Haarlem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken
Haarlem
Gemeente in Nederland
Vlag van de gemeente Haarlem Wapen van de gemeente Haarlem
Locatie van de gemeente Haarlem
Situering
Hoofdplaats Haarlem
Provincie Noord-Holland
Coördinaten 52° 23' NB 4° 38' OL
Algemeen
Oppervlakte 32,12 km²
- land 29,32 km²
- water 2,8 km²
Inwoners (31 dec. 2008) 148.220? (5055/km²)
Belangrijke verkeersaders A9 A200 N200, A208 N208, N205, N232
Politiek
Burgemeester (lijst) Bernt Schneiders (PvdA)
Bestuur PvdA, SP, VVD
Zetels
PvdA
SP
VVD
GroenLinks
CDA
D66
Axielijst
Partij Spaarnestad
ChristenUnie/SGP
Ouderenpartij Noord-Holland		 39
11
7
7
4
4
2
1
1
1
1
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 14.200 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 239.000
WW-uitkeringen (2007) 15 per 1000 inw.
Autobezit (2007) 388 per 1000 inw.
Overig
Postcode 2000-2037, 2063
Netnummer 023
CBS-code 0392
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.haarlem.nl
Portaalicoon   Nederland
Grootstedelijke agglomeratie (donkergroen) en stadsgewest (lichtgroen)

Haarlem (Sound uitspraak (info·uitleg)) is een stad en gemeente in Kennemerland en de hoofdstad van de Nederlandse provincie Noord-Holland.

Haarlem ligt aan de rivier het Spaarne en behoort tot de middelgrote steden in de Randstad. Tot de gemeente Haarlem behoren de stad Haarlem en het westelijke deel van het dorp Spaarndam. De gemeente telt 148.220 inwoners[1] en is daarmee na Amsterdam de tweede stad van Noord-Holland. De grootstedelijke agglomeratie Haarlem (Haarlem, Heemstede, Bennebroek en Bloemendaal) telt ongeveer 190.000 inwoners en het stadsgewest Haarlem (Zuid-Kennemerland en IJmond) ruim 400.000 inwoners. [2]

Inhoud

[bewerken] Naam

De naam Haarlem is waarschijnlijk afgeleid van 'Harloheim'. Dit heeft de betekenis van een woonplaats (heim) op een hoge zandgrond (haar) in het bos (lo). De naam 'Haralem' werd voor het eerst op papier gezet door een geestelijke van de Sint Maartenskerk te Utrecht. Aan het begin van de tiende eeuw moest de geestelijke een lijst samenstellen van alle bezittingen van de kerk. Op deze lijst wordt 'Haralem' met drie boerderijen genoemd.[3]

Aan de ligging aan de rivier het Spaarne, ontleent de stad de bijnaam 'Spaarnestad'. Een inwoner van de stad is een Haarlemmer, maar wordt ook wel mug genoemd. In 1658 stichtte Peter Stuyvesant Nieuw Haarlem aan de Amerikaanse oostkust. In 1664 namen de Engelsen de kolonie over en noemden de plaats 'Harlem'. Tegenwoordig maakt Harlem, dat in het noorden van de borough Manhattan ligt, deel uit van de stad New York.

[bewerken] Geschiedenis

Zie Geschiedenis van Haarlem voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Gerrit Adriaensz. Berckheyde: Jansstraat in Haarlem (2e helft 17e eeuw)
Executies door de Spanjaarden tijdens het Beleg van Haarlem
Stadsplattegrond van Haarlem uit 1652

[bewerken] Middeleeuwen

In de 10e eeuw komt Haarlem voor het eerst voor in literatuur. In de bron wordt de plaats vermeld onder de naam 'Haralem'. Uit archeologisch onderzoek blijkt dat er 1500 jaar voor onze jaartelling al sprake was van bewoning in de omgeving van het Spaarne. De plaats ontstond als geestnederzetting op een strandwal, waarover een landweg liep die het noorden van Holland met het zuiden verbond. De stad werd de zetel van de graven van Holland en in 1245 verleende Graaf Willem II Haarlem stadsrechten. Door de gunstige ligging van aan het Spaarne en door de hierboven genoemde verbindingsweg kon de stad zich snel ontwikkelen. De economie van de stad draaide in de 13e en 14e eeuw vooral op het brouwen van bier, scheepsbouw en lakennijverheid. In de 15e eeuw liep de economie terug. Dit was mede te wijten aan de onlusten in die periode in Holland en West-Friesland.

[bewerken] 16e eeuw

In 1572 koos Haarlem in de Tachtigjarige Oorlog partij voor de opstandelingen van Willem van Oranje en tegen de Spaanse koning. Aan het eind van dat jaar begon, onder leiding van Don Fadrique Álvarez de Toledo, de belegering van de stad door de Spanjaarden en in juni 1573 gaf de stad zich over, na vrijwel uitgehongerd te zijn. 700 verdedigers werden onthoofd.

In 1577 vertrokken de Spanjaarden en kwam de stad aan de zijde van Willem van Oranje. Haarlem had als katholieke stad zwaar te lijden onder de reformatie. In het Akkoord van Veere, dat in datzelfde jaar werd gesloten, werden de gelijke rechten tussen katholieken en protestanten vastgesteld. Daarmee was Haarlem de enige Hollandse stad waar in die tijd godsdienstvrede was.[4] In juni 1578 ging het al mis. Tijdens het middaggebed op Sacramentsdag bestormden protestanten de toen nog katholieke Grote Kerk op de Grote Markt. Ze plunderden de kerk en doodden de priester. Ook de kloosters werden daarna geplunderd en deels vernield. De opstand duurde maar enkele dagen, maar de verhouding tussen de protestanten en katholieken bleef verstoord. In 1581 werd het verdrag van Veere beëindigd. Vanaf die tijd was in Haarlem nog maar één godsdienst toegestaan: de Gereformeerde. Het katholieke leven ging ondergronds. Alle voormalig katholieke kerken werden door de protestanten in gebruik genomen, daarbij werden alle heiligenbeelden, schilderijen en andere versieringen verwijderd. De kerk moest er immers eenvoudig uitzien. De katholieken richtten schuilkerken in, waar ze in het geheim bijeen konden komen. De best bewaarde schuilkerk in Haarlem is te vinden aan de Bakenessergracht achter nummer 33. De kerk heette vroeger Oud Katholieke Kerk van St. Anna en Maria.

Nadat de rust was teruggekeerd zagen veel Vlamingen en Fransen hun kans en trokken naar Haarlem. Zij bezorgden de Haarlemse linnennijverheid een nieuwe bloeiperiode. De schilder Frans Hals was een zoon van een van deze Vlaamse immigranten.

[bewerken] 17e eeuw

De stad onderging na 1577 een enorme bloeiperiode. Het aantal inwoners van de stad groeide binnen 50 jaar van 18.000 naar 40.000, wat Haarlem tot een van de grootste steden van Holland maakte. De economische bloei was vooral te danken aan de textielnijverheid. In 1631 werd begonnen met de aanleg van een trekvaart tussen Haarlem en Amsterdam en in 1657 werd er een trekvaart gegraven tussen Haarlem en Leiden. Aan het einde van de 17e eeuw was de stad gegroeid tot 55.000 inwoners.

