Turken

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Onder Turken verstaat men doorgaans mensen die een Turkse achtergrond hebben, of die voorouders hebben die in Turkije geboren zijn en hun cultuur, moedertaal, etniciteit en/of religie met elkaar gezamenlijk hebben. In ruimere (etnische) zin verstaat men er ook de andere Turkse volkeren uit Eurazië onder. De Turken uit Turkije maken voornamelijk deel uit van de Oghuz-Turken (Ottomanen, Seltsjoeken, Turkmenen). Oghuz is de noemer voor verscheidene westerse Turkse groepen die rond de 10e eeuw na christus gezamenlijk richting het westen trokken. Ook de bevolking van Azerbeidzjan en Turkmenistan en verscheidene kleinere groepen, verspreid over Oost-Europa en West-Azië maken deel uit van de Oghuz-Turken. De talen van deze groep zijn onderling grotendeels verstaanbaar, in sterkere mate dan de overige Turkse talen. De sprekers van Turkse talen zijn gezamenlijk bekend onder de naam Turkse volkeren, hoewel het moeilijk is om de Turken op grond van etniciteit te groeperen.

[bewerken] Vroege geschiedenis

Het Rijk der Göktürken in de 6e eeuw

Het Seltsjoekse Rijk in de 11e eeuw

Het Ottomaanse Rijk in de 17e eeuw

De vroegste geschiedenis van de Turken ligt waarschijnlijk ten noordoosten van Centraal Azië rond de Altaj en Sajan gebergten in zuid-Siberië. Recent onderzoek wijst op een mogelijk verband met de Xiongnu en de Wusun. Deze groepen waren naar alle waarschijnlijkheid niet etnisch homogeen maar bestonden uit verscheidene nomadische groepen van Altaïsche, Oeraalse en Indo-Europese volkeren.

Het woord Turk is mogelijk een vijftal eeuwen voor Christus ontstaan en staat voor "machtig; sterk". Het is een titel die de stammen van destijds zichzelf hebben gegeven. De vele stammen, mogelijk van verschillende afkomst en met verschillende talen, vormden een zogenaamde confederatie met afgevaardigden van elke stam. Zo sloten de verschillende stammen die op vele gebieden verwantschap met elkaar hadden zich als bondgenoten bijelkaar.

[bewerken] De trek naar het westen

In de loop der eeuwen was er een constante trek van Turkse volkeren naar het westen van Azië en sommige groepen trokken zelfs tot ver in Europa door. Bekende namen van deze groepen zijn onder andere de Avaren, Seltsjoeken en Timoeriden. Het is niet bekend wat de precieze reden was voor de Turkse volkeren om naar het westen te trekken. Gespeculeerd wordt dat de grote volksverhuizing, die het einde van het Romeinse rijk tot gevolg had, mede veroorzaakt werd door een vroege verhuizing van Turkse volkeren onder de multi-etnische federatie van de Hunnen. Turkse volkeren bleven in de eeuwen daarna langzaam richting het westen trekken maar de grootste verhuizing vond in de 13e eeuw plaats onder leiding van Genghis Khan, die alle Mongoolse en Turkse stammen verenigde in zijn rijk. De hordes die ontstonden na de val van het Mongoolse Rijk Turkificeerden in kortte tijd, omdat het grootste gedeelte van Genghis Khans leger uit Turkse soldaten bestond. Deze soldaten huwden vaak met de inheemse Indo-Europese vrouwen, wat een verklaring zou kunnen zijn voor het Europese uiterlijk van de westerse Turken.

Zie ook de relatieve verwantschap tussen volken.

