Drachten

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Drachten
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Drachten
Drachten
Drachten
Topografisch kaartbeeld van Drachten, maart 2014 (klik voor vergroting)
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Smallingerland Smallingerland
Coördinaten 53° 7′ NB, 6° 5′ OL
Algemeen
Inwoners (1 dec. 2012) 44.940
Overig
Postcode 9200 - 9207
Netnummer 0512
Belangrijke verkeersaders A7 E22 N31 N381
Detailkaart
Locatie van Drachten in de gemeente Smallingerland
Locatie van Drachten in de gemeente Smallingerland
Foto's
Carillon in het centrum
Carillon in het centrum
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Drachten (Fries: Drachten) is de hoofdplaats van de gemeente Smallingerland in de Nederlandse provincie Friesland. Met 44.940 inwoners is het na Leeuwarden naar inwonertal de grootste plaats in Friesland.

Geschiedenis[bewerken]

Drachten ontstond in de 17e eeuw uit de dorpjes Noorder-Dragten en Zuider-Dragten[1] of Noorderdrachten en Zuyderdrachten[2]aan het riviertje de Drait of Dracht.[3] Het gebied was rijk aan hoogveen en voor het afvoeren van de hieruit gewonnen turf werd de Drachtster Compagnonsvaart gegraven. Later ontstonden in het gebied ook scheepswerven. Veel skûtsjes zijn op deze werven gebouwd.

Hoewel een grote plaats - naar omvang gemeten de tweede van Friesland - behoort Drachten niet tot de Friese elf steden; Drachten heeft nooit stadsrechten gekregen maar op grond van de grootte, industrie en openbare voorzieningen kan Drachten een stad[4] genoemd worden. Begin jaren 1950 telde de plaats tienduizend inwoners. Iets eerder, in 1950, werd er een fabriek van Philips gevestigd, wat het inwonertal sterk deed toenemen.

Stadsbeeld[bewerken]

Omdat Drachten pas in de jaren 50 een grotere plaats is geworden, dateert het grootste gedeelte van de bebouwing van na die tijd. Toch zijn er enkele gebouwen te vinden van architectonisch belang van voor die tijd. Enkele voorbeelden zijn het voormalig klooster aan de burgemeester Wuiteweg (waar deze weg onder de A7 door gaat), het Bleekerhûs (een herenhuis aan het Moleneind) en een Jugendstilhuis op de hoek van de Stationsstraat en de Lange West.

Rond de Torenstraat is een aantal woonhuizen te vinden die ontworpen zijn door gemeentearchitect Cees Rienks de Boer, waarvan het houtwerk beschilderd is naar een ontwerp van Theo van Doesburg uit 1921. Wegens de primaire kleuren die Van Doesburg voorschreef, wordt de wijk de Papegaaienbuurt genoemd.

Om de explosieve groei in de jaren vijftig in goede banen te leiden, heeft de gemeente Smallingerland het architectenbureau Van den Broek en Bakema in dienst genomen, dat bijvoorbeeld ook de Lijnbaan in Rotterdam op zijn naam heeft staan. Zij hebben winkel- en voetgangersgebied van de plaats (de meest centraal gelegen gedeeltes van De Kaden, het Moleneind, de Zuiderbuurt en de Stationsweg) naar voorbeeld van de Lijnbaan ingericht en zijn ook verantwoordelijk voor de "Tjaardaflats", drie woonflats van 13 verdiepingen aan de oostelijke rand van de plaats (waar vroeger de Splitting de stad inging) om Drachten een stedelijker aanzien te geven.

De watertoren, ook uit de jaren vijftig, is genomineerd als rijksmonument. Drachten telt 24 rijksmonumenten en 37 gemeentelijke monumenten.

In de jaren negentig besloot de gemeenteraad dat dit stedelijke aanzicht niet bij Drachten paste en werd het voetgangersgebied gerenoveerd. De meest in het oog springende verandering van die tijd is het Carillon op de centrale kruising van de winkelpromenades. Begin 2012 werd begonnen met de bouw van het nieuwe winkelcentrum Raadhuisplein. De Media Markt en The Sting openen in april 2014 hier hun filiaal. Tevens moet het nieuwe Raadhuisplein ook dienen als een soort stadsplein van Drachten.

Tegenwoordig is er sprake van de Drachtstervaart die lag op het moleneind, gedempt in de jaren zestig, weer door te trekken tot het centrum. Ter voorbereiding op de aanleg ontwierp kunstenaar Henk Hofstra een symbolische blauwe weg met een afmeting van tien bij duizend meter. Hierin verschijnt in het wit de tekst Water is leven, wat tevens de titel is van het kunstwerk. Dit leidde tot veel protest van de omwonenden, omdat ze hier vooraf niet of nauwelijks van op de hoogte zijn gebracht. Tevens kost het tijdelijke project de gemeente een bedrag van 37.500 euro. De blauwe weg leverde Drachten echter wel een aantal berichten in de nationale en ook internationale pers op.

Fietsbrug De Slinger.