[bewerken] 18e en 19e eeuw

Na 1680 ging het, net als in Leiden, slecht met de textielnijverheid in Haarlem. Het aantal inwoners daalde in 1815 tot onder de 20.000. In 1839 reed de eerste Nederlandse trein tussen Amsterdam en Haarlem en in 1843 werd het spoor verlengd tot Leiden. De Oude Lijn en de spoorlijnen in de omgeving van Haarlem werden geëxploiteerd door de HSM (Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij). Initieel reden de treinen op breedspoor van 1945 mm. Alle breedspoorlijnen waren tegen 1866 omgebouwd naar normaalspoor. Het oorspronkelijke station van Haarlem was gelegen op de plaats van het huidige revisiebedrijf van NedTrain. Naast de huidige spoorlijnen was er de lijn naar IJmuiden en de spoorlijn Aalsmeer - Haarlem, onderdeel van de Haarlemmermeerspoorlijnen. Deze laatste had een eigen halte Haarlem Rijksstraatweg, niet ver van het huidige station Haarlem Spaarnwoude.

Stadsplattegrond van Haarlem uit 1865

Op 28 mei 1878 werd de eerste paardentramlijn tussen Station Haarlem en Dreef geopend door de HlTyM (De Haarlemsche Tramway-Maatschappij). [5] In 1913 werd deze paardentram geëlektrificeerd en verlengd. Er kwamen nog meer stadslijnen (in 1899 een ringlijn, in 1900 een lijn naar Bloemendaal en in 1914-1916 twee lijnen naar Overveen). Op 1 juli 1881 werd de stoomt)ramlijn Haarlem - Leiden geopend door de NZHSTM. Deze lijn werd in 1932 geëlektrificeerd, waarna de blauwe trams er gingen rijden. In 1897 werd de stoomtramlijn naar Alkmaar (1897) aangelegd, in 1899 de elektrische tram naar Zandvoort (1899) en in 1904 die naar Amsterdam (1904). Alle betrokken tramwegmaatschappijen fuseerden uiteindelijk in de NZHTM. De lijn naar Leiden was normaalsporig, terwijl de lijn Zandvoort - Amsterdam en de lijn naar Alkmaar metersporig waren. Er waren zowel normaal- als metersporige stadstramlijnen.

In 1853 werd het bisdom Haarlem gesticht en tussen 1895 en 1930] werd aan de toenmalige rand van de stad een nieuwe kathedraal gebouwd. Pas in de tweede helft van de 19e eeuw begon de economie van de stad weer op te krabbelen. Er ontstonden nieuwe industrieën, waaronder de rijtuigen- en spoorwagenfabriek Beijnes, de machinefabriek van Figee en de drukkerij van Joh. Enschedé.

[bewerken] 20e en 21e eeuw

Op 1 mei 1927 werd de gemeente Schoten een deel van Haarlem. Ook werden delen van omliggende gemeenten geannexeerd. In de jaren '30 leed ook Haarlem onder de slechte economie en na de Tweede Wereldoorlog verdwenen de grote industriële bedrijven uit de stad. Haarlem werd een stad van diensten, scholen en overheidsinstellingen. De laatste jaren wordt er in Haarlem hard gewerkt aan een aantal grootschalige bouwprojecten.

[bewerken] Geografie

[bewerken] Topografie

Satellietfoto van Haarlem

Haarlem ligt in de noordvleugel van de Randstad. De gemeente grenst met de klok mee aan de gemeentes Velsen, Haarlemmerliede en Spaarnwoude, Haarlemmermeer, Heemstede en Bloemendaal. Oostwaarts liggen Amsterdam (19 km) en Schiphol (13 km). De havens van IJmuiden liggen 10 km naar het noorden en de Noordzeekust ligt ongeveer 7 km naar het westen. De gemeente is opgedeeld in 5 stadsdelen, 9 wijken en 40 buurten.

   Aangrenzende gemeenten   
    Velsen   Haarlemmerliede
en Spaarnwoude 
 Bloemendaal    
    Heemstede   Haarlemmermeer 

Haarlem heeft een belangrijke regionale functie. Het primaire verzorgingsgebied bestaat uit het noordelijke deel van de Zuid-Hollandse Bollenstreek, Zuid-Kennemerland, IJmond en een deel van de Haarlemmermeer. De stad is bisschopszetel van het Bisdom Haarlem-Amsterdam De agglomeratie Haarlem maakt op haar beurt weer deel uit van een grotere agglomeratie, de Metropoolregio Amsterdam. Deze regio beslaat een groot deel van de noordvleugel van de Randstad. Er wonen meer dan 2 miljoen mensen.

[bewerken] Geologie en landschap

Het centrum van Haarlem, Haarlem-Noord en het Haarlemmerhoutkwartier liggen op een oude, afgegraven strandwal ten westen van de rivier het Spaarne. Op deze strandwal liggen ook de dorpen Heemstede en Bennebroek. De westelijke wijken van de stad liggen in de laagveenvlakte tussen deze strandwal en de oude duinen waarop o.a. de dorpen Aerdenhout, Overveen, Bloemendaal en Santpoort liggen. Ten westen van deze dorpen liggen de jonge, vooral onbebouwde duinen. De wijken Haarlem-Oost en Schalkwijk, die ten oosten van het Spaarne liggen, zijn gebouwd op laagveenafzettingen. Ten noorden van Haarlem liggen de zeekleipolders van het voormalige IJ. Ten oosten van Haarlem ligt de droogmakerij de Haarlemmermeer.

Ten noorden en ten oosten van Haarlem liggen grote weidegebieden die een groene buffer vormen tussen de stad en Amsterdam. De Haarlemmermeer ten zuidoosten van de stad herbergt veelal akkerland. Ten zuidwesten van Haarlem liggen bosgebieden en tuinbouwgronden waaronder veel bollenvelden. Het gebied ten westen van de stad bestaat uit bossen en duinen.

[bewerken] Bodemgebruik

Molen en koepelgevangenis
Straatje

De cijfers over het bodemgebruik binnen de gemeente Haarlem zijn van 2003. Tussen haakjes staat het percentage van de totale oppervlakte (in km2) van de gemeente dat het betreffende gebruik inneemt. [6]

Bodemgebruik Haarlem
Absoluut Relatief
Totale oppervlakte 32,12 -
w.v. land 29,32 91,3%
w.v. water 2,8 8,7%
Bebouwde grond 17,02 53,0%
Woongebied 13,09 40,8%
Bedrijventerrein 2,32 7,2%
Overig bebouwde grond 1,61 5,0%
Wegen en verkeer 2,12 6,6%
Recreatie 4,51 14,0%
Agrarisch gebruik 4,39 13,7%
Bos en natuurlijk terrein 0,46 1,4%
Overige gronden 0,81 2,5%

[bewerken] Demografie

Haarlem heeft ongeveer 147.662 inwoners (1 januari 2008) en is daarmee na Amsterdam de tweede stad van Noord-Holland. Met een bevolkingsdichtheid van 5.036 inwoners per km2 land (Nederland: 486) is Haarlem een van de dichtstbevolkte steden van Nederland. De Haarlemse bevolkingsgroei was in 2007 4,3‰. [6] Sinds de jaren ’70 daalt de bevolkingsgroei.

