Lelystad

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor het gelijknamige boek, zie Lelystad (boek).
Lelystad
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Lelystad Wapen van de gemeente Lelystad
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Lelystad
Situering
Provincie Flevoland
Coördinaten 52° 30' NB, 5° 28' OL
Algemeen
Oppervlakte 765,45 km²
- land 231,54 km²
- water 533,91 km²
Inwoners (1 januari 2014) 76.170? (329 inw/km²)
Hoofdplaats Lelystad
Belangrijke verkeersaders A6 N302 N307 N309; spoorlijn Weesp-Lelystad en spoorlijn Lelystad-Zwolle
Politiek
Burgemeester (lijst) Margreet Horselenberg (PvdA)
Zetels
Gemeenteraad
VVD
PvdA
Inwonerspartij
ChristenUnie
GroenLinks
CDA
D66
TROTS
SP
Leefbaar Lelystad
Stadspartij

35
7
7
5
3
2
2
2
2
2
2
1
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 12.400 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 189.000
WW-uitkeringen (2007) 25 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 8200-8249
Netnummer(s) 0320
CBS-code 0995
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 11110
Website www.lelystad.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Lelystad
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Beluister

(info)
Topografische gemeentekaart van Lelystad, dec. 2013

Lelystad (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is de hoofdstad van de Nederlandse provincie Flevoland.

De eerste bewoners kwamen op 28 september 1967 en op 1 januari 1980 werd Lelystad een gemeente. De stad telt 76.170 inwoners (1 januari 2014, bron: CBS). Tot aan de instelling van de provincie Flevoland op 9 januari 1986 was Lelystad niet provinciaal ingedeeld.

Naam[bewerken]

Lelystad is vernoemd naar Cornelis Lely, de geestelijk vader van de Zuiderzeewerken. De huidige naam stond echter niet van het begin aan vast. Toen in de jaren na de Tweede Wereldoorlog duidelijk werd dat de nog droog te leggen polders ook een bevolkings- en verzorgingscentrum zouden krijgen, werd her en der in de media gesuggereerd dat die plaats Flevostad zou gaan heten. Dit zinde echter niet iedereen. Eind 1950 verscheen een artikel waarin Kornelis Jansma en Sjoerd Groenman, voorzitter resp. secretaris van het Genootschap 'Flevo' (een onderzoeksfonds annex denktank rondom de Zuiderzeewerken) deze naam op historische gronden afkeurden en voorstelden om Lely de eer te geven. Zij noemden het vanzelfsprekend 'dat naar hem genoemd moet worden de aanzienlijkste plaats in het nieuwe gebied, dat voornamelijk door zijn toedoen aan Nederland wordt toegevoegd' en hun conclusie was dat 'Lelystad' de juiste naam zou zijn.[1] Een Eerste Kamercommissie pleitte hierop bij minister Wemmers voor deze naam. Hij reageerde welwillend, maar gaf aan dat voor een definitieve vaststelling te zijner tijd het oordeel van de Zuiderzeeraad zou worden gevraagd.

De naamskwestie liep verder door. Hoogleraar sociale geografie Alida Vlam werd door de Dienst der Zuiderzeewerken om advies gevraagd, zij schoof de naam 'Flevo' naar voren. Verder werd het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap geraadpleegd. Ook toen, begin 1952, kwam de naam Lelystad weer in beeld, maar de Zuiderzeeraad was intern verdeeld, zo bleek uit een brief van de Raad van 23 juni 1952 aan de minister van Verkeer en Waterstaat. De helft van de leden meende dat het hoofdcentrum 'zeer goed naar Lely zou kunnen worden genoemd, (...) aangezien het als het ware de bekroning van Lely's werk vormt'. Anderen meenden dat Lely zich met 'de vraagstukken van bewoning en dergelijke' nauwelijks bezig had gehouden, maar in dezelfde brief werden ook de tegenargumenten genoemd. De reactie kwam in een brief van 11 november 1952 van de nieuwe minister, Jacob Algera. Hij vond dat naast het gemaal Lely er nog een belangrijk object aan de oud-staatsman moest worden verbonden, te weten de toen geprojecteerde 'C-kern'. "Ik zou deze C-kern dan de naam Lelystad willen geven." De officiële publicatie van het besluit was in de Staatscourant van 30 december 1952.