[bewerken] De Ottomaanse episode

Onder leiding van de Ottomanen creëerden de Oghuz-Turken tussen de 12e en de 15e eeuw een groot rijk dat naast Anatolië ook grote delen van Noord-Afrika, het Midden-Oosten, de Balkan, de Krim en de Kaukasus omvatte. In de gebieden grenzend aan de Euraziatische steppe, voornamelijk rond de Zwarte Zee, hadden zich al enkele eeuwen voor de opkomst van de Ottomanen andere groepen Turken vanuit Centraal-Azië zich gevestigd, die zich later, al dan niet vrijwillig, bij de Ottomanen aansloten. Toen de Russische Tsaren de christelijke volkeren in de Ottomaanse gebieden militair gingen steunen, en ook voor eigen territoriale groei meermalen de oorlog aan de Ottomanen verklaarde, stroomden deze gebieden een voor een leeg. Vele miljoenen Turken moesten uit de Balkan, de Krim en de Kaukasus vluchtten naarmate het Ottomaanse Rijk provinciën aan Rusland verloor.

[bewerken] Heden

De verspreiding van Turken (uit Turkije) over de wereld in de huidige tijd

Er zijn ongeveer 66,7 miljoen mensen van Turkse afkomst die uit Turkije komen. Tegenwoordig leven de Turken vooral in Turkije (58,7 miljoen), (Bulgarije (747.000), Syrië (1,5 miljoen) en Noord-Cyprus (250 000) en na recente emigratie ook enkele miljoenen in West-Europa (vooral in Duitsland, 2,45 miljoen). Van deze Turken is maar een klein deel afstammeling van de Ottomanen. Velen zijn nakomelingen van andere Turkse stammen die onderworpen of gelieerd waren aan de Ottomanen, of toestemming kregen zich te vestigen in het Ottomaanse Rijk of in het moderne Turkije na vervolging door de Russen, Bulgaren, etc.

Naast de Turken uit Turkije wonen er nog steeds tientallen miljoenen aan hen nauw verwante Turken in andere landen van de Balkan tot in centraal China en van Zuid-Iran tot in Rusland aan de Noordelijke IJszee. Na de ontbinding van de Sovjet-Unie verwierven vijf Centraal-Aziatische Sovjetrepublieken met een voornamelijk Turkstalige bevolking hun onafhankelijkheid; Kazachstan, Oezbekistan, Turkmenistan, Kirgizië en Azerbeidzjan. De grootste groepen Turken (meer dan 1 miljoen) zonder eigen land zijn de Oeigoeren in China, de Azerbeidzjanen en Quashqai in Iran, en de Tataren, Tsjoevasjen en Basjkieren in Rusland. Daarnaast zijn er nog talloze kleine groepen Turkse volkeren verspreid over Eurazië.

[bewerken] Turk; etniciteit of nationaliteit?

Veel Turken zijn in de vorige eeuw vanuit Turkije geëmigreerd naar andere landen, zoals de landen in West-Europa. In landen als Nederland, België, Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk woont een grote Turkse minderheid. Hierbij denkt men vaak met etnische Turken te maken te hebben maar een deel van deze 'gastarbeiders' zijn eigenlijk Koerden, Pontische Grieken, Arabieren, Assyriers, of maken deel uit van een andere etnische groep. Zij maken voor de meeste Europeanen simpelweg deel uit van de Europese "Turken". Naast deze groepen zijn er in Turkije zelf nog andere etnische minderheden, zoals de Pomakken(Islamitische Bulgaren), Lazen, Roma, en ook onder Turken zelf zijn er meerdere groepen. In Turkije wordt, zoals in de meeste landen, geen etniciteit geregistreerd; iedereen die een Turks staatsburger is, is volgens de Turkse overheid een Turk. Het is daarnaast soms moeilijk voor een individu om met duidelijkheid te stellen van welke etniciteit hij deel uitmaakt. Dit niet eens zozeer vanwege discriminatie, maar ook vanwege de sterke mengeling van de bevolkingsgroepen die in de afgelopen eeuwen heeft plaatsgehad. Zo zijn er ook mensen van niet(volledige)-Turkse etnische komaf die zich wel sterk identificeren met de Turkse nationaliteit, zoals verscheidene presidenten deden. In 1983 werd bijvoorbeeld Turgut Özal premier van Turkije. Hij was gedeeltelijk van Koerdische komaf^[1] en was tussen 1989 en 1993 president van het land en zocht na de val van de Sovjet-Unie direct contact met de andere Turkstalige landen.