[bewerken] Algemene gegevens

Demografie Haarlem[6] [7]
Absoluut Relatief Peiljaar
Totale bevoking 147.662 - 2008
0-19 jaar 32.056 21,7% 2008
20-44 jaar 54.408 36,8% 2008
45-64 jaar 38.719 26,2% 2008
65 jaar en ouder 22.479 15,2% 2008
Bevolkingsdichtheid per km2 5.036 - 2008
Stedelijkheid 3.130 - 2006
Aantal Huishoudens 71.749 - 2008
w.o. stellen zonder kinderen 18.243 24,4% 2008
w.o. stellen met kinderen 16.225 22,6% 2008
w.o. éénouderhuishoudens 4.758 6,6% 2008
w.o. éénpersoonshuishoudens 31.973 44,6% 2008
Gemiddelde huishoudensgrootte 2,07 - 2007
Aantal allochtonen 35.464 24,0 2008
w.o. Turken 6.290 17,7% 2008
w.o. Marokkanen 4.420 12,5% 2008
w.o. Indonesiërs/Ned. Indiërs 4.808 13,5% 2008
w.o. Surinamers 1.961 5.6% 2008
w.o. Antillianen 887 2,5% 2008
w.o. Europeanen (EU-landen) 9.000 25,4% 2008
Bevolkingsgroei 276 4,3‰ 2007

[bewerken] Bevolkingsontwikkeling

In de jaren ’20 van de vorige eeuw groeide de Haarlemse bevolking voorbij de grens van 100.000 inwoners. In 1967 bereikte Haarlem het hoogste aantal inwoners: 173.133. Sindsdien daalt het bevolkingsaantal doordat er steeds meer bedrijvigheid uit de stad vertrok, hierdoor konden mensen geen werk meer vinden in Haarlem. In 1994 daalde het bevolkingscijfer onder de 150.000. Verwacht wordt dat de Haarlemse bevolking de komende jaren weer zal groeien tot boven deze grens, Haarlem fungeert sinds eind jaren '90 als 'overloop' van Amsterdam. Doordat in Amsterdam de huizen schaars en duur zijn, kozen steeds meer voormalige Amsterdammers voor Haarlem, de huizenprijzen in Haarlem zijn daardoor gestegen. In de onderstaande grafiek is de bevolkingsontwikkeling van Haarlem weergegeven.[6][8]

[bewerken] Godsdienst

Van de Haarlemse bevolking was in 2003 bijna twee derde van de bevolking niet kerkelijk gezind. 18,2% van de bevolking is Rooms Katholiek, 6,3% Nederlands Hervormd, 2,8% Gereformeerd en 6,4% Islamitisch. Haarlem is sinds 1853 de zetel van het rooms-katholieke bisdom Haarlem, dat vanaf 1 januari 2009 de naam bisdom Haarlem-Amsterdam draagt. De kathedraal van het bisdom is de Kathedrale Basiliek Sint Bavo aan de Leidsevaart. Voor de bouw van de Basiliek Sint Bavo was de zetel van het bisdom Haarlem gevestigd in het Bisdommelijk of Bisschoppelijk Paleis aan de Nieuwe Gracht 80 te Haarlem, het pand doet nog steeds dienst als bisschopshuis.

[bewerken] Politiek en bestuur

Sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 7 maart 2006 bestaat het Haarlemse bestuur uit de partijen de drie partijen PvdA, SP en VVD. De Haarlemse gemeenteraad telt 39 zetels.

[bewerken] College van B&W

Het college van burgemeester en wethouders voor de periode 2006-2010 bestaat uit de burgemeester en vier wethouders uit de coalitiepartijen PvdA, SP en VVD. Zij bezitten samen 25 van de 39 zetels in de gemeenteraad. Zie ook: Lijst van burgemeesters van Haarlem

De voorzitter van het college van B&W is de burgemeester:

  • Bernt Schneiders (PvdA): Openbare Orde en Veiligheid, Bestuurszaken, Economische Zaken, Promotie

De wethouders zijn:

[bewerken] Gemeenteraad

De gemeenteraad van Haarlem bestaat uit 39 leden en wordt sinds 1 juli 2006 voorgezeten door de burgemeester. De raad telt 10 verschillende fracties. De uitslag en zetelverdeling van de gemeenteraadsverkiezingen van 2002 en 2006 is als volgt:

Gemeenteraadsverkiezingen Haarlem[6]
Partij uitslag 2002 zetels 2002 uitslag 2006 zetel 2006
PvdA 20,3 8 25,6 11
SP 6,9 2 18,3 7
VVD 16,2 7 17,3 7
GroenLinks 12,4 5 10,4 4
CDA 14,7 6 9,2 4
D66 7,5 3 4,7 2
Axielijst - - 3,8 1
Partij Spaarnestad - - 3,0 1
ChristenUnie/SGP 2,3 1 2,5 1
Ouderenpartij Noord-Holland - - 2,8 1
Stadspartij Leefbaar Haarlem 16,4 7 - -
De Groenen 2,2 0 - -
Overige[9] 1,0 0 2,5 0

[bewerken] Stedenbanden

Haarlem heeft samenwerkingsverbanden met meerdere steden. Er zijn jumelages met twee steden: Osnabrück (Duitsland), sinds 1961 en Angers (Frankrijk), sinds 1964. Daarnaast is er nog een onofficiële band met het Zimbabwaanse Mutare.

[bewerken] Heraldiek

Zie Wapen van Haarlem voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het wapen van Haarlem bestaat uit een zwaard met daarboven een kruis. Het zwaard wordt geflankeerd door vier sterren. De sterren duiden op de verbondenheid van de stad met de zee. Het zwaard zou zijn toegevoegd door keizer Frederik II uit dank voor de verovering van Damiate in 1219. De patriarch van Jeruzalem zou uit dank het kruis hebben toegevoegd.

De wapenspreuk van Haarlem is Vicit vim virtus, wat Latijn is voor Dapperheid heeft geweld overwonnen.

[bewerken] Economie, werk en inkomen

De Waag aan het Spaarne speelde tussen 17e en de 19e eeuw een belangrijke rol in de Haarlemse economie
Voormalig fabriekspand aan het Spaarne van chocoladeproducent Droste
Zicht op het Spaarne met rechts het Teylers Museum

Tegenwoordig is Haarlem een stad die vooral bedrijven uit de dienstensector, zoals winkels, horeca en zakelijke dienstverleners, en publieke instellingen als scholen en overheidsinstellingen huisvest. Ook bevinden zich in de stad enkele industriële bedrijven. Ook toerisme vormt een belangrijke tak binnen de Haarlemse economie. In de periode van maart 2005 tot maart 2006 brachten ruim 700.000 buitenlandse toeristen een bezoek aan Haarlem.

[bewerken] Bedrijvigheid

Van de 13e tot en met de 17e eeuw was Haarlem een belangrijke textielstad. In de stad zijn gedurende vier eeuwen vooral laken, linnen en wol geproduceerd. Ook was gedurende de middeleeuwen het brouwen van bier een van de belangrijkste economieën in de stad. Het water uit het Spaarne werd hiervoor gebruikt. Maar nadat het water uit de rivier te vervuild werd, is er een vaart gegraven die Haarlem met de duinen moest verbinden. Deze naam kreeg toepasselijk de naam Brouwersvaart en moest de Haarlemse bierbrouwerijen zuiver duinwater leveren. Het Haarlemse biermerk Jopen herinnert aan de rijke historie van het brouwen van bier in de stad.