Geografie[bewerken]

Samen met de gemeente Dronten en een klein stukje van de gemeente Zeewolde vormt Lelystad de polder Oostelijk Flevoland. Deze polder maakt deel uit van de Zuiderzeewerken, viel droog op 29 juni 1957 en ligt 4,8 meter onder de zeespiegel. Lelystad is met een totale oppervlakte van 765,39 km² de tweede gemeente van Nederland. Hiervan is echter maar 234,13 km² land, de rest is water (IJsselmeer en Markermeer).

Lelystad wordt aan oostelijke zijde begrensd door de A6. De tweede verkeersader die door de stad loopt is de N302, die loopt van Hoorn naar Kootwijk. Naast de grootste gemeente is Lelystad ook een stad aan het water. In Lelystad zijn veel havens te vinden voor de pleziervaart en woningen met privé-steigers.

Straataanduiding[bewerken]

In diverse wijken van Lelystad is een bijzondere nummering toegepast. Zo zijn er 24 "wijken" met afzonderlijk genummerde straten, gevolgd door het huisnummer, b.v. Kogge 01-05, Tjalk 15-01 enz. Deze nummering komt voornamelijk voor in de schepenwijken (Tjalk, Kempenaar, Gondel e.d.), in de boswijk (Kamp, Zoom, Griend, Horst e.d.) en in enkele straten van het stadscentrum (De Veste, De Schans en De Stelling). Deze wijken zijn voornamelijk gebouwd in de tweede helft van de jaren '70 t/m de tweede helft van de jaren '80 van de 20e eeuw. In de wijken die hiervoor werden gebouwd (Zuiderzeewijk en Atolwijk) en daarna (Waterwijk, Lelystad-Haven, Landstrekenwijk, Golfpark, Hollandse Hout, Landerijen etc.) komt dit systeem niet voor. Dit systeem van stratennummering is vrij uniek in Nederland. Eerder kwam het al voor in Wijchen (de Blauwe Hof), Zevenaar (Zonegge) en Nijmegen (in de stadsdelen Lindenholt en Dukenburg).

Een inwoner van Lelystad heet Lelystedeling, Lelystatter of (voor vrouwen) Lelystadse.[2] In Lelystad wordt, ook door de gemeente, over het algemeen over Lelystedeling gesproken.

Geschiedenis[bewerken]

Lelystad is een van de jongste woonplaatsen van Nederland. Daardoor is haar geschiedenis ook een korte, maar wel goed gedocumenteerde. Lelystad ligt in Oostelijk Flevoland, de derde polder van het plan-Lely. De Wieringermeer is de eerste, de Noordoostpolder is de tweede en Zuidelijk Flevoland de vierde polder. Oorspronkelijk zou Lely's Zuiderzeeproject worden afgerond met de Markerwaard, maar de vijfde polder is er nooit gekomen.

In tegenstelling tot de Noordoostpolder heeft Oostelijk Flevoland slechts vier woonkernen: twee dorpen (Swifterbant en Biddinghuizen), een kleine stedelijke gemeenschap (Dronten) en een stad (Lelystad). In de Noordoostpolder waren juist vele dorpen, maar vanwege schaalvergroting in de landbouw en de toename van het autobezit achtte men dat in Oostelijk Flevoland niet nodig.

In de zomer van 1950 werd een begin gemaakt met de aanleg van de ringdijk van Oostelijk Flevoland. Middenin het IJsselmeer werd het dijkvak Perceel P aangelegd, dat een lengte had van zeven kilometer. Vanaf Perceel P kon aan beide zijden worden gewerkt aan de rest van de ringdijk. Eén kilometer dijkvak was verbreed tot 50 à 100 meter. Op dit verbrede stuk werd een werkhaven aangelegd. Ook werd er een bouwput gegraven voor het gemaal Wortman, één van de drie gemalen die bij de drooglegging van Oostelijk Flevoland werden ingezet. Verder werd een kamp gebouwd waar dijkwerkers en ander personeel werden gehuisvest.

