Zaanstad

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zaanstad
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Zaanstad Wapen van de gemeente Zaanstad
(Details) (Details)
Map - NL - Municipality code 0479 (2014).png
Situering
Provincie Vlag Noord-Holland Noord-Holland
Algemeen
Oppervlakte 83,24 km²
- land 73,88 km²
- water 9,36 km²
Inwoners (1 mei 2014) 151.109? (2045 inw/km²)
Hoofdplaats Flag of Zaanstad.svg Zaandam (stadhuis)
Naam inwoners Zaankanter
Belangrijke verkeersaders A7 A8 A9 N203 N8/N246
Politiek
Burgemeester (lijst) Geke Faber (PvdA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 13.100 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 196.000
WW-uitkeringen (2007) 16 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 1500-1509, 1520-1525, 1540-1544, 1550-1567
Netnummer(s) 075
CBS-code 0479
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 11044
Website www.zaanstad.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Zaanstad
Bevolkingspiramide (2008)
Foto's
ZaandamAerial01.JPG
Zaanstad gezien naar het zuidoosten, september 2013
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Zaanstad, dec. 2013
Het uit 2011 daterende gemeentehuis van Zaanstad te Zaandam waarvan de architectuur is geïnspireerd op traditionele Zaanse huisjes.

Zaanstad (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente is de grootste in de Zaanstreek. Per 3 april 2013 had de gemeente Zaanstad 150.000 inwoners.[1]

De gemeente is in 1974 ontstaan door samenvoeging van de gemeenten Assendelft, Krommenie, Wormerveer, Westzaan, Zaandijk, Koog aan de Zaan en Zaandam. De gemeente maakt deel uit van de plusregio stadsregio Amsterdam en valt onder de veiligheidsregio Zaanstreek - Waterland.

Plaatsen binnen de gemeente[bewerken]

Oostzaan, Jisp ,Wormer, en Markenbinnen ook liggend in de Zaanstreek, maken geen deel uit van Zaanstad.

De grootste woonplaats, Zaandam, kreeg in 1811 Stadsrechten, nadat het in hetzelfde jaar ontstond door samenvoeging van de gemeenten Oostsaendam en Westsaendam. Respectievelijk onder bewind van en opgebouwd door Oostzaan en Westzaan. Daarmee zijn dat ook de moederdorpen van de Zaanstreek.

Door de ontginning van het veengebied zijn in het verleden diverse buurtschappen ontstaan. De meeste buurtschappen zijn opgegaan in de grotere woonkernen. Sommige (niet allen) zijn nog wel herkenbaar in de wijkindeling van de gemeente.

Overzicht van alle buurtschappen:

Doordat de dijken aan weerszijden van de Zaan op een gegeven moment vol gebouwd waren met woningen, pakhuizen, molens e.d. week men uit naar het West- en Oostzijderveld waar haaks op de Zaan paden werden aangelegd voor o.a. woningbouw en werkplaatsen. De molens werden in het veld gebouwd. Na de ondergang van de windmolenindustrie kwamen er stoomhoutzagerijen in de velden en sinds de jaren `50 zijn de velden het domein geworden van grootschalige stadsuitbreiding.

Een bekende buurt in de gemeente is de Zaanse Schans, aangelegd in de jaren zestig van de 20e eeuw. Verschillende woonhuizen, molens en andere gebouwen die in de traditionele Zaanse stijl zijn gebouwd werden vanaf hun oorspronkelijke plek verhuisd naar de Schans. Onder meer de eerste (vermeende) kruidenierswinkel van Albert Heijn heeft er een plaatsje gekregen.

Steden/dorpen naar inwoners[bewerken]

  • Zaandam - 74.527
  • Assendelft - 22.346
  • Krommenie (inclusief Krommeniedijk) - 17.036
  • Wormerveer - 11.365
  • Koog aan de Zaan - 11.180
  • Zaandijk - 8.721
  • Westzaan - 4.450
  • West-Knollendam - 475

(peildatum 2013[2], voor West-Knollendam 2011)

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Uitgeest   Graft-De Rijp   Wormerland 
 Beverwijk en Heemskerk  Brosen windrose nl.svg  Oostzaan 
 Velsen   Haarlemmerliede en Spaarnwoude en Amsterdam    

Huidige indeling van stedelijke gemeente Zaanstad[bewerken]

Zaanstad is een sterk verstedelijkte gemeente en neemt deel aan het Grotestedenbeleid van de rijksoverheid.