Na de industriële revolutie van de 19e eeuw werd Haarlem een echte industriestad. Verschillende bedrijven vestigden zich in de stad en langs het Spaarne. Deze rivier vormde samen met de in de 19e eeuw aangelegde spoorverbindingen met Amsterdam en Leiden de belangrijkste verbindingen met de rest van westelijk Nederland. De fabriek van J.J. Beijnes fabriceerde van oorsprong rijtuigen en trams en is later onder de naam Koninklijke Fabriek van Rijtuigen en Spoorwagen ook treinstellen gaan produceren. De in 1838 opgerichte fabriek verhuisde in 1950 naar Beverwijk en sloot in 1963. De aan het Spaarne gevestigde fabriek van Hendrik Figee begon als kistenfabriek en groeide uit tot een producent van hefkranen, heimachines en baggermolens. Haarlem kreeg internationale reputatie op het gebied van grafische industrie dankzij de drukkerij van Joh. Enschedé. In 1890 werd in Haarlem het chocoladebedrijf Droste opgericht. Het bedrijf vestigde zich aan het Spaarne. Het bedrijf is tegenwoordig gevestigd in Vaassen.

Tegenwoordig zijn er enkele farmaceutische bedrijven en bouwnijverheidsbedrijven in Haarlem gevestigd. Ook is de drukkerij Joh. Enschedé nog steeds in de stad gevestigd. Verder bevinden zich er nog vele andere commerciële bedrijven in de stad, vooral bedrijven uit de detail- en groothandel. Ook kent Haarlem een groot aantal bedrijven die zijn gespecialiseerd in de zakelijke dienstverlening.

[bewerken] Werk en inkomen

Van de mensen die in Haarlem werken werkt ongeveer 10% in de industrie, 19% in de handel, 17% procent in de zakelijke dienstverlening, 14% bij overheidsinstellingen en in het onderwijs en 17% in de gezondheids- en welzijnszorg. De overige 23% werkt in overige sectoren zoals bouwnijverheid, horeca en transport. In 2007 bood de stad ruim 66.000 arbeidsplaatsen. [6]

Een deel van de in Haarlem werkzame mensen zijn afkomstig uit omliggende gemeenten als Heemstede, Bloemendaal en Velsen. Een groot deel van de Haarlemmers werkt niet binnen de eigen gemeente. Veel Haarlemmers reizen dagelijks voor hun werk naar Amsterdam, Schiphol, Hoofddorp, Velsen en Leiden.

Het gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden bedroeg in 2005 ongeveer € 29.000, dat is iets onder het Nederlands gemiddelde van € 30.100. Het gemiddeld besteedbaar inkomen per persoon met 52 weken inkomen bedroeg € 18.800, het Nederlands gemiddelde bedroeg hier € 18.200. [6]

[bewerken] Winkels en markten

Haarlem werd in 1994, 2004 en 2005 door het Centraal Bureau voor de Statistiek uitgeroepen tot beste winkelstad van Nederland. Haarlem biedt een grote hoeveelheid en variëteit aan winkels. In de binnenstad zitten exclusieve woonwinkels, kledingzaken en verschillende antiek- en curiosawinkeltjes en een groot scala speciaalzaken. Verder kent Haarlem een groot aantal horecazaken en zijn er onder andere op de Grote Markt veel terrasjes te vinden. Daarnaast maken ook de culturele voorzieningen en de historische binnenstad Haarlem tot een aantrekkelijke winkelstad, zo oordeelt het CBS. Het overdekte winkelcentrum van Schalkwijk is een van de beste winkelcentra van Nederland [10]. De winkels in de binnenstad zijn iedere eerste zondag van de maand (koopzondag) en op donderdagavond (koopavond) geopend.

Naast de vele winkels is er nagenoeg elke dag in de week wel ergens in de stad een markt. Op de Botermarkt is er verder op iedere vrijdag een biologische boerenmarkt en op woensdag een boekenmarkt. De volgende markten worden wekelijks gehouden in Haarlem:

  • Grote Markt en Botermarkt (maandag)
  • Schalkwijk (dinsdag)
  • Botermarkt (woensdag)
  • Floresstraat (donderdag)
  • Zomerkade en Botermarkt (vrijdag)
  • Grote Markt en Botermarkt (zaterdag)

[bewerken] Toerisme

Het toerisme wordt steeds belangrijker in Haarlem, in vergelijking met 2000 en 2001 is het aantal toeristen verdrievoudigd, in de periode 2005 tot maart 2006 werd Haarlem door ruim 720.000 mensen bezocht.[11] Prognoses stellen vast dat dit aantal alleen maar zal stijgen. Verwacht wordt dat Haarlem over vijf jaar ruim 4 miljoen toeristen per jaar kan verwelkomen.[bron?] Haarlem heeft na de vier grote steden (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) de meeste buitenlandse toeristen per jaar. Dit grote aantal buitenlandse bezoekers kan verklaard worden door de gunstige ligging nabij Schiphol en Amsterdam én nabij de kust en het brede aanbod van cultuurhistorie, winkels en horeca.[11]

Haarlem telt 1200 rijksmonumenten en de historische binnenstad is een beschermd stadsgezicht. Verder heeft de stad een divers aanbod aan musea, theaters, poppodia en bioscopen en zijn er een nieuw concertgebouw en een in 2008 heropende stadsschouwburg te vinden. Onder de vele monumentale gebouwen is een groot aantal kerken en hofjes, waaronder het oudste nog functionerende hofje van Nederland: Het Hofje van Bakenes, in 1395 gesticht volgens een testamentaire bepaling van Dirk van Bakenes. Ook biedt de stad een aantal bijzondere musea, waaronder het Teylers Museum en het Frans Hals Museum. Ook biedt Haarlem een aantal grote jaarlijkse culturele evenementen zoals Bevrijdingspop, het Haarlemmerhoutfestival en Haarlem Jazzstad en sportevenementen zoals de Haarlemse Honkbalweek.

Haarlem staat bekend als bloemenstad. Tussen Haarlem en Leiden ligt de Bollenstreek, waar in de lente vele tulpen, narcissen en hyacinten in bloei staan. Elk jaar trekt in april het bloemencorso van Noordwijk naar Haarlem. De dag na de corso zijn de praalwagens nog te bezichtigen in de binnenstad.

Het Spaarne dat dwars door de binnenstad stroomt, wordt vooral in de zomermaanden veel gebruikt door pleziervaart. Ook de Mooie Nel aan de noordoostkant van de stad biedt een groot open vaarwater. Vanaf het Spaarne is via Spaarndam het Noordzeekanaal bereikbaar en via de Ringvaart zijn de plassen van Zuid-Holland te bereiken. De grachten en singels in en rondom de binnenstad zijn bereikbaar voor boten met een geringe doorvaarthoogte.

