Oeigoeren

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Oeigoeren
Uyghur / ئۇيغۇر
Oeigoerse man in Kashgar
Oeigoerse man in Kashgar
Totale bevolking 11,4 miljoen[1]
Verspreiding China (Sinkiang)

Minderheden: Kazachstan, Mongolië, Turkije, Afghanistan

Taal Oeigoers
Geloof Islam (Soennisme)
Verwante groepen Turken, Tataren, Kazachen, Azerbeidzjanen, Turkmenen, Kirgiezen en andere Turkse volkeren
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken
Oeigoeren
Naamgeving in Volksrepubliek China
(taal-varianten)
Traditioneel 維吾爾族
Vereenvoudigd 维吾尔族
Hanyu pinyin Wéiwú'ěrzú
Oeigoers ئۇيغۇر
Standaardkantonees Wàj Mm Yìe Chòk
Arabisch يوغور
Russisch Уйгуры
Uyghur empire.svg
Oeigoerse rijk rond 800, na verovering van Göktürkse Rijk
Khotan-mercado-chicas-d01.jpg
Drie Oeigoerse meisjes in Hotan
Kashgar-casco-viejo-d05.jpg
Traditionele Oeigoerse woningen in Kashgar
Uyghur protest in Munich 2008.jpg
De vlag van Oost-Turkestan tijdens een demonstratie in München, 2008. De vlag is een lichtblauwe variant van die van Turkije en is in de Volksrepubliek China verboden
Kashgar-mezquita-id-kah-d01.jpg
Een Oeigoerse moskee in Kashgar
Kashgar-apakh-hoja-d04.jpg
Apak-Khoja-Mausoleum in Kasgar

De Oeigoeren zijn een Turks volk uit de Chinese autonome regio Sinkiang (Xinjiang). Met ongeveer 8,82 miljoen (2003) personen vormen de Oeigoeren 45% van de bevolking van dit gebied. Hun taal, het Oeigoers, behoort tot de Turkse talen.

Geschiedenis van de Oeigoeren[bewerken]

Vroege geschiedenis[bewerken]

Dit volk veroverde in 745 het Rijk der Göktürken aan de Orchon in het huidige Mongolië en vestigden er in de 8e en 9e eeuw van onze jaartelling een machtig rijk; het Oeigoers Khanaat, dat zich ook uitstrekte tot Sinkiang. Het waren oorspronkelijk veehoudende nomaden.

Na 840 werden de Oeigoeren door een ander Turks volk, de Kirgiezen, uit Mongolië verdreven, waarna ze zich terugtrokken in de oases van het Tarim-gebied in Oost-Turkestan (het huidige Sinkiang) en waar ze zich vermengden met Indo-Europese sedentaire landbouwers daar, die een Tochaarse taal spraken. Deze Tochaarse bevolking nam de Turkse taal en naam van de Oeigoeren over, maar de genen van de Tocharen zijn nog steeds zichtbaar in de meer Europees aandoende gezichten, vergeleken met de andere Turkse volkeren van Centraal-Azië. [2] In dit gebied zijn belangrijke resten van vele beschavingen teruggevonden, waaruit blijkt hoezeer dit gebied een trefpunt was van culturele invloeden uit China, Indië en Voor-Azië[3][4]

In 1209 onderwierpen de Oeigoeren zich op hun beurt aan Dzjengis Khan, een Mongools heerser en veroveraar die de Mongoolse en Turkse stammen verenigde en een imperium stichtte dat zich uitstrekte van China tot aan de Donau. Het Oeigoerse ambtenarenapparaat werd onderdeel van het Mongoolse Rijk, het was hiervoor geschikt aangezien het volk al een eeuwenoude traditie van schrift, wetgeving en belastingheffing kende. Dzjengis Khan liet het Oeigoerse schrift zelfs aanpassen voor het Mongools, dat tot dan toe nog geen schrift kende. Later werd dit schrift ook aangepast aan het Mantsjoerijs. In de 13e en 14e eeuw waren de Oeigoeren dan ook onderworpen aan het Mongoolse rijk, maar ze behielden een grote mate van autonomie.

De Oeigoeren, die tevoren diverse godsdiensten hadden beleden, namelijk boeddhisme, manicheïsme en nestoriaans christendom, gingen in de 15e eeuw over tot de islam.

Het gebied waar de Oeigoeren wonen is cultureel en historisch geen deel van China. Ook historisch heeft het niet altijd deel uitgemaakt van China. De Chinese Muur begint pas ten oosten van het gebied en de Chinese controle over het gebied was niet continu en diende voornamelijk ter bescherming van de Zijderoute. [bron?] Tijdens de Ming-dynastie maakte het gebied in het geheel geen deel uit van China. In het midden van de 18e eeuw werden de Oeigoeren echter onderworpen door de Mantsjoes, een niet-Chinese dynastie, die toen ook over China regeerde. Vanaf toen kwam het gebied in sterkere mate onder Chinese invloed.