In het voorjaar van 2006 werden in Drachten twee unieke fietsbruggen geopend:

  • De Ring is een fietsbrug over de snelweg A7 en is een gezamenlijk project van de gemeentes Smallingerland en Opsterland.
  • De Slinger is een fietsbrug over de Zuiderhogeweg vanaf de Overstesingel naar de Eikesingel. Met een totale lengte van 240 meter is het de grootste fietsbrug van Noord-Nederland. De brug is boven een rotonde gebouwd en deze twee samen zorgen voor een goede doorstroming van het verkeer. Voordat de rotonde aangelegd werd moesten fietsers en voetgangers via een oversteekplaats met verkeerslichten over het kruispunt heen. Dit leverde veel files op, omdat het kruispunt vlak bij de afrit van de snelweg ligt. De brug zelf is vrij steil te noemen, wat enige problemen oplevert voor ouderen en kinderen. In het midden van de brug is een uitkijkplateau geplaatst, waarvandaan op het overige verkeer kan worden neergekeken. Rondom het plateau bevindt zich een hekwerk met spijlen. Daarboven zit nog een grote kegel die de totale hoogte van de brug 30 meter maakt. 's Avonds is de gehele fietsbrug verlicht.

Wijken[bewerken]

Demografie[bewerken]

Drachten vanuit de ruimte gezien
jaar aantal inwoners
1849 4.448
1869 5.245
1920 5.334
1947 9.249
1950 ongeveer 10.000
1954 11.052
1959 15.902
1964 21.752
1969 28.972
1974 35.092
2004 42.420
2012 44.940

Verkeer en Vervoer[bewerken]

Auto[bewerken]

Een aantal hoofdwegen verbindt Drachten met andere steden:

A7 E22 (Amsterdam) - Zaandam - Afsluitdijk - Harlingen - Sneek - Joure - Heerenveen - Drachten - Groningen - Duitsland
N31 Harlingen - Leeuwarden - Drachten
N381 Drachten - Oosterwolde - Beilen - Emmen

De drie wegen kruisen elkaar bij het knooppunt Drachten.

Openbaar vervoer[bewerken]

Drachten is één van de weinige grotere Nederlandse plaatsen zonder treinverbinding, of spoorverbinding (metro, goederenspoor, tram, ongebruikt spoor). De tramlijn Drachten - Groningen, die na de Tweede Wereldoorlog als goederenspoorlijn is gebruikt, is in 1985 gesloten. Daarna was Drachten in beeld voor een station aan de Zuiderzeelijn Groningen - Amsterdam. Nadat in 2007 werd besloten deze lijn niet aan te leggen waren er plannen voor een spoorlijn Groningen - Heerenveen, maar in 2012 is besloten ook deze lijn niet aan te leggen.

Het busvervoer wordt verzorgd door Qbuzz met rechtstreekse verbindingen naar de grote plaatsen, waaronder Assen, Groningen, Heerenveen, Leeuwarden en Steenwijk. Arriva Touring verzorgt daarnaast lijn 314, een snelle Qliner tussen Drachten en Groningen.

Vroeger vertrokken alle bussen in Drachten vanaf het Noorderbusstation, dat met ingang van 13 december 2009 is vervallen. Alle bussen komen nu samen op het Van Knobelsdorffplein. Dit busstation ligt onder een parkeergarage nabij het centrum. De stadsbusdienst in Drachten rijdt van maandag t/m vrijdag één of twee keer per uur tussen het Van Knobelsdorffplein en de wijk De Trisken.

Vliegveld[bewerken]

Drachten beschikt wel over een vliegveld: Vliegveld Drachten, een voormalige airstrip van Philips. Enkele malen per jaar worden hier dragraces en een vliegerfestival georganiseerd en er wordt in de weekeinden gevlogen met ultralichte motorluchtvaartuigen.

Waterwegen[bewerken]

Naar het industrieterrein de Haven loopt de Vaarweg Drachten. Deze vaarweg is verbonden met het Prinses Margrietkanaal en zo met het landelijke vaarwegennet.

Verkeerslichten en rotondes[bewerken]

Drachten is over de hele wereld bekend geworden vanwege zijn bijzondere aanpak van het verkeer. Vrijwel alle verkeerslichten zijn vervangen door rotondes en verkeerspleinen.[5] De gedachte erachter is door een gevoel van onveiligheid te creëren gaan mensen voorzichter rijden. Deze aanpak blijkt te werken want het aantal verkeersongelukken is gedaald sinds de invoering. Het idee, ook wel bekend als Shared Space, is bedacht door de verkeerskundige Hans Monderman.

Economie[bewerken]

In Drachten zijn er ruim 22.000 arbeidsplaatsen. Als de deeltijdbanen meegerekend worden, telt Drachten ruim 28.000 arbeidsplaatsen. Hiermee is Drachten zowel qua oppervlakte, inwoners en economisch de tweede plaats in Friesland, na Leeuwarden.