[bewerken] Verkeer en vervoer

[bewerken] Wegverkeer

Haarlem is vanuit het noorden en oosten bereikbaar via autosnelwegen. Vanuit het zuiden en westen is de stad bereikbaar via provinciale wegen. De meeste wegen in en rond de stad hebben de functie als aan- en afvoerweg. Een aantal wegen vervullen echter de functie van doorvoerweg van en naar de kust. Strandgangers gebruiken de wegen om ’s zomers naar de stranden van Zandvoort en Bloemendaal aan Zee te rijden wat vaak voor verkeersopstoppingen leidt op de wegen rond het centrum. Om deze reden zijn er plannen om een zuidelijke randweg aan te leggen vanaf de Schipholweg naar de Westelijke Randweg, die met een tunnel onder het Spaarne doorgaat. [12] Ook is er ter verbetering van de doorstroming tussen de Waarderpolder en Haarlem-Noord door de gemeente een plan ontwikkeld voor de bouw van een brug over het Spaarne, de Schoterbrug, en de aanleg van de Oostweg, een oostelijke randweg door de Waarderpolder.

Rondom Haarlem liggen de volgende rijks- en provinciale wegen:

[bewerken] Spoorwegen

NS Station Haarlem
Station Haarlem Spaarnwoude met rechts de Amsterdamse Vaart

De gemeente Haarlem telt twee spoorwegstations. Het grootste is station Haarlem, dat ten noorden van de binnenstad ligt op 10 minuten loopafstand van de Grote Markt. Dit rijksmonument dateert uit 1906-08 en is ontworpen door D.A.N. Margadant. Het is het knooppunt van de "Oude lijn" Amsterdam - Rotterdam en de lijnen Haarlem - Uitgeest en Haarlem - Zandvoort. Vanaf dit station rijden intercity’s en stoptreinen in de richtingen Amsterdam, Alkmaar (en verder), Leiden (en verder) en Zandvoort aan Zee.

Het tweede station - geopend in 1998 - is station Haarlem Spaarnwoude. Op dit station stoppen alleen stoptreinen.

Station Bloemendaal ligt op de gemeentegrens tussen Haarlem en Bloemendaal. Station Overveen ligt net over de gemeentegrens met Bloemendaal. Aan beide stations stoppen alleen stoptreinen. Het station Heemstede-Aerdenhout, dat net over de gemeentegrens met Heemstede ligt, is een belangrijk station voor inwoners uit het zuiden van Haarlem. Hier stoppen sneltreinen en stoptreinen in de richtingen Haarlem / Amsterdam, Leiden (en verder) en Alkmaar (en verder).

[bewerken] Scheepvaart

Al sinds de middeleeuwen wordt het Spaarne gebruikt als vaarroute voor goederenschepen. Sinds de drooglegging van de Haarlemmermeer slibde de rivier steeds verder dicht. Door de komst van industriële bedrijven begin 20e eeuw, was de gemeente genoodzaakt het Spaarne uit te diepen, zodat deze geschikt werd voor vrachtvervoer over water. Het bedrijventerrein Waarderpolder dat langs de rivier ligt heeft een haven voor vrachtschepen, de Industriehaven. Vrachtvervoer van en naar het Spaarne vindt vooral plaats in noordelijke richting. Het Noordzeekanaal is bereikbaar via het IJ bij Spaarndam en Zijkanaal C.

[bewerken] Stads- en streekvervoer

Hoogwaardig openbaar vervoer tussen Haarlem en Schiphol: de Zuidtangent

Het stads- en streekvervoer in en rondom de stad wordt verzorgd door vervoersbedrijf Connexxion en bestaat uit vervoer met stadsbussen en streekbussen. Er zijn diverse stadsbuslijnen in Haarlem. Verder zijn er verbindingen met:

  • lijn 3: Heemstede
  • lijn 4, 75 en 575: IJmuiden
  • lijn 50 en 51: Leiden
  • lijn 73: Uitgeest
  • lijn 80: Amsterdam
  • lijn 81: Zandvoort
  • lijn 90: Den Haag
  • lijn 140: Uithoorn
  • lijn 236: Schiphol-Oost
  • lijn 300: Amsterdam-Zuidoost (Zuidtangent)
  • lijn 680: Heemstede

Een aantal van deze lijnen behoort tot de RegioNet-buslijnen. De Zuidtangent (lijn 300) is een snelle tangentiële busverbinding vanaf Station Haarlem via onder meer Hoofddorp en Schiphol naar Station Amsterdam Bijlmer ArenA. In de toekomst komt er misschien een tunnel onder de Haarlemse binnenstad en wordt de lijn veranderd in een tramverbinding.

[bewerken] Stadsbeeld

Luchtfoto van Haarlem. Onder: Westelijk Tuinbouwgebied en het tuindorp Ramplaankwartier, linksmidden: de Oude Stad, rechtsmidden: Haarlemmerhout, rechtsboven: Schalkwijk
Het Spaarne
Hildebrand monument in de Haarlemmerhout
Het oude raadhuis van Schoten

Een beschrijving van de verschillende Haarlemse stadsdelen. Zie ook: Haarlemse wijken en buurten

[bewerken] Centrum

Het stadscentrum van Haarlem, 12.000 inwoners, bestaat uit de historische binnenstad en de buurt tussen het station en de Nieuwe Gracht. De historische binnenstad, die omringd is door grachten en singels, wordt gekenmerkt door vele oude straatjes en monumenten. In het hart van het de binnenstad ligt de Grote Markt waaraan enkele bijzondere historische gebouwen staan waaronder het stadhuis, de Vleeshal en de Grote of St. Bavokerk. De skyline van de binnenstad wordt gedomineerd door deze enorme kerk met zijn bijna 80 meter hoge toren. Veel bekende musici waaronder Mozart hebben op het wereldberoemde Müllerorgel in de kerk gespeeld. Het eerste Nederlandse vliegtuig, de Spin van Anthony Fokker, vloog op een eerste vlucht boven de Haarlemse binnenstad en rond de Grote of St. Bavokerk. Op de Grote Markt is twee keer per week markt en door het jaar heen vinden er verschillende evenementen plaats waaronder de jaarlijkse kermis. Vanaf de Grote Markt lopen in drie richtingen belangrijke winkelstraten namelijk de Grote Houtstraat, de Barteljorisstraat en de Zijlstraat. De rivier het Spaarne scheidt de binnenstad in twee delen. Ten westen van de rivier ligt het grootste deel van de binnenstad. Ten oosten het deel dat ook wel de Spaarnwouderbuurt wordt genoemd. In dit deel is onder andere de enige overgebleven stadspoort van Haarlem te vinden de Spaarnwouder- of Amsterdamse Poort. Ook bevinden zich hier de molen De Adriaan en Koepelgevangenis. Beide oevers van het Spaarne worden door twee monumentale draaibruggenbruggen, een klein ophaalbruggetje genaamd de Gravestenenbrug en een moderne ophaalbrug met elkaar verbonden. Deze laatste brug, die in de volksmond de 'Verfroller' wordt genoemd, heet officieel de Lange Brug.

Veel van de gebouwen in de binnenstad stammen uit de 16e, 17e, 18e en 19e eeuw. Er is echter ook veel moderne architectuur te vinden, zoals de Toneelschuur en de nieuwbouw rond de Appelaar. De buurt die tussen de Nieuwe Gracht en het station, de Stationbuurt, werd gebouwd in de tweede helft 19e eeuw. Langs de Nieuwe Gracht staan veel grote patriciërswoningen. In de jaren '60 en '70 van de 19e eeuw kwamen de villa’s in aan het Kenaupark en het Ripperdapark en op de Bolwerken tot stand. Het ontwerp deze villaparken is van de hand van de Haarlemse (tuin)architect Louis Paul Zocher. In 1908 kwam het nieuwe station aan het Stationsplein tot stand. Het stationbouw is gebouwd in Art Nouveau-stijl en is een ontwerp van D.A.N. Margadant.