In oktober 1954 kwam het dijktracé tussen Perceel P en Harderwijk gereed. Perceel P was niet langer een eiland. Desondanks werd het verbrede dijkvak omgedoopt tot Werkeiland Lelystad-Haven. De ringdijk van Oostelijk Flevoland werd in september 1956 gesloten, en in juni 1957 viel de polder droog. De ontwikkeling van Lelystad kwam echter niet op gang; lange tijd bestond de stad slechts uit het Werkeiland Lelystad-Haven, dat overeenkomt met de huidige gelijknamige wijk. Pas in september 1967 arriveerden de eerste bewoners van het 'eigenlijke' Lelystad. Vervolgens duurde het erg lang voordat Lelystad als een echte stad werd gezien. Volgens de 'buitenwereld' leefde men in Lelystad in de rimboe.

De gemeente Lelystad werd bij wet[3] ingesteld op 1 januari 1980, met als eerste burgemeester Hans Gruijters. In de jaren 80 kreeg Lelystad te maken met leegloop doordat in het zuidwesten van de Flevopolder Almere werd gebouwd. Die nieuwe stad was door haar gunstige ligging ten opzichte van Amsterdam en het Gooi aantrekkelijker voor forensen en andere nieuwe bewoners dan Lelystad. Een periode van leegstand en verpaupering volgde. Halverwege de jaren 90 ging het roer om. Stedenbouwkundige inzichten veranderden en wijken werden geherstructureerd. In de wijk Schouw werden zelfs hele straten met de grond gelijk gemaakt om plaats te maken voor de nieuwe wijk Hanzepark. Inmiddels wonen er weer mensen en werd er tot eind 2009 volop gebouwd. Lelystad zette in op woonmilieus, en zo ontstonden wijken als het Golfresort, een wijk die gebouwd is midden op een golfbaan, en Parkhaven.

Toekomst[bewerken]

Zilverparkkade

De stad heeft een andere weg ingeslagen; in plaats van slechts een woonstad voor forensen te zijn, wil Lelystad zich meer en meer profileren als een aantrekkelijke woonstad met vele attracties en natuur en werkgelegenheid. Ook wil men meer aansluiting zoeken met de Randstad en met name Amsterdam, omdat ongeveer de helft van de beroepsbevolking in en om Amsterdam werkt. Deze ontwikkeling is ook ingegeven door de recente discussie (2007) over de uitbreiding van het vliegveld Lelystad. Het stadshart, dat stamt uit de jaren '80, werd volledig geherstructureerd. Er worden aansprekende namen uit de architectuurwereld gecontracteerd om Lelystad meer een eigen identiteit en zelfvertrouwen te geven. Voorbeelden zijn het Agoratheater en de Zilverparkkade.

Ook wordt voor het eerst in haar geschiedenis de lange kuststrook een onderdeel van de stad. Omdat er lange tijd sprake was van aanleg van de Markerwaard, heeft de stad zich altijd van het water afgekeerd. Nu deze plannen definitief van tafel zijn, betrekt men het water meer bij de stad en wordt Bataviahaven een echte havenkom. Bataviastad breidt uit richting het water. Ook werkt de gemeente mee aan Marker Wadden, een project van Natuurmonumenten om nieuwe (natuur)eilanden in het Markermeer aan te leggen vlak buiten de kustlijn van Lelystad.

Voor de werkgelegenheid werkt de gemeente Lelystad aan een overslaghaven ter hoogte van de Flevocentrale (ten noorden van de stad) en de luchthaven wordt uitgebreid. De nieuwe wijk Warande zal het bevolkingsaantal, naar verwachting, doen groeien naar 80.000.

In 2012 werd de de Hanzelijn voltooid, een nieuwe spoorlijn tussen Lelystad en Zwolle. Sinds eind dat jaar duurt een treinreis tussen beide steden slechts dertig minuten. Het noorden en noordoosten van Nederland zijn zo in reistijd met de trein dichter bij de Randstad komen te liggen. In Dronten en Kampen zijn nieuwe stations geopend en station Lelystad werd uitgebreid.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Bataviahaven

Lelystad kent een aantal toeristische attracties. Het bekendst zijn:

Monumenten[bewerken]

In Lelystad bevinden zich een oorlogsmonument, en een rijksmonument: Scheepswrak VAL1460. Zie de Lijst van gemeentelijke monumenten in Lelystad voor een overzicht van de gemeentelijke monumenten.