West-Knollendam maakte tot 1974 deel uit van de gemeente Wormerveer. Zaandam, Koog aan de Zaan, Zaandijk, Wormerveer en Krommenie vormden al voor de gemeentelijke samenvoeging één agglomeratie. Na de samenvoeging werden de gemeente en de woonplaatsen aanvankelijk stadsdelen met een eigen deelraadbestuur. Assendelft lag nog enigszins los van de stedelijke kern en heeft nu nog een beetje haar "dorpse" karakter behouden. Westzaan ligt nog enigszins los van de stedelijke kern en heeft haar landelijke en dorpse karakter helemaal behouden. Maar door verdere verstedelijking (onder andere de bouw van de wijk "Saendelft" in Assendelft-Noord) is Assendelft nu ook verstedelijkt. Ook daar is de invloed van de stad toegenomen.

De gemeente Zaanstad is verdeeld in 19 wijken, die nog maar gedeeltelijk de grenzen van de vroegere gemeenten volgen. De 19 wijken zijn verdeeld over drie gebieden:

  • Gebied 1 (Noord): Krommenie-Oost, Krommenie-West, Assendelft-Zuid (incl. buurtschap Nauerna), Assendelft-Noord (Saendelft), Westzaan en Wormerveer;
  • Gebied 2 (Midden): Oud Zaandijk, Rooswijk, Westzaan, Oud Koog aan de Zaan, Oude Haven, Nieuw West, Zaandam-West en Westerkoog;
  • Gebied 3 (Zuidoost): Pelders- en Hoornseveld, Poelenburg, Rosmolenwijk en Zaandam-Zuid, Zaandam Noord en Kogerveldwijk.

Een vierde gebied beslaat de havens en de vaarwegen.

Bereikbaarheid[bewerken]

Bus bij station Zaandam.

De gemeente bevindt zich pal langs de A7, de A8, de N246 en de N203 en heeft directe spoor- en wegverbindingen met Amsterdam. Binnen de gemeente bevinden zich zes spoorwegstations: Station Zaandam, Station Koog Bloemwijk, Station Koog-Zaandijk, Station Wormerveer en Station Krommenie-Assendelft langs de lijn Amsterdam - Alkmaar en (opnieuw) Station Zaandam en Station Zaandam Kogerveld langs de lijn Amsterdam - Enkhuizen. Vanaf station Zaandam rijden frequent sprinters in de richtingen Uitgeest, Schiphol, Amsterdam en Hoorn Kersenboogerd. Intercityverbindingen zijn er met Den Helder, Utrecht, Arnhem en Maastricht. Voorheen had station Zaandam ook verbinding met Enkhuizen, maar sinds dat deze trein een Intercity is geworden zijn Station Zaandam en Zaandam Kogerveld deze kwijt geraakt. Dit is trouwens de enige Intercity die niet in Zaandam stopt. Het busvervoer in Zaanstad is in handen van Connexxion. Er zijn diverse directe buslijnen naar Amsterdam, Beverwijk. Langs de snelweg A7 is een P&R. Over water is Zaanstad goed bereikbaar via de Zaan, het Noordzeekanaal en de Nauernasche Vaart.

Lijnennet[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Concessie Zaanstreek.

Alle lijnen in de Zaanstad worden gereden door Connexxion. Connexxion rijdt in opdracht van de provincie Noord-Holland in het concessiegebied Noord-Holland Noord.

Lijn Route
Streeknet[bewerken]
59 Station Zaandam - Nauerna - Beverwijk
63 Zaandam 't Kalf - ZMC - Station Zaandam - Zaandijk - Krommenie-Assendelft
64 Kogerveld - ZMC - Station Zaandam - Koog-Zaandijk - Zaandijk
65 Station Zaandam - Zaandam De Vlinder
67 Station Zaandam - Zaandijk - Wormerveer
68 Station Zaandam - Wormerveer - Krommenie-Assendelft
69 Station Zaandam - Koog-Zaandijk - Wormerveer - Krommenie-Assendelft
R-NET[bewerken]
391 Amsterdam Centraal - Zaandam De Vlinder - Kogerveld - Zaanse Schans
392 Amsterdam Centraal - Oostzaan - Zaandam De Vlinder - Station Zaandam
394 Amsterdam Centraal - Zaandam De Vlinder - Station Zaandam
395 Amsterdam Sloterdijk - Zaandam De Vlinder - ZMC - Kogerveld - Wijdewormer
398 Amsterdam Riekerpolder - Zaandam De Vlinder - ZMC
Buurtbus[bewerken]
414 Krommeniedijk - Krommenie-Assendelft - Wormerveer - Wormer - Oost-Knollendam
456 Zaandam - Nauerna - Assendelft
Nachtbussen[bewerken]
N92 Amsterdam Leidseplein - Amsterdam Centraal - Oostzaan - Zaandam De Vlinder - Zaandam Station
N94 Amsterdam Leidseplein - Amsterdam Centraal - Zaandam De Vlinder - Zaandam Station - Koog-Zaandijk - Wormerveer - Krommenie-Assendelft - Westzaan

Geschiedenis[bewerken]

Alhoewel Zaanstad zelf een jonge gemeente is, gaat de historie van de streek direct terug tot de late Middeleeuwen en sporen van nog oudere bewoning zijn in de bodem aangetroffen.