Industrie[bewerken]

Sinds 1950 is in Drachten een fabriek van het Nederlandse elektronicaconcern Philips gevestigd, waar de wereldberoemde Philishave-scheerapparaten worden vervaardigd. De fabriek begon in 1950 met 14 medewerkers. Inmiddels werken er tweeduizend mensen.

Verder is er in Drachten een rubberfabriek van Dunlop aan het Moleneind. Bij westelijke wind rook vroeger het hele centrum naar rubber. De geuroverlast is nu door vele maatregelen beperkt. Er werken bij Dunlop ongeveer 300 mensen, producten worden wereldwijd geleverd. Onderdeel van de gebouwen is (nog steeds) de onderbouw van de oude oliemolen.

In Drachten bevindt zich ook het grootste industrieterrein van noord-Nederland: Industrieterrein de Haven. Aan de andere kant van Drachten is langs de snelweg A7 industrieterrein Azeven in aanleg, alhoewel dit terrein feitelijk in de gemeente Opsterland ligt. De eerste fase is vorig jaar afgerond, op dit moment wordt gewerkt aan de tweede fase.

Onderwijs[bewerken]

Drachten heeft een centrale werking voor het voortgezet onderwijs in Zuidoost-Friesland. Er zijn meerdere scholen voor middelbaar beroepsonderwijs en voortgezet onderwijs gevestigd, waaronder de Openbare Scholengemeenschap Singelland, Christelijke Scholengemeenschap Liudger, Gomarus College, de Friese Poort en het Friesland College. Op de CSG Liudger wordt ook tweetalig onderwijs aangeboden (Nederlands/Engels). Drachten kent geen instellingen voor hoger onderwijs (er was een pabo, maar deze is in de jaren 90 van de 20e eeuw gesloten). Ook bevindt zich een school voor Speciaal Onderwijs in Drachten: VSO de Zwaai.

Cultuur en recreatie[bewerken]

Museum Dr8888

Drachten wil zich in de toekomst gaan profileren cultureel en creatief centrum en heeft daartoe een ambitieus beleidsplan opgesteld.[6] Kernwoorden zijn Tegendraads, eigenzinnig, anders-dan-anders...

De schouwburg De Lawei, is een groot en modern theater. Achter De Lawei is de muziek-, dans- en toneelschool De Meldij gevestigd. Verder is er het jongerencentrum/poppodium Iduna en een bioscoop De Bios.

Het Museum Dr8888, gevestigd in een oud klooster, toont werk van Friese kunstenaars als Pier Pander en Sjoerd de Roos, en beschikt daarnaast over werk van De Stijl-kunstenaar Theo van Doesburg, diens Drachtster geestverwanten de gebroeders Evert en Thijs Rinsema, en de Dada-kunstenaar Kurt Schwitters alsook schilderijen van Jan van der Kooi die jaren in Drachten en omgeving heeft gewerkt.

Sport[bewerken]

Standbeeld voor de Fierljepper aan de Noorderhogeweg (Hans Mes, 1995)

Drachten beschikt over een subtropisch zwemparadijs met een 50 meter wedstrijdbad. Breedtesport kan in Drachten uitstekend worden beoefend in tal van sportaccommodaties. Daarnaast is er een divers aanbod voor gehandicaptensport, en sporten als karate, honkbal, boog- en geweerschieten. Drachten heeft sinds 2005 ook een eigen skate- en skeelerbaan.

Religie[bewerken]

De Vrije Baptistengemeente Bethel (Bethelkerk) is de snelst groeiende religieuze gemeenschap in Nederland. Naar schatting 5000 mensen bezoeken zondags de drie diensten waarin door middel van muziek, beeld, dans en theater de christelijke boodschap op een hedendaagse manier wordt gebracht. Het gebouw met vele zalen, waarvan de samenkomstzaal 1.750 zitplaatsen telt, is gelokaliseerd op het industrieterrein De Haven.

Naast deze kerk bevinden zich meerdere kerken in Drachten, waaronder Gereformeerde Kerken en Hervormde Gemeenten, samen 8400 leden (20% van de inwoners),[7] Pinkstergemeenten, Volle Evangeliegemeenten, Doopsgezinde gemeente etc.

Drachten heeft, mede door het asielzoekerscentrum, een kleine Moslim-gemeenschap die samenkomt in een gebedsruimte aan de Langewyk.

Vriendschapssteden[bewerken]

Bekende Drachtsters[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van Drachtsters voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voetnoten[bewerken]

  1. Het Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden van A.J. van der Aa
  2. S.J. van der Molen, Turf uit de Wouden, Leeuwarden, 1978, blz. 72
  3. Het Friese woord dracht betekent voorde (doorwaadbare plaats).
  4. De Bosatlas van Nederland, Groningen, 2007, blz. 226
  5. Traffic Lights Replaced By...Courtesy?
  6. Cultuurvisie gemeente Smallingerland
  7. Hanneke Goudappel. Protestants Drachten wil vooruit en kiest voor visie. Friesch Dagblad (24 juli 2010) Geraadpleegd op 5 augustus 2011

Externe links[bewerken]