Onderwijs[bewerken]

Het basisonderwijs in Lelystad bestaat uit verschillende scholen die in de verschillende woonwijken gevestigd zijn op loop- en fietsafstand voor de leerlingen en hun ouders. Daarbij behoren zowel de openbare, christelijke, islamitische en interconfessionele basischolen. Het speciaal onderwijs heeft ook in Lelystad verschillende vestigingen.

De gemeente Lelystad kent drie grote scholengemeenschappen, welke samen behoren tot de SVOL, Stichting Voortgezet Onderwijs Lelystad. Daarnaast is er het Groen Onderwijs op het Groenhorstcollege en het speciaal onderwijs voor de leerlingen tussen 12 en 18 jaar. Het MBO, Roc-Flevoland, inmiddels bekend onder de naam MBO College Lelystad, bevindt zich in het centrum van de stad met een nevenvestiging in Almere.

HBO is minimaal aanwezig, een universiteit ontbreekt vooralsnog in Lelystad. In omliggende steden zoals, Harderwijk, Zwolle, Almere zijn hbo's gevestigd die samenwerken met de opleidingen in Lelystad. Internationaal onderwijs bevindt zich in het nabij gelegen Almere, en het Leonardo onderwijs in Dronten.

Economie en werk[bewerken]

Lelystad kent vier grote bedrijventerreinen, Oostervaart aan de noordoostzijde van de stad, Noordersluis aan de zuidwestelijke zijde van de stad en Flevo- en Larserpoort beide aan de zuidoostelijke zijde van de stad. In Lelystad zetelen landelijk bekende bedrijven zoals McCain (patates-frites en andere aardappelproducten), Giant (fietsen), Donkervoort (sportauto's) en Scarlet (telecommunicatie).

Daarnaast kent de stad nog enkele kleinere bedrijventerreinen zoals Groene Velden, Gildenhof, Kempenaar, Jol, Tjalk, Sont, Ketelmeerstraat en Griend met voornamelijk lokale bedrijvigheid. Deze bedrijventerreinen liggen vaak aan de rand van woonwijken.

Winkelcentra[bewerken]

In Lelystad zijn vier grote winkelcentra: Lelycentre (het oudste winkelcentrum), Stadshart Lelystad (hoofdwinkelcentrum), Palazzo (diverse winkels op het gebied van woninginrichting) en Batavia-Stad dat vooral bekend is van de vele koopjes. Daarnaast zijn er verspreid over de stad diverse kleinere winkelcentra zoals in de Botter, Tjalk, Voorstraat etc.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Tot 1981 was de enige verbinding tussen Noord-Holland en Flevoland de Oostvaardersdijk langs het IJsselmeer. Over deze dijk liep sinds 8 juni 1969 ook de eerste busdienst van de Flevodienst tussen Lelystad en Amsterdam, later verlengd naar Emmeloord en Kampen. Het centrale busstation Gordiaan was gelegen ten noordoosten van het huidige NS station. In 1981 is Lelystad aangesloten op de A6 en hoeft er niet meer via de Oostvaardersdijk te worden gereden.

Sinds 1988 is Lelystad aangesloten op het landelijke spoorwegnet als eindpunt van de eveneens in 1988 voltooide Flevolijn WeespLelystad. De stad heeft één station, namelijk Lelystad Centrum. In 2012 werd de Flevolijn verlengd met de Hanzelijn tussen Lelystad en Zwolle. Daartoe is het station uitgebreid van twee naar vier sporen.

Een tweede station, Lelystad Zuid, staat al sinds 1988 in de ruwbouw gereed. Het zal worden afgebouwd en in gebruik genomen worden als Lelystad Zuid bebouwd gaat worden. Eind 2007 (november/december) vond besluitvorming plaats over deze woonwijk (De Warande) en het bijbehorende station in de gemeenteraad. Het uiteindelijke doel van deze uitbreiding is de groei van het aantal inwoners tot ca. 100.000.

