Friese elf steden

Sloten

IJlst

Stavoren

Hindeloopen

De Friese elf steden zijn elf plaatsen in Friesland die stadsrechten verkregen (waar tevens de schaatsmarathon Elfstedentocht naar is vernoemd):

Nederlandse naam	Friese naam	Gemeente	Inwoners *	Stadsrechten
Leeuwarden	Ljouwert	Leeuwarden	94.414	1285 (als Nijehove; eerste vermelding als stad in oorkonde) 1435 (als Leeuwarden)
Sneek	Snits	Súdwest-Fryslân	32.160	1456 (officieel; in 13e eeuw al enige stadsrechten)
IJlst	Drylts	Súdwest-Fryslân	3.220	1268
Sloten	Sleat	Gaasterland-Sloten	740	1426 (eerste vermelding als stad in oorkonde)
Stavoren	Starum	Súdwest-Fryslân	910	1118
Hindeloopen	Hylpen	Súdwest-Fryslân	870	1225 (vermoedelijk)
Workum	Warkum	Súdwest-Fryslân	3.810	1399
Bolsward	Boalsert	Súdwest-Fryslân	9.320	1455
Harlingen	Harns	Harlingen	15.000	1234
Franeker	Frjentsjer	Franekeradeel	12.995	1374
Dokkum	Dokkum	Dongeradeel	13.160	1298

De volgorde is die van de laatst verreden schaatselfstedentochten.

* Aantal inwoners op 1 januari 2006 exclusief buitengebied.

Geschiedenis

Begin 2005 werd gesteld dat Berlikum (Berltsum) in de veertiende eeuw stedelijke kenmerken heeft gehad. Appingedam (provincie Groningen) kreeg in 1327 stadsrechten en hoorde toen bestuurlijk nog bij Friesland. Geen van beide worden echter tot de traditionele elf Friese steden gerekend. De elf steden vormden samen ook één van de kwartieren van Friesland (1579-1795).

Steden versus grote plaatsen

De Friese elf steden zijn niet de grootste elf plaatsen in Friesland. Zo is Leeuwarden wel veruit de grootste plaats in Friesland, maar komt Drachten op de tweede plaats met bijna 45.000 inwoners, Sneek op de derde plaats en Heerenveen op de vierde plaats met bijna 30.000 inwoners. Daar komt bij dat de steden Stavoren, Hindeloopen en Sloten niet eens 1/40 van het aantal inwoners van bijvoorbeeld Drachten hebben.

Beschermd stadgezicht

Van de Friese elf steden zijn er tien beschermd stadsgezicht.