Dokkum
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
 |
|||
|
|||
 |
|||
|
|
|||
| Provincie |  Friesland |
||
| Gemeente |  Dongeradeel |
||
|
|
|||
| Inwoners (1 jan 2006) | 13.145 | ||
|
|
|||
| Postcode | 9100 - 9103 | ||
| Netnummer | 0519 | ||
| Geografische ligging | 53°33 NB 6°00 OL | ||
| Belangrijke verkeersaders | N356, N361 | ||
|
|||
|
|
Dokkum is een stad in de Nederlandse gemeente Dongeradeel en telt bijna 14 000 inwoners. Dokkum is gelegen op de grens tussen de Kleistreek en de Friese Wouden, in het noordoosten van de provincie Friesland. Dokkum is tevens de noordelijkste stad van Nederland en is een van de Friese elf steden.
Dokkum geniet internationale bekendheid omdat in 754 Bonifatius in de omgeving van Dokkum zou zijn vermoord.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
Over de oorsprong van de naam Dokkum zijn verschillende verklaringen in omloop. Sommigen denken aan een combinatie en samentrekking van de Friese mansnaam 'Docko' die hier een erf of 'heim/hiem' zou hebben bezeten. Anderen associëren Dokkum met 'Tockingen', dat is een 'nederzetting aan een tocht of stroom'. In een levensbeschrijving van Bonifatius door Willibald geschreven rond 852 is sprake van 'Dockinga'. Andere varianten zijn onder meer 'Villa Nocdac' en 'Dockynchirica'. Olivier van Keulen predikte in 1214 in Dokkum de kruistocht, waar dan ook Dokkumers aan hebben meegedaan. Deze geschiedenis wordt door middel van een halve maan op het wapen van Dokkum in herinnering gebracht.
In 1298 kreeg Dokkum na Stavoren, Harlingen en IJlst als vierde stad van Friesland stadsrechten.
In de Tachtigjarige Oorlog tegen Spanje was Dokkum een belangrijke pion in de strijd. In 1572 was de stad enkele uren in handen van de Geuzen. Dokkum werd daarvoor zwaar gestraft met de Dokkumer Furie. Na 1579, toen Dokkum zich aansloot bij de Unie van Utrecht begon een tijdperk van rust.
In vroegere jaren lag de stad in open verbinding met de zee, het Dokkumer Grootdiep. In 1597 vestigde de Friese Admiraliteit zich in Dokkum. Vanuit hier werden allerlei zaken voor de beveiliging van de handelsvaart en oorlogvoering met Spanje op zee geregeld. Dokkum was van groot strategisch belang, wat ook blijkt uit de aanleg van de stadswallen in de jaren 1581-1582.
Toch bleef de Admiraliteit niet lang in Dokkum. Vanwege het dichtslibben van de vaarroutes verplaatste zij in 1644 het kantoor naar Harlingen. In 1729 werd de open verbinding met de Lauwerszee definitief afgesloten door de aanleg van de Dokkumer Nieuwe Zijlen. Deze verving tevens de oude 16 eeuwse zeesluis onder de Zijl. Dokkum ontwikkelde zich steeds meer tot een op het land georiënteerde stad.
Door de aanleg van de Stroobossertrekvaart in de jaren 1654 - 1656 ging Dokkum failliet. Dokkum stond en staat in de lokale traditie bekend als "Arm Dokkum".
Tot 1984 was Dokkum tevens een zelfstandige gemeente. Door een samenvoeging met de gemeenten West- en Oostdongeradeel ontstond de gemeente Dongeradeel.
Ten zuiden van Dokkum bevindt zich een bron die door de overlevering in verband wordt gebracht met (de dood van) de Frankische missionaris Bonifatius in 754 en daardoor een rooms-katholiek bedevaartsoord is geworden.
In Dokkum begon Fedde Sonnema zijn destilleerderij en likeurstokerij, tegenwoordig nog steeds bekend van Sonnema Berenburg. De oude fabriek staat nog steeds in Dokkum. Het pleintje voor de voormalige fabriek is naar Sonnema Sonnemapleintje genoemd.