[bewerken] Zuid-West

Dit stadsdeel, dat bestaat uit de wijken ten zuiden en ten westen van de Haarlemse binnenstad heeft ongeveer 32.000 inwoners. Ten zuiden van het centrum ligt de Haarlemmerhout. Aan dit stadspark ligt het 18e-eeuwse neoclassicistische Paviljoen Welgelegen, dat thans deel uitmaakt van het provinciehuis van Noord-Holland. Welgelegen werd gebouwd door bankier Henry Hope en werd tijdens de Franse tijd bewoond door Lodewijk Napoleon. Rondom het park liggen de Koninginnebuurt en Den Hout, de duurste buurten van de stad. Veel van de vroeg 20e-eeuwse villa’s zijn tegenwoordig in gebruik als kantoorpand. Ingeklemd tussen het centrum, het Spaarne en de Haarlemmerhout ligt het Rozenprieel, een laat 19e-eeuwse arbeidersbuurt. Veel van de oude woningen in de buurt zijn gedurende de laatste decennia gesloopt en vervangen door nieuwbouw.

Ten westen van het centrum ligt een andere laat 19e-eeuwse arbeiderswijk, de Leidsebuurt. In deze buurt, die tussen de Leidsevaart en de spoorbaan naar Leiden in ligt, staan nog een groot deel van de oorspronkelijke verbouwing overeind. Ten zuiden van deze buurt werd eind 19e eeuw begonnen met de bouw van de Kathedraal St. Bavo. Ten westen van de spoorbaan ligt het uit 1927 daterende openluchtzwembad de Houtvaart. Tijdens de Olympische Zomerspelen van 1928 die in Amsterdam werden gehouden, trainde hier de Amerikaanse zwemploeg. Aan de westrand van Haarlem het aan de duinen grenzende Westelijk Tuinbouwgebied een van de weinige landbouwgronden binnen de gemeente. De Westelijke Randweg vormt een scheiding tussen stad en land. Midden in dit tuinbouwgebied ligt het tuindorp Ramplaankwartier. In het zuidwestelijkste puntje van Haarlem staat Haarlem-Hoog, een van de eerste en hoogste flatgebouwen van de stad. Het is een van de weinige flats in dit stadsdeel, dat vooral wordt gedomineerd door eengezinswoningen.

[bewerken] Oost

In dit oostelijke stadsdeel met ruim 20.000 inwoners bevinden zich een aantal arbeidersbuurten. Ze zijn gebouwd tijdens de eerste helft van de 20e eeuw. Vanwege de vochtige grond hebben veel huizen hier, die op houten palen zijn gefundeerd, last van palenpest. In dit deel van de stad bevond zich vroeger ook het slachthuis. Rond 1960 is ten oosten van de arbeidersbuurten Parkwijk gebouwd, een buurt die wordt gekenmerkt door flats en saaie seriebebouwing. De laatste grote uitbreiding vormde de buurt Zuiderpolder, die gebouwd is in de jaren '70 van de 20e eeuw. Op de grens van Haarlem-Oost en het centrum bevindt zich de karakteristieke Koepelgevangenis.

Ten noorden van de Amsterdamse Vaart ligt het industriegebied Waarderpolder. Dit gebied huisvest veelal detail- en groothandelsbedrijven, bedrijven uit de bouwnijverheid en lichte industrie. De oostoever van het Noorder Buiten Spaarne, zoals het Spaarne ten noorden van de binnenstad heet, wordt gekenmerkt door oude veelal monumentale fabrieksgebouwen en loodsen. Voorbeelden zijn de Lichtfabriek, het vroegere Energiebedrijf Haarlem, de gebouwen van de voormalige Droste fabriek en de enorme bedrijfshal van Figee, die thans is verbouwd tot een bedrijfsgebouw met bedrijfsruimten en lofts. Aan de oostkant van de Waarderpolder bevindt zich het hoogste bouwwerk van Haarlem de 149 meter hoge KPN Toren.

[bewerken] Noord

Dit stadsdeel met ruim 51.000 inwoners behoorde tot 1927 voor het grootste gedeelte tot de gemeente Schoten. Het gebied net ten noorden van het station was al in 1884 geannexeerd. Hier verrezen in rap tempo de Frans Halsbuurt en Kleverparkbuurt. In 1882 werd begonnen met de bouw van de Ripperdakazerne. Na de annexatie van Schoten is de voormalige gemeente binnen 25 jaar bijna helemaal volgebouwd. Er staan veelal eengezinswoningen uit de jaren '30, '40 en '50. Je vindt er de langste winkelstraat van Nederland, de Cronjestraat, de stadskweektuinen van Huis ter Kleef en drie grote begraafplaatsen. In Haarlem-Noord bevinden zich enkele belangrijke sportaccommodaties. Voetbalclub HFC Haarlem heeft er zijn stadion en ook Hockeyclub Haarlem, de honk- en softbalclub Sparks Haarlem en honkbalclub Kinheim zijn er gevestigd. Aan de westrand van het stadsdeel liggen het Pim Mulierstadion en de deels overkapte kunstijsbaan.

[bewerken] Schalkwijk

In 1963 werd Schalkwijk, dat tot die tijd een deel was van de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude, geannexeerd door Haarlem. Het stadsdeel heeft ongeveer 32.000 inwoners. De in het zuidoosten van de gemeente gelegen wijk werd gedurende de jaren '60, '70 en '80 volgebouwd. In de wijk staan veel hoge galerijflats, lage portiekflats en sobere seriebebouwing. Schalkwijk wordt ook gekenmerkt door het vele groen dat de flatgebouwen omringt en het goede doorgaande wegennet. Midden in Schalkwijk ligt een groot winkelcentrum met meer dan 150 winkels. Schalkwijk wordt aan drie kanten omringd door water. Ten westen van het stadsdeel ligt het Spaarne, ten zuiden de Molenplas en de Meerwijkplas en de oosten ligt de Ringvaart. Aan de noordrand langs de Schipholweg ligt de locatie van een van Haarlem’s laatste grote stadsuitbreidingen: 023 Haarlem.

[bewerken] Beschermd stadsgezicht

De oude kern van stad, de Haarlemmerhout en het gebied tussen de Hout en de binnenstad zijn op 5 december 1990 aangewezen als beschermd stadsgezicht. Zo wil men de historische stedenbouwkundige structuur en het historisch stadsbeeld zo goed mogelijk beschermen. Het gaat dus niet alleen om al de monumenten die de stad rijk is, maar om het totaalbeeld dat wordt gevormd door gebouwen, straten, pleinen, grachten en bruggen. Het dorp Spaarndam heeft al sinds 1971 de status beschermd dorpsgezicht.

Komende jaren zal het beschermd stadsgezicht worden uitgebreid met enkele buurten in de stadsdelen Noord en Zuid-West, waaronder Patrimoniumbuurt, Kleverpark, Bomenbuurt, Koninginnebuurt en Den Hout.