Vroege nederzettingen[bewerken]

Zaanstad ligt in gebied dat vroeger werd aangeduid als Waterland. Vanaf de 17e eeuw is er in toenemende mate sprake van de Zaanstreek en werd met Waterland het meer oostelijk gelegen deel bedoeld. Daarvoor was er een streek rond de Zaan met Oostzaan en Westzaan en de Wormer, dit gebied viel, met kleine tussenpozen, onder het graafschap Holland.

De Zaanstreek kent verschillende perioden van bewoning, voor het eerst al in 800 voor Chr., maar door wateroverlast zijn de bewoners steeds weer weggetrokken. Vermoedelijk vonden alle vroege immigraties plaats vanuit het duingebied rond het tegenwoordige Haarlem. Vanaf de 12e eeuw lijkt er sprake te zijn van min of meer permanente bewoning. Zo is beschreven hoe in 1155 de Friezen het dorpje Oud-Zaanden toen een onderdeel van Oostzaan en Westzaan (of Oud-Saenden) belegerden, dat lag op de plaats waar de Zaan in het IJ uitmondde. De eerste nederzettingen waren dan ook in dorpen langs de Zaan, vandaar Oostzaan en Westzaan. Na 1300 kwamen er naast Oostzaan en Westzaan de andere lintdorpen op die karakteristiek zijn voor de veenwinning. Deze lintdorpen werden samen Oostzaan, Westzaan en Assendelft. In deze periode werd aan de monding van de Zaan een dam gelegd door de Oostzaners en Westzaners. Daar ontstond de nederzetting Zaandam toen zich rond deze dam mensen gingen vestigen. Vanaf 1500 kwam stroomopwaarts langs de Zaanoever ook bebouwing. In deze periode splitste de nederzetting zich in Westzaandam en Oostzaandam, onderdeel van Westzaan en Oostzaan.

Vanaf de late Middeleeuwen vielen de nederzettingen in de Zaanstreek bestuurlijk onder Kennemerland.

Economische opkomst[bewerken]

Zaanstad gaat prat op zijn industriële verleden: nog niet zo lang geleden werkte bijvoorbeeld zo'n 80 procent van de bevolking van Zaandijk in de industrie. Het aandeel van de werkende bevolking in de industrie is weliswaar fors afgenomen, maar ligt nog altijd enkele procentpunten boven het landelijk gemiddelde.

De opkomst van nijverheid en industrie langs de Zaanoevers hangt nauw samen met de opkomst van Amsterdam als centrum van handel en industrie. Toen aan het einde van de zestiende eeuw houtzaagmolens in Amsterdam verboden werden om tegemoet te komen aan de toen machtige handzagersgilden, was er een uitgelezen kans voor ondernemers in de Zaanstreek om aan de groeiende behoefte aan hout voor de scheepvaart te voldoen. In korte tijd schoten de houtzaagmolens als paddenstoelen uit de grond. In 1630 waren er aan de Zaan 53 houtzaagmolens in gebruik. De kennis van molenbouw werd ook op andere bedrijfstakken toegepast: verf-, papier- en andere molens volgden snel. Op het hoogtepunt, halverwege de 17e eeuw, werden er ruim 900 molens geteld. Door deze ontwikkeling wordt de Zaanstreek beschouwd als het oudste industriegebied van Europa.

De bloei van Zaandam zorgde ervoor dat de handzagersgilden in Amsterdam overbodig werden. Naast het zagen van hout werd er ook in gehandeld en waren de dorpjes actief in de scheepsbouw (65 werven) en de walvisvaart. Zaandam was in die tijd internationaal bekend om zijn scheepsbouw en in 1697 kwam tsaar Peter de Grote persoonlijk naar Zaandam om de scheepsbouw te bestuderen. Het huisje waar de tsaar toen logeerde bestaat nog steeds en is een toeristische trekpleister. Het verhaal gaat dat de bewoners van Zaandam zich niet zo gastvrij gedroegen tegen de tsaar zodat hij uiteindelijk zijn studie van de scheepsbouw afrondde in een ander dorp in Noord-Holland.