In de negentiende eeuw ontstond een toenemend ruimtegebrek in Dokkum. Dit was te wijten aan de vestingwallen die groei naar buiten belemmerden, binnen het schootsveld van de kanonnen op de bastions mocht namelijk niet gebouwd worden. Alle nieuwbouw werd in de binnenstad opgepropt, wat leidde tot het verlies van vele oude historische gebouwen. Gelukkig werd de binnenstad van Dokkum - als een van de eerste plaatsen in Nederland - in 1974 uitgeroepen tot beschermd stadsgezicht. (Zie ook: Beschermde stads- en dorpsgezichten in Friesland).
Vroeger stopte er een trein in Dokkum, het Dokkumer lokaaltje. De passagiersdienst is al voor de oorlog opgeheven, het goederenvervoer pas halverwege jaren 70, maar toch is bij menig Dokkumer het Dokkumer lokaaltje een bekend iets. Zo was er een kroeg in Dokkum met de naam "Dokkumer lokaaltje", en kent iedere Dokkumer het welbekende lied van het treintje.
[bewerken] Stadsontwikkeling
Er wordt gebouwd aan een nieuwe wijk, genaamd de Trije Terpen. Bij de Trije Terpen ligt een nieuw winkelgebied van de stad, de Zuiderschans. Ook in andere delen van de stad vinden bouwwerkzaamheden plaats, zoals het Lyceumpark, de Fonteinslanden, de Veiling en de Hogedijken.
In de toekomst zal Betterwird ten westen van het huidige industriepark worden uitgebreid. Betterwird is een industriegebied van de stad met meer dan 70 bedrijven. Aan de westkant van de stad, van de Lauwersseewei naar Betterwird, zal een nieuwe rondweg komen.
Over enkele jaren wordt er begonnen met de aanleg van de Centrale As. Dit is een snelweg van Dokkum naar Drachten. Naar verwachting wordt in 2010 begonnen met de aanleg van de snelweg.
[bewerken] Dokkum (754-2004) 1250 jaar
Omdat 754 de eerste keer in de geschiedenis is dat Dokkum wordt genoemd heeft men dit jaar als stichtingsjaar van Dokkum gekozen. In 2004 was dat 1250 jaar geleden, en vanwege dat Jubileum was 2004 voor Dokkum een jaar van feestelijkheden. Onder andere met de vierjaarlijkse stadsfeesten werd dit jaar extra groot uitgepakt. Ook verscheen een standaardwerk over de geschiedenis van Dokkum, getiteld Geschiedenis van Dokkum, hart van noordelijk Oostergo.
[bewerken] Bezienswaardigheden
In de afgelopen jaren is er veel gerestaureerd in Dokkum. Met behulp van geld van de Europese Unie is de binnenstad opnieuw bestraat en zijn er diverse kunstwerken aangebracht. Ook particulier is er veel aan de stad opgeknapt. Voorbeelden hiervan zijn de Koffiebranderij, waar nu een restaurant in gevestigd is en trapgevelhuis 'De Gouden Hand' aan de vleesmarkt. Dokkumer specialiteit is Dockumer koffie. Dokkum telt meer dan 140 rijksmonumenten.
[bewerken] Stadhuis
Het stadhuis van Dokkum is een gebouw uit 1610 dat later nog uitgebreid en verbouwd werd.
[bewerken] Admiraliteitshuis
Tot 1645 was het admiraliteitshuis (gebouwd in 1618) de vergaderplaats van de Friese en Groningse Admiraliteiten.
[bewerken] Blokhûs
Tegenover het stadhuis staan op de plaats van het voormalige Blokhûs (oud verdedigingswerk van de stad) drie zeventiende-eeuwse huizen. In deze drie gebouwen zitten tegenwoordig winkels.
[bewerken] Waag
De Waag is gebouwd in 1754, precies 1000 jaar na de stichting van Dokkum. Het bezit 4 ionische pilasters met gebeeldhouwde stadswapens en een klokkoepel. Op de gevel staat nog steeds de tekst waekt en weeght. Dit in verband met de tweeledige functie die het vroeger had. Ten eerste werd hier de zuivel gewogen en ten tweede waren hier soldaten gelegerd. Tegenwoordig zit er een restaurant gevestigd in de waag
[bewerken] Kerken
- Grote of Sint-Martinuskerk uit de 16e eeuw.
- Sint-Bonifatiuskerk uit 1871 naar ontwerp van Pierre Cuypers is één van de neogotische kerken in Friesland. De kerk heeft een 47 meter hoge toren. Tijdens de bouw stortte deze toren in, maar werd weer opgebouwd.