[bewerken] Bouwprojecten

  • Mariastichting: ± 385 woningen, 8.000-10.000 m2 kantoorruimte, parkeergarage (2004-2010)
  • Meerwijk Centrum: brede school, 54 woningen, wijkcentrum, winkels, parkeergarage (2005-2008)
  • Ripperda: 377 woningen, verzorgingshuis, 850 parkeerplaatsen (2005-2008)
  • Raaks: 224 woningen, 6.000 m2 winkels, 3.500 m2 horeca en dienstverlening, stadskantoor, bioscoop, 1.200 parkeerplaatsen (2006-2010)
  • Deo Neo: ± 200 woningen (start 2007)
  • 023 Haarlem: ± 600 woningen, 40.000 m2 kantoorruimte, middelbare school; 1.400 parkeerplaatsen (start 2007)
  • Stadion Oostpoort: nieuw voetbalstadion HFC Haarlem (2008-2011)
  • Stadsdeelhart Schalkwijk: ± 800 woningen, 8.000 m2 kantoren, 16.000 m2 winkels, 9.000 m2 horeca en dienstverlening, 6.000 m2 maatschappelijke functies, 2.700 parkeerplaatsen (2008-2013)
  • Masterplan Spoorzone: o.a. 3.000 woningen, 400.000 m2 bedrijfsruimte, 60.000 m2 voorzieningen. W.o. Droste wonen op het voormalige Droste-terrein aan het Spaarne(2003-2020)
  • Schoterbrug: nieuwe oeververbinding over het Spaarne tussen Haarlem-Noord en de Waarderpolder

[bewerken] Bezienswaardigheden

De Grote Markt met de Grote of Sint-Bavokerk. Rechts is de Vleeshal te zien.
Stadhuis van Haarlem aan de Grote Markt
Hofje van Bakenes
Gravestenenbrug met op de achtergrond de panden van voormalige bierbrouwerij De Olyphant
Molen De Adriaan aan het Spaarne
Spaarnwouder- of Amsterdamse poort
Teylers Museum aan het Spaarne
De Toneelschuur van Joost Swarte en Mecanoo

Haarlem is de vijfde monumentenstad van Nederland. De stad telt circa 1200 rijksmonumenten. Daarnaast telt de stad zo’n 80 gemeentelijke monumenten. Deze lijst zal de komende jaren met 650 objecten worden uitgebreid. Bovendien is de historische binnenstad aangewezen als beschermd stadsgezicht. In de binnenstad staan dan ook de meeste van de monumenten zoals de Grote of Sint-Bavokerk, het Stadhuis en de Vleeshal. Maar de stad kent ook een aantal toonaangevende moderne bouwwerken zoals de Toneelschuur van Joost Swarte, het Patronaat van Paul Diederen, de nieuwbouw van de Stadsschouwburg van Erick van Egeraat en het kantoor van de ING Bank aan de Wilhelminastraat van de Haarlemse architect Max van Aerschot.

[bewerken] Kerkgebouwen

[bewerken] Hofjes

Zie Hofjes in Haarlem voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Haarlem telt 22 hofjes. In de 17e eeuw waren dit er meer dan 40. In de loop van de 18e en 19e eeuw is hiervan bijna de helft verdwenen. Het oudste hofje van Nederland bevindt zich in het Haarlem, dit is het Hofje van Bakenes uit 1395.

[bewerken] Molens

Haarlem heeft meerdere molens waarvan de Eenhoorn de oudste, gebouwd in 1776, is. De Adriaan is in 2001 herbouwd nadat de molen op 23 april 1932 afgebrand was. Ook de Hommel, de Veer en de Vijfhuizer molen zijn afgebrand. De Hommel is afgebrand nadat de bliksem was ingeslagen.

[bewerken] Overige monumenten

Haarlem heeft veel bijzondere gebouwen, oude bruggen, oude grachtenpanden en gebouwen waar vroeger bedrijven in zaten. Een voorbeeld van zo'n gebouw is De Olyphant, waar vroeger een bierbrouwerij in zat. Sommige musea, zoals het Teylers Museum en het Frans Hals Museum, zitten ook in oude panden, waardoor ze ook op deze lijst staan.

Zie ook: Lijst van beelden in Haarlem

[bewerken] Moderne architectuur

Er zijn ook nieuwere panden in Haarlem, waarvan de architectuur bijzonder is. Hieronder staan een aantal van dit soort panden.

[bewerken] Bijzondere locaties en straten

Veel straten uit Haarlem zijn in het algemeen bekend bij veel mensen. De straten Barteljorisstraat, de Grote Houtstraat en de Zijlweg komen voor in het bordspel Monopoly.

  • Grote Markt
  • Botermarkt
  • Spaarne
  • Nieuwe Gracht
  • Gedempte Oude Gracht
  • Grote Houtstraat
  • Gierstraat
  • Zijlweg
  • Barteljorisstraat
  • Jansstraat
  • Raamkwartier
  • Heiliglanden
  • Haarlemmerhout

[bewerken] Bezienswaardigheden in de omgeving

[bewerken] Cultuur

[bewerken] Haarlemse muggen

Waar de bijnaam Mug voor een inwoner van Haarlem vandaan komt is niet helemaal duidelijk. Het scheldwoord 'Mug' werd in de 15e eeuw al gebruikt voor een Haarlemmer. Waarschijnlijk doelde men daarmee op kleinzieligheid of kleingeestigheid. Mogelijk heeft de oorsprong van deze benaming te maken met het feit dat Haarlem vroeger geteisterd werd door muggen. Het gebied was omringd door veen en moeras. In het noorden lag het IJ, een drassig gebied, in het zuiden het Haarlemmermeer. Bovendien was de stad doorkruist met grachten en een beek genaamd 'De Beek' die onder de Grote Markt doorloopt. Het gebied was dus een uitstekende broedplaats voor muggen. Een andere verklaring zou het verhaal kunnen zijn over de brandweer die uitrukte om de gesignaleerde zwarte rookwolken uit de kerktoren te bestrijden. Toen de brandweer arriveerde bleek het geen rook maar grote aantallen muggen.

Een andere verklaring zou het verhaal kunnen zijn over een heks die de Haarlemmers zou veranderen in muggen als ze niet naar haar zouden luisteren zodat ze tot in lengte van dagen om de toren van de St. Bavokerk moesten vliegen.

Nog een andere uitleg van de bijnaam 'Mug' stamt uit 1573, tijdens het Beleg van Haarlem. De Hollanders waren toen in opstand tegen de Hertog van Alva van Spanje. Het Spaanse leger trok naar Haarlem en wilde de stad veroveren. Drie Haarlemmers lieten op een nacht een vaatje buskruit ontploffen in het Spaanse legerkamp. Dat lukte en het kamp was in rep en roer. De Haarlemmers wisten weg te sluipen. De volgende dag vertelden ze in de kroeg over hun daad, maar sommige mensen zeiden: 'Het helpt niks; de Spanjaarden jaag je er niet mee weg. Het Spaanse leger is onoverwinnelijk. Jullie zijn net muggen die een reus willen steken.'.[13]

Inmiddels wordt de naam mug alleen nog maar in positieve zin gebruikt en noemt menig Haarlemmer zich met trots mug.

[bewerken] Schilderkunst

Zie Haarlemse School voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Haarlem is al eeuwenlang een typische schildersstad geweest. De stad was op dit gebied in de Noordelijke Nederlanden zelfs toonaangevend en in de jaren 1580-1630 belangrijker dan bijvoorbeeld Amsterdam. De beroemdste schilders die de stad heeft voortgebracht zijn Frans Hals, Jacob van Ruisdael en Pieter Saenredam. In het Frans Hals Museum zijn veel werken van Haarlemse schilders te bezichtigen.