De infrastructuur binnen Lelystad kenmerkt zich door gescheiden infrastructuur voor fietsers enerzijds en overig verkeer anderzijds (fietsers beschikken over volledig vrijliggende fietspaden). De fietspaden worden middels fietsbruggen of -tunnels over of onder de doorgaande wegen gevoerd. Voor het autoverkeer zijn er doorgaande dreven rond de stad en dreven richting het centrum van de stad. In en rond het centrum is dit systeem echter verlaten en vervangen door gelijkvloerse kruisingen, "De Groene Carré". Als gevolg hiervan zijn diverse dreven in en rond het centrum omgelegd en diverse rotondes aangebracht. De maximumsnelheid op deze dreven is teruggebracht tot 50 km/h. Het uiteindelijke doel is om al het verkeer dat niet per se in of de in de buurt van het centrum hoeft te zijn om te leiden via de zogenoemde ring (Larserdreef, Oostranddreef, Westerdreef en Houtribdreef). Dit systeem werkt niet overal effectief en zorgt met name rond de avondspits voor files op de dreven en in de straten rondom het station.

In 2007 zijn de fietspaden aangepakt en waar nodig voorzien van betere belijning. Hierdoor is het duidelijker geworden in welke richting het hoofdwinkelcentrum (De Gordiaan) ligt en in welke windrichting je fietst.

De stadsbusdienst wordt uitgevoerd door Arriva. De stadsbusdienst heeft negen buslijnen, waarvan zes "gewone" buslijnen (lijn 1 t/m 5 en 7), één spitslijn (lijn 8) en twee buurtbussen (lijn 9 en 10). De stadsbusdienst verzorgt op (bijna) elke lijn elk kwartier een verbinding met het treinstation c.q. centrum. Daarnaast vertrekken er vanaf het station regionale lijnen naar Groningen (Q-liner), Harderwijk, Kampen, Swifterbant en Zwolle (Hanzeliner). De busverbinding naar Zwolle is in december 2012 vervangen door de Hanzespoorlijn.

Gezondheidszorg[bewerken]

Lelystad kreeg pas betrekkelijk laat een ziekenhuis. Het werd opgeleverd in september 1982, een modern groot ziekenhuis. Het ligt in het centrum in de buurt van het treinstation. In eerste instantie was het veel te groot voor Lelystad. Dat kwam door enorme teruggang van de stad begin jaren tachtig. In de periode 1981-1984 vertrokken er meer dan 10.000 inwoners. Dit kwam mede door de grootschalige woningbouw in Almere. Daarnaast waren er toentertijd wijken vol huurwoningen, terwijl er ook een behoefte aan koopwoningen was. Tijdens deze recessie werd het ziekenhuis geopend, en mede daardoor stonden gehele afdelingen leeg. In 1990 fuseerden de ziekenhuizen van Lelystad en Emmeloord tot de IJsselmeerziekenhuizen.

Het ziekenhuis werd bekend doordat er van 1987 tot 1993 de ziekenhuisdramaserie Medisch Centrum West werd opgenomen. Deze maakte gebruik van de leegstaande vierde etage. Ook de stad zelf werd bekender door deze serie. Op vele locaties werd gefilmd en ook veel inwoners werkten mee aan de serie. Ook werd gefilmd in diverse woonhuizen in Lelystad. De populariteit van de serie was voor de gemeente Lelystad een reden om mee te werken, ter promotie van Lelystad. Ook de Nederlandse Spoorwegen werkten mee en belichtten ter promotie van de nieuwe Flevolijn het toen gloednieuwe Station Lelystad Centrum. Er werden ook scènes opgenomen in de trein. De serie is ontwikkeld door de TROS en John de Mol tv-producties (tegenwoordig Endemol).

