Friezen
| Friezen | ||||
 |
||||
| Totale bevolking | Ongeveer 1,5 miljoen (Friesland in brede zin) | |||
| Verspreiding | Denemarken, Duitsland en Nederland | |||
| Taal | Duits, Fries, Nederlands, Nedersaksisch, Zuid-Jutlands | |||
| Verwante groepen | Nederlanders, Duitsers, Denen,Vlamingen, Engelsen, Schotten. | |||
|
||||
De Friezen zijn een Germaans volk dat tot de Ingvaeones gerekend wordt. De Ingvaeones zijn de Germaanse volken die langs de Noordzeekust voorkomen. In zijn boek Germania verdeelt Tacitus de Friezen (op grond van hun krachtsverhoudingen) onder in maioribus minoribusque Frisiis (grote en kleine Friezen). Tevens is het niet met zekerheid te zeggen hoe de relatie tussen Frisii en Frisiavones is, die (onder andere) door Plinius de Oudere in een adem worden genoemd.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
De oudste geschreven getuigenis van het grondgebied van de Friezen komt van het Griekse Pytheas van Massilia, die rond 325 voor Christus, het gebied van de hedendaagse Duitse Bocht en centraal Noorwegen bereikt. "Op een waddengebied van de oceaan genaamd Metuonis, dat een omvang van 6000 stadiën heeft, ligt daar niet ver vandaan het eiland Helgoland (Abalus), waar in de lente van Barnsteen verzameld wordt. "Dit is de eerste vermelding van Helgoland (Abalus) en de zuidelijke Noordzeekust.[1] Barnsteen behoort tot de oudste handelsgoederen.
[bewerken] Romeinse tijd
 Zie Romeinen in Friesland voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
De aanwezigheid van Romeinen in Friesland begint met de Romeinse generaal Drusus als hij in 12 v.Chr. zijn campagne in Germania voert. Als deel van deze veldtocht ontmoette hij ook de Friezen (Frisii), die zich zonder verdere tegenstand onderwierpen, troepen leverden en Drusus, die op het Wad in de problemen kwam tegen de Chauken, uit de brand hielpen. Drusus legde de Frisii een matige schatting in koeienhuiden op, aangezien de Friezen niet rijk waren.
[bewerken] Friezen tijdens de Grote Volksverhuizing
De Romeinse geschiedschrijver Tacitus[2] vermeldt, dat de Friezen zich in twee secties aan de monding van de Rijn hadden gevestigd, maar aangenomen wordt, dat de meest westelijke groep daarvan pas na de neergeslagen Bataafse Opstand onder aanvoering van Julius Civilis (70 na Chr.) in het gebied van de Cananefaten, (Zuid) Holland, aankwamen. Het precieze verloop van deze zuidwestelijke expansie is onbekend. Waarschijnlijk ging het om losse verhuizingen langs het kustgebied tot diep in Vlaanderen[3] en niet om territoriale uitbreidingen op staatkundig gebied. Dit proces wordt verondersteld al vroeg in de Romeinse tijd te zijn begonnen en bereikte waarschijnlijk haar hoogtepunt in de derde eeuw. Bij de staatkundige inlijving van het hele gebied door de Franken onder Karel de Grote (785) zou het al geruime tijd op haar retour zijn geweest. Het sterk inguaeoonse karakter van het Zeeuws en het West-Vlaams wordt soms als argument genoemd voor een diepe Friese invloed, maar de Lex Frisionum (opgesteld in de 8e eeuw) spreekt slechts over een verbreiding van het Friese gezag tot aan de Belgische rivier Zwin. Wegens het ontbreken van elke verwijzing naar Friese deelname aan de Angelsaksische invasie van Brittannië en het toch ruimschoots aangetoonde Friese aandeel in de Germaanse kolonisatie van Engeland, wordt soms wel gepostuleerd, dat de Friezen al vóór de Angelsaksische invasie via Vlaanderen Engeland c.q. Kent[4] hadden bereikt. De archeologisch aangetoonde ontvolking van Friesland begon al in de derde eeuw en wordt soms als een aanwijzing gezien voor een massale emigratie. Die zou dan vreedzaam zijn begonnen binnen de jurisdictie van het Romeinse Rijk.