[bewerken] Literatuur

De Haarlemmer Laurens Janszoon Coster zou begin 15e eeuw de boekdrukkunst hebben uitgevonden. De Duitser Johannes Gutenberg wordt echter algemeen als de uitvinder gezien. In Haarlem staan enkele monumenten ter nagedachtenis aan Coster, wie nog steeds, en vooral door Haarlemmers, wordt gezien als de uitvinder van de boekdrukkunst. Na de vestiging van de drukkerij van Joh. Enschedé kreeg de stad de blijvende reputatie van drukkersstad.

Ook heeft Haarlem de reputatie als schrijversstad. Veel bekende Nederlandse schrijvers zijn er geboren of werkten er, onder wie Nicolaas Beets, Lodewijk van Deyssel, Godfried Bomans, Louis Ferron, Harry Mulisch, L.H. Wiener en Lennaert Nijgh.

[bewerken] Evenementen

Het jaarlijkse Bevrijdingspop op 5 mei is één van de grootste bevrijdingsfestivals van Nederland. In 1980 werd het voor der eerste keer georganiseerd en is daarmee het oudste bevrijdingsfestival van Nederland. Bevrijdingspop vindt plaats in de Haarlemmerhout. Hier vinden ook het jaarlijkse multiculturele Haarlemmerhoutfestival en kleinschalige concerten plaats. Ook vindt er in april een grote kermis plaats op de Grote Markt en ook op de Zaanenlaan in Haarlem Noord.

Op de Grote Markt vinden jaarlijks ook verschillende publieksevenementen plaats waaronder Haarlem Jazzstad, Haarlem Culinair en Haarlemse Stripdagen.

Naast culturele evenementen vinden in Haarlem jaarlijks ook enkele sportevenementen plaats:

[bewerken] Culturele voorzieningen

[bewerken] Musea

[bewerken] Schouwburgen, theaters en culturele centra

[bewerken] Bioscopen en filmhuizen

Haarlemse Honkbalweek 2006 in het Pim Mullierstadion

[bewerken] Sportparken en sporthallen

  • Sportcomplex Overhout
  • Pim Mullier Sportpark
  • Noorder Sportpark
  • Van der Aart Sportpark
  • Kennemer Sportcenter
  • Kunstijsbaan Kennemerland

Omnisport

  • Olympia Haarlem

Voetbal

  • HFC Haarlem (sinds 1889)
  • Koninklijke HFC (sinds 1879, de oudste voetbalclub van Nederland)
  • HFC EDO
  • Alliance'22
  • HFC Kennemerland
  • RKVV DSS
  • Onze Gezellen
  • Voetbalvereniging Schoten

Honk- en softbal

  • Honk en Softbalclub Kinheim (sinds 1935, speelt binnen Nederlandse hoofdklasse)
  • Sparks Haarlem
  • Honk- en Softbalvereniging RCH-Pinguins
  • Onze Gezellen

Hockey

Badminton

Tennis

  • Tennisclub HLTC Haarlem (sinds 1884, de oudste tennisclub van Nederland)
  • LTC Eindenhout
  • TV Duinvliet
  • TV Pim Mulier

Schaatsen

  • IJsclub Haarlem (sinds 1869)

Judo

  • Kenamju (sinds 1948, oudste judoclub van Nederland)

Roeien

Stadspark de Haarlemmerhout
Duinen in Nationaal Park Zuid-Kennemerland

[bewerken] Parken en recreatiegebieden

In Haarlem bevinden zich de volgende parken en recreatiegebieden:

  • Kenaupark
  • Bolwerken
  • Frederikspark
  • Haarlemmerhout
  • Duinvliet
  • Burgemeester Reinaldapark
  • Molenplaspark
  • Zaanenpark
  • Schoterbos
  • Recreatiegebied Veerplas
  • Recreatiegebied Poelbroek

Ook in de omgeving liggen nog enkele recreatiegebieden:

[bewerken] Onderwijs

[bewerken] Voortgezet onderwijs

[bewerken] Middelbaar beroepsonderwijs

  • Nova College

[bewerken] Hoger onderwijs

[bewerken] Gezondheidszorg

Het Kennemer Gasthuis is een belangrijk ziekenhuis en grote werkgever binnen de regio. Het ziekenhuis is op twee plaatsen in Haarlem gevestigd, met een locatie zuid en een locatie noord.

[bewerken] Media

[bewerken] Zie ook

[bewerken] Externe links

[bewerken] Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

  1. ↑ 31 dec. 2008, bron: CBS
  2. ↑ CBS StatLine
  3. ↑ Het boek: Ach Lieve Tijd, 750 jaar Haarlem en de Haarlemmers uitgegeven door De Vrieseborch - Waanders; Blz. 6 en 7
  4. ↑ De Reformatie in Haarlem
  5. ↑ Beknopt overzicht van de Nederlandse Spoor- en tramwegbedrijven door Ir.J.W.Sluiter
  6. ↑ a b c d e f g O&S Haarlem Website afdeling Onderzoek en Statistiek gemeente Haarlem
  7. ↑ Haarlem, feiten en cijfers, Gemeente Haarlem
  8. ↑ Uitbreiding mede door grenswijzigingen in 1927 en 1963; de cijfers over 2012 en 2017 zijn een prognose
  9. ↑ In 2002 is dat: Realisten 2000; in 2006 zijn dat: Liberaal Haarlem (2,0%), Haarlem 2006 (uw toekomst) (0,3%), Partij POE (0,2%)
  10. ↑ informatie over Haarlem als winkelstad
  11. ↑ a b Meer Weetjes — Buitenlandse toerist dol op Haarlem, Gemeente Haarlem, 2006
  12. ↑ Structuurplan Haarlem 2020
  13. ↑ Bies van Ede, Pas op, de muggen vallen aan! — Blz. 64 en 65
  14. ↑ Kies je studie
Wikimedia Commons
Gemeente Haarlem

Stad: Haarlem     Dorp: Spaarndam-West     Buurtschap: Zuid-Schalkwijk
Gemeenten in de provincie Noord-Holland

Aalsmeer · Alkmaar · Amstelveen · Amsterdam · Andijk · Anna Paulowna · Beemster · Bergen · Beverwijk · Blaricum · Bloemendaal · Bussum · Castricum · Den Helder · Diemen · Drechterland · Edam-Volendam · Enkhuizen · Graft-De Rijp · Haarlem · Haarlemmerliede en Spaarnwoude · Haarlemmermeer · Harenkarspel · Heemskerk · Heemstede · Heerhugowaard · Heiloo · Hilversum · Hoorn · Huizen · Koggenland · Landsmeer · Langedijk · Laren · Medemblik · Muiden · Naarden · Niedorp · Oostzaan · Opmeer · Ouder-Amstel · Purmerend · Schagen · Schermer · Stede Broec · Texel · Uitgeest · Uithoorn · Velsen · Waterland · Weesp · Wervershoof · Wieringen · Wieringermeer · Wijdemeren · Wormerland · Zaanstad · Zandvoort · Zeevang · Zijpe

Nederland · Provincies · Gemeenten
 
Persoonlijke instellingen
Boek maken