 190 winkels met in totaal 69.000m2 winkelvloeroppervlak. Hiermee komt de omvang van het winkelaanbod van de stad Dokkum (12.500 inwoners) overeen met dat van kernen met tussen de 20.000 en 30.000 inwoners. De binnenstad van Dokkum is in de provincie Friesland de 5e winkelstad in orde van grootte. (Na Leeuwarden, Drachten, Sneek, en Heerenveen. Verder zijn er veel grootschalige winkels te vinden op winkelpark De Zuiderschans.

Geboren in Dokkum[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]