Halverwege de 19e eeuw verruilden de Zaankanters hun molens, waarmee ze ondertussen ook cacao, mosterd, verf en papier mee verwerkten, langzaamaan door stoommachines. Er ontstonden grote multinationals zoals Verkade, Ahold, Bruynzeel Keukens, Honig en Duyvis en tot de dag van vandaag zijn veel van deze bedrijven in de gemeente Zaanstad te vinden.

Lokale omroep[bewerken]

  • Zaanstad kent een lokale omroep die valt onder de naam Zaanradio. Zaanstad deelt deze met de gemeente Wormerland. De omroep claimt echter de hele Zaanstreek.

Ereburger van Zaanstad[bewerken]

  • Albert Heijn (1927-2011), Nederlands ondernemer, grootaandeelhouder en voorzitter van de raad van bestuur van Ahold.

Geboren in Zaanstad[bewerken]

Zie ook (vóór 1974)[bewerken]

Politiek[bewerken]

Gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Zaanstad bestaat uit 39 zetels. Hieronder volgt de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:

Gemeenteraadszetels
Partij 1994 1998 2002 2006 2010 2014
PvdA 9 10 6 12 8 5
VVD 7 8 7 5 7 5
ZOG 7 5 11 4 4 1
CDA 5 5 5 4 2 2
GroenLinks 5 6 4 3 3 2
D66 6 2 1 - 3 5
SP - 1 - 5 3 5
ROSA - 1 2 2 2 3
ChristenUnie* - 1 1 1 1 2
Democratisch Zaanstad - - - 2 1 4
Partij voor de IJsbaan - - - 1 1 -
Zaanse Inwoners Partij** - - - - 2 1
Partij voor de Ouderen en Veiligheid - - - - 1 4
Progressief Burgerbelang - - - - 1 -
Gemeentebelangen - 1 - - - -
Totaal 39 39 39 39 39 39
*Deed in 1994 en 1998 mee als combinatie RPF/GPV.
**Deed in 2010 mee als Trots op Nederland.

College van B&W[bewerken]

Het college bestaat uit 7 leden. Naast burgemeester Geke Faber zijn er zes wethouders:

Millennium Gemeente[bewerken]

Zaanstad is een Millennium Gemeente

Vlag van Zaanstad[bewerken]

De vlag van Zaanstad
Tijdens 200 jaar stadsrechten

De originele vlag van de gemeente Zaanstad bestaat uit de kleuren rood, wit en blauw. Deze vlag is alleen te verkrijgen in de afmeting van 1,50 bij 2,25 meter.

Bij de vormgeving van de vlag van Zaanstad heeft het gemeentebestuur zich laten leiden door het advies van de Hoge Raad van Adel, waarin gesteld wordt dat de volgende basis moesten zijn bij de uitvoering, te weten: drie banen van rood, wit en blauw en een verkort kruis, waarvan de vertikale witte armen en de horizontale rode armen elkaar in het midden diagonaalsgewijze raken en waarvan de hoogte één tweede en de dikte der armen één zesde van de hoogte van de vlag is.

Het van rode en witte armen samengesteld kruis is ontleend aan het embleem van Zaanen. Hierbij is uitgegaan van een historisch gegeven. In de oudste ter wereld bekende vlaggenboeken staat de vlag gedokumenteerd. De vlag werd gevoerd door schepen varende onder de hoge bescherming van de heerlijkheid Zaanen.

Cultuur[bewerken]

Monumenten[bewerken]

In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Kunst in de openbare ruimte[bewerken]

In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:

Partnersteden van Zaanstad[bewerken]

  • Vlag van Duitsland Zwickau (Duitsland), sinds 1987; sinds 2009 enkel activiteiten op ad hoc basis

Zaanstad heeft vroeger jumelagebanden gehad met een groep Europese voorsteden:

Met deze steden onderhoudt Zaanstad echter sinds de jaren negentig geen actieve betrekkingen meer.[3]

Trivia[bewerken]

  • De gemeente heeft een eigen ziekenhuis: het Zaans Medisch Centrum.
  • In het weekend van 1, 2 en 3 juni 2012 vierde de gemeente de 200 jarige stadsrechten van Zaandam en dus ook van zichzelf.
  • De burgemeester van Zaanstad was korpshoofd van de oude politieregio Zaanstreek-Waterland.
  • Het commandocentrum/meldkamer van de veiligheidsregio Zaanstreek-Waterland is gevestigd in Zaanstad.
  • Op 3 april 2013 bereikte de gemeente de 150.000 inwonergrens.
  • De gemeente Zaanstad is de enige gemeente ter wereld die twee walvissen als schildhouders gebruikt in het gemeentewapen.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. [1] - www.zaanstad.nl, 3 april 2013
  2. Inwoners per buurt - Zaanstad.nl
  3. Nota Zaanstad Internationaal beleid 2009