Aangenomen wordt dat veel Friezen tijdens de Grote Volksverhuizing naar Kent, East Anglia en Lincolnshire zijn getrokken. In de Historia ecclesiastica gentis Anglorum van Beda worden de Friezen echter om onbekende redenen niet genoemd onder de drie belangrijkste Germaanse stammen, die zich in Engeland vestigen:
"Zij die over de zee kwamen waren van de drie machtigste Duitse naties, Saksen, Angelen en Juten." - Boek I Hoofdstuk XV)"
De Anglo-Saxon Chronicle vermeldt de Friezen evenmin tussen de stammen, die zich in Brittannië vestigden. Alleen de Byzantijnse geschiedschrijver Procopius († na 562) noemt de Friezen (als "Phrissones", een transcriptie van Frisiavones) naast de Britten ("Brittones") en Angelen ("Angiloi") als één van de drie stammen die Brittannië bewoonden.[5]
Plaatsnamen als Friston en Freeston herinneren desondanks aan de invloed van de Friezen in Engeland.
Naast deze zuidwestelijke migratie gaat men er tegenwoordig van uit, dat een zuidoostelijke groep Friezen al vroeg samensmolt met een groep van de Chauken en enkele kleinere stammen zoals Bructeren, Tubanten en Chamaven. Hieruit ontstonden de Salische Franken, die als feitelijke stichters van het Frankische Rijk een leidende rol gingen spelen binnen de stam der Franken. Een oostelijker deel is rond dezelfde tijd opgegaan in de Saksen. Van de Friezen, die overbleven, raakte het overgrote deel al snel na de uiteindelijke Frankische inlijving door het Nederfrankische volksdeel geassimileerd. Alleen een aantal kleine restgroepen konden in betrekkelijke rust en isolatie van het continent hun cultuur behouden en onder invloed van handelsbetrekkingen langs de Noordzeekust ontstond de Friese taal.
De Friezen golden als een volk van zeevaarders: de Noordzee werd indertijd "Mare Frisicum" genoemd. Het huidige Utrecht en het toen nog grotere Dorestad, beiden vanaf de zevende eeuw afwisselend in de invloedssfeer van de Franken en Friezen, waren net als Medemblik[6] belangrijke Friese plaatsen. Dorestad en Medemblik als handelsplaatsen, Utrecht[7] als plaats waar Friese koningen resideerden.
De Friezen werden later dan de Franken gekerstend. Tot die tijd gold Fosite als hun voornaamste stamgod.
[bewerken] Vroege Middeleeuwen
| Zie Magna Frisia voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Magna Frisia is een moderne benaming voor het Friese rijk in de periode dat het op zijn grootst was (650-734). Dit rijk ontstond halverwege de 7e eeuw en eindigde met de slag aan de Boorne in 734 toen de Friezen door de Franken verslagen werden.
Het werd bestuurd door koningen en liep van het Zwin bij Brugge in België tot aan de Wezer in Duitsland. Het centrum van de macht was de stad Utrecht. In de middeleeuwse geschriften wordt het gebied aangeduid onder de Latijnse benaming Fresia.
[bewerken] Mythologie
| Zie Friese mythologie voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
De Friese mythologie beschrijft de verhalen die vroeger bij de Friezen verteld werden. Voor het merendeel is dat folklore en bestaat het uit een verzameling van sagen en legenden. Slechts voor een klein deel zijn deze terug te voeren op verhalen afkomstig van de voorchristelijke Friezen en die handelen over de oorsprong en de geschiedenis van goden, de wereld en de mens.
[bewerken] Aardewerk
Bestudering van aardewerk heeft inzicht gegeven in welke gebieden hetzelfde aardewerk wordt aangetroffen. In de periode van circa 200 voor Chr. tot aan de jaartelling vindt men aardewerk uit de zogeheten keramiekgroep "Streepband-aardewerk". Dit wordt aangetroffen in het noorden van Friesland, Groningen, Drenthe, Noord-Duitsland, Texel, Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht. In de periode 100 tot 250 na Chr. wordt "Fries aardewerk" aangetroffen in het noorden van Friesland, Texel, via Noord-Holland tot aan Katwijk. Het aardewerk kende eeuwenlang haar eigen verschijningsgebied, tot aan de Volksverhuizingen, waarna er een vormverandering plaatsvond in het "Friese aardewerk" en het vervolgens verdween. In Noord-Holland wordt op grote schaal het inheemse aardewerk aangetroffen.[8][6]
[bewerken] Geografie
Zowel de huidige provincie Friesland als de oude Friese Ommelanden te Groningen en het Duitse Oost-Friesland worden gekenmerkt door de constante strijd tegen het water, enerzijds de zee, anderzijds veengebieden.