Voor het overige genoot het ziekenhuis geen goede reputatie. Zo was er in 2002 sprake van een door de Inspectie voor de Gezondheidszorg opgelegde opnamestop, omdat de patiëntenzorg niet meer viel te waarborgen. In de jaarlijkse door opinieweekblad Elsevier gepubliceerde lijst van beste Nederlandse ziekenhuizen stond het IJsselmeerziekenhuis ook in 2007 weer op de allerlaatste plaats. Ook werden in 2008 op last van de inspectie operatiekamers gesloten.[4]

Eind 2008 werden de ziekenhuizen overgenomen en omgedoopt tot MC Zuiderzee.

Evenementen en uitgaansleven[bewerken]

Agoratheater
  • Autoraces - Midlandcircuit (Op dit circuit worden regelmatig autospeedway- en ovalracing-evenementen georganiseerd)
  • Bioscoop - Utopolis is gesloten sinds 9 januari 2013. Het Agoratheater draait sindsdien films onder de naam "AGORA Filmtheater".
  • Golfbaan - Golf Event Center (18 holes)
  • Nationale Oldtimerdag (een van de grootste oldtimerevenementen in Nederland)
  • Seabottom Jazz festival - jaarlijks jazzmuziekfestival in het Agoratheater
  • Sportcentrum De Koploper (multifunctioneel sport- en recreatiecentrum voor onder andere zwemmen, tennis, squash, zaalsporten, klimmen, bowling en horeca)
  • Sunsation - Jaarlijks terugkerend evenement ter ere van de zonnewende. Locatie: Observatorium Robert Morris
  • Theater - Agoratheater
  • Bataviahavendagen (laatste weekend van juni)- gratis jaarlijks, nautisch evenement met de nationale sloepenshow en classic fm-concert, afgesloten met grote vuurwerkshow
  • Yachtvision boatshow - Nautisch evenement in de Bataviahaven
  • ANWB testcircuit - Circuit voor diverse rijvaardigheidstrainingen van de ANWB
  • Nationaal Luchtvaart-Themapark Aviodrome
  • Club IM - een discotheek voor de jeugd

Sidhadorp Lelystad[bewerken]

In Lelystad bevindt zich al ruim twintig jaar een zogenaamd Sidhadorp. Dit is een buurt waar vele beoefenaars van de transcendente meditatie (TM) wonen en werken. Er is een speciale basisschool waar ook TM wordt onderwezen, er zijn verder een Ayurvedisch gezondheidscentrum, een natuurvoedingswinkel en een vegetarisch restaurant. Het Sidhadorp werd opgericht door de Stichting Harmonisch Leven (SHL).

Politiek[bewerken]

Samenstelling gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Lelystad bestaat uit 35 zetels. Hieronder volgt de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:

Gemeenteraadszetels
Partij 1994 1998 2002 2006 2010 2014
VVD 6 9 7 5 7 5
Inwoners Partij Lelystad - - 2 4 5 5
PvdA 6 9 7 11 7 4
SP - - 1 4 2 4
Partij voor Lelystad - - - - - 3
D66 7 3 2 - 2 3
ChristenUnie* 1 1 2 3 3 3
GroenLinks 3 4 3 2 2 3
CDA 4 4 4 3 2 2
Leefbaar Lelystad - - 4 2 2 2
OPA Plus - - - - - 1
STADS-Partij - - - 1 1 -
Lelystads Belang** - - - - 2 -
AOV/Unie55+ - 2 - - - -
NatuurwP 1 1 - - - -
AOV/NWP - - 1 - - -
Overigen 5 - - - - -
Totaal 33 33 33 35 35 35

*Deed in 1994 en 1998 mee als combinatie RPF, GPV en de SGP.
**Verder als Lelystads Belang

Burgemeesters[bewerken]

Vriendschapsband[bewerken]

De gemeente Lelystad heeft een vriendschapsband met de Surinaamse plaats Lelydorp.

Bekende inwoners[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Flevostad of Lelystad - Mr K. Jansma en prof. Sj. Groenman, in Algemeen Handelsblad, 5 december 1950
  2. Advies Onze Taal
  3. Wet instelling gemeente Lelystad, Wetten.oveheid.nl. Geraadpleegd 13 november 2013
  4. OK's IJsselmeerziekenhuizen dicht. NOS Nieuws, 17 september 2008