[bewerken] Stadswallen
De oude vestingstad van Dokkum is omringd door stadswallen. Deze stadswallen staan bekend als bolwerken. Op zes punten bevinden zich bastions.
De enige ingangen van de vestingstad waren vier poorten: Hanspoort, Halvemaanspoort, Woudpoort en de Aalsumerpoort. Om 21.55 werden klokken geluid als waarschuwing dat de poorten gingen sluiten. Mensen buiten Dokkum hadden dan nog vijf minuten tijd om naar binnen te gaan. De bolwerken zijn nog steeds goed te zien omdat ze nog steeds intact zijn. Ook nu nog worden om 21.55 in Dokkum de klokken geluid om deze traditie ter ere te houden.
[bewerken] Windmolens
Op de bolwerken van Dokkum staan de korenmolens De Hoop (1849) en Zeldenrust (1862). Direct ten zuidwesten van de stad staat in het natuurgebied de Geestmermeer De Marmeermin, een uit 1968 daterende poldermolen.
[bewerken] Watertoren
De watertoren van Dokkum (1957) is een van de twee Friese wederopbouwmonumenten die in 2007 door de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten is opgenomen in de lijst van rijksmonumenten uit de wederopbouwperiode. Architect van de toren is de Leeuwarder Jo Vegter. Bovenin in de 37 meter hoge toren zou destijds een restaurant komen, maar dat plan is nooit gerealiseerd.
[bewerken] Wijken in Dokkum
Zie ook: wijken en buurten in Dongeradeel
[bewerken] De Trije Terpen (nieuwbouwwijk)
Ten zuidwesten van Dokkum wordt de nieuwbouwwijk De Trije Terpen aangelegd. Deze wijk omvat ruim 220 nieuwbouwwoningen. In de wijk komt een gevarieerd woningaanbod. De wijk zal in in drie fases worden gebouwd. Midden in de wijk komt een wijkcentrum. De wijk grenst aan Zuiderschans, een winkel- en bedrijvengebied, en de Woudhorne.
[bewerken] Onderwijs en gezondheidszorg
Voorbeelden van onderwijs- en gezondheidsinstellingen in Dokkum zijn:
- Onderwijs zoals Het Dockingacollege en Piter Jelles
- Het kleinste ziekenhuis van Nederland: De Sionsberg
[bewerken] Sport en recreatie
Door deze plaats loopt de Europese wandelroute E9, ter plaatse ook North Sea Trail of Friese Kustpad geheten. De E9 loopt langs de kust van Portugal naar de Baltische staten.
[bewerken] Geboren in Dokkum
- Gemma Frisius (8 december 1508), wetenschapper
- Lieuwe van Aitzema (19 november 1600), diplomaat en geschiedschrijver
- Gijsbertus Schot (21 juni 1810), politicus
- Jacobus Knol (30 maart 1936), Fries schrijver
- Rein Jan Hoekstra (25 november 1941), jurist, lid van de Raad van State
- Jan Posthuma (11 juni 1963), volleybalinternational
- Jan Atze Nicolai (21 Juli 1965), dichter en raadslid te Leeuwarden
- Syb van der Ploeg (15 juni 1966), zanger van De Kast
- Ruben van Gogh (1967), dichter
- Sipke Jan Bousema (15 augustus 1976), presentator
- Dewi Pechler (9 september 1983), zangeres
- Saskia Appel (14 november 1977), schrijfster
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Externe links
 |
Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Dokkum van Wikimedia Commons. |
|
Plaatsen in de gemeente Dongeradeel | |
|---|---|---|
|
Steden, dorpen en gehuchten: Aalsum · Anjum · Bornwird · Brantgum · Dokkum · Ee · Engwierum · Foudgum · Hantum · Hantumeruitburen · Hantumhuizen · Hiaure · Holwerd · Jouswier · Lioessens · Metslawier · Morra · Nes · Niawier · Oosternijkerk · Oostmahorn · Oostrum · Paesens-Moddergat · Raard · Ternaard · Waaxens · Wetsens · Wierum |
||
| Friese elf steden | |
|---|---|
|
Bolsward · Dokkum · Franeker · Harlingen · Hindeloopen · IJlst · Leeuwarden · Sloten · Sneek · Stavoren · Workum |
|