Men maakte heuvels van aarde en mest als toevluchtsoord voor momenten van hoogwater, waarop de huizen (boerderijen) werden gebouwd. Deze werden terpen of wierden genoemd. Dit vindt men tegenwoordig terug in de vele plaatsnamen, die op wert, wier, werd, ward of warden eindigen, zoals Leeuwarden en Sauwerd. Deze wierden worden in en buiten Friesland tegenwoordig terpen genoemd.
Later werden deze terpen overbodig doordat er dijken werden gebouwd om het water tegen te houden. Vele van deze terpen zijn in latere stadia uitgegraven om de vruchtbare grond te kunnen verkopen. Vandaag de dag zijn er nog steeds vele terpen over die niet meer weg te denken zijn uit het Fries-Groningse landschap.
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Antieke bronnen
- Velleius Paterculus, Historia II 105-108.
- Tacitus, Annales I 74.
- Tacitus, Annales XI 16-21.
- Tacitus, Annales XIII 54.
- Cassius Dio, Historia Romana LXI 31.
[bewerken] Externe links
- Lex Frisionum - http://www.keesn.nl/lex/index.html
[bewerken] Referenties
- ↑ E.H. Berger (1903). Geschichte der wissenschaftlichen Erdkunde der Griechen.
- ↑ Publius Cornelius Tacitus - Germania, paragraaf 34
- ↑ Vondst van (Fries) Tritzumer aardewerk te Zele-Kamershoek, uit de Romeinse tijd
- ↑ Fries aardewerk, dat in Kent gevonden werd, getuigt van een vroege Friese aanwezigheid: Looijenga T., Runes around the North Sea and on the Continent A.D. 150-700, SSG Uitgeverij Groningen, 1997 [1]
- ↑ Procopius - Oorlogen, boek VIII[=De Bello Gothico, boek IV], 20, paragraaf 47
- ↑ a b R. van Eerden (2005), De Noord-Hollandse Friezen mogen er wezen, in: Archeobrief nr.1 maart 2005, blz. 14-20
- ↑ Es, W.A. van, Hessing, W.A.M. (1994): Romeinen, Friezen en Franken in het hart van Nederland: van Traiectum tot Dorestad 50 v.C.-900 n.C., Matrijs, Amersfoort,p.89-98
- ↑ (de) E. Taayke, Die einheimische Keramik der nördlichen Niederlande, 600 v.Chr. bis 300 n.Chr., Teil v: Übersicht und Schlußfolgerungen, in: Mars, A. (eds.) ( 1997 ), Berichten van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek, Volume 42, ROB, pp. 163-208, ISBN 90-12-05214-9
| Germaanse volken |
|---|
|
Alemannen · Ambronen · Ampsivaren · Angelen · Angrivariërs · Asdingen · Bataven · Bajuwaren · Bructeren · Bourgondiërs · Cananefaten · Chamaven · Chasuarii · Chauken · Cherusken · Chatten · Cimbren · Dulgubnii · Fosi · Franken · Friezen · Gepiden · Goten · Harii · Helisiërs · Herulen · Hermunduren · Juten · Lakringen · Longobarden · Lemoviërs · Lugiërs · Manimiërs · Marcomannen · Marobudui · Mattiakken · Naharvalen · Nemeten · Nerviërs · Ostrogoten · Quaden · Rugiërs · Saksen · Semnonen · Silingen · Sitones · Skiren · Sueben · Suiones · Sugambren · Tencteren · Teutonen · Toxandriërs · Treveri · Triboken · Tubanten · Tudri · Ubiërs · Usipeten · Vandalen · Vangionen · Visigoten · Volcae · Warnen Germani cisrhenani: Caerosi · Condrusi · Eburonen · Paemani · Segni |