Rusland en het Ottomaanse Rijk[bewerken]

Door de uitbreidingen van het Russische Rijk kwam het gebied via centraal-Azië ook steeds meer onder invloed van Rusland en later de Sovjet-Unie te staan. Met steun van de Sovjet-Unie wisten de Oeigoeren hun onafhankelijkheid uit te roepen in 1933 en later van 1944 tot 1949, tijdens de chaos die op dat moment heerste in China.

In de nadagen van het Ottomaanse Rijk probeerden de Unionisten (nationalistische Turken) tevergeefs een Pan-Turkistische beweging op te zetten in de Kaukasus, Centraal-Azië en China, in de hoop zo meer weerstand tegen de oprukkende Russen te kunnen bieden en het Ottomaanse Rijk van de ondergang te behoeden. Deze legers waren in staat oosterse Turken te mobiliseren, maar waren niet opgewassen tegen de Russische overmacht. [5]

Onder Chinese heerschappij[bewerken]

De invloed van China werd nog groter toen in 1949 de communisten aan de macht kwamen. In dat jaar werd de onafhankelijke staat door Mao's Volksbevrijdingsleger veroverd, één jaar voor de inname van Tibet door datzelfde leger.

In 1955 stelde de Chinese overheid de 'Sinkiang Oeigoerse autonome provincie' in, wat neer kwam op het einde van Oost-Turkestan als een land. De Chinese overheid stimuleerde vanaf dat moment etnische Han-Chinezen om naar deze gebieden te verhuizen en omgekeerd. Ook investeerde de Chinese overheid veel in de economie van Sinkiang en Tibet. Deze westelijke provinciën van China hebben veel grondstoffen als aardolie en aardgas[6] en deze nieuwe industrieën verschaffen veel werk voor de Han-Chinezen uit andere gebieden. Zo legde Shell voor de Chinese overheid een 4000km lange pijpleiding van de hoofdstad van Sinkiang naar Peking. [7]

Naast de sinificatie van het gebied wordt ook de cultuur van de Oeigoeren onderdrukt, vergelijkbaar met de sinificatie van Tibet. Zo mag geen Oeigoers meer worden onderwezen aan kinderen en worden er tempels, moskeeën en islamitische scholen gesloten. [8]

Door de economische ontwikkeling, de migratie van etnische Han-Chinezen naar Sinkiang en de 'culturele genocide', komt het behoud van de traditionele Oeigoerse cultuur onder druk te staan, hoewel de Volksrepubliek China als beleid heeft om de culturen van erkende etnische minderheden te beschermen en te stimuleren. [9] Volgens de volkstelling van 2000 bestaat de bevolking van Sinkiang voor 45% uit Oeigoeren, 14% uit andere autochtone volkeren, zoals Kazachen, en voor 41% uit Han-Chinezen, die in vele steden, waaronder de hoofdstad van Sinkiang, Ürümqi, de meerderheid vormen.

De druk tot culturele assimilatie heeft soms tot verzet geleid, waarover in de buitenwereld echter relatief weinig bekend is. De 'Oost-Turkestaanse onafhankelijkheidsbeweging' wordt door China en de Verenigde Staten als een islamitische terreurorganisatie gezien.[10] Volgens Human Rights Watch gebruikt China echter sinds 11 september de strijd tegen terreur als dekmantel voor de onderdrukking van de Oeigoeren.[8] Een belangrijke voorvechtster van de culturele en maatschappelijke autonomie der Oeigoeren is Rebiya Kadeer, die tegenwoordig in de Verenigde Staten leeft.

Onrust in 2009[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Onrust in Sinkiang in 2009

In 2009 braken hevige rellen uit tussen Oeigoeren en Han-Chinezen in de provincie Sinkiang waarbij zo'n 200 mensen omkwamen. De rellen braken uit als reactie op de moord op ten minste twee Oeigoerse arbeiders in een speelgoedfabriek in de stad Kanton in het zuidoosten van China, waarvan al snel beelden op YouTube waren gezet.[11] De moorden vonden plaats na valse beschuldigingen dat Oeigoeren een Han-Chinees meisje zouden hebben verkracht.[12] De Turkse president Gül, die vlak voor de rellen als eerste Turkse president de Turkssprekende Chinese provincie had aangedaan, sprak van een genocide en zijn minister van buitenlandse zaken riep Turken wereldwijd op om Chinese producten te boycotten. [13] Intussen betichtten de Chinese overheid en het Oeigoerse Wereldcongres elkaar van het opstoken van het geweld.[14] Op 10 oktober werd een Chinees veroordeeld tot de doodstraf voor de moord op de twee Oeigoerse arbeiders. [15]De Chinese staatsmedia berichtte twee dagen later dat zes Oeigoeren waren veroordeeld tot de doodstraf voor de rellen in Sinkiang. [16] Weer drie dagen later werden nog eens vijf Oeigoeren en een Chinees ter dood veroordeeld [17] en op 3 december werden nog eens vijf Oeigoeren ter dood veroordeeld. [18]

Onafhankelijkheid[bewerken]

Een overzicht van de verschillende onafhankelijke Oeigoerse kanaten en Republieken door de eeuwen heen:

Periode Oeigoerse kanaten/republieken Hoofdstad
745 - 840 Orhun-Kanaat Karabalgasun
870 - 1036 Kansoe-Kanaat (heden provincie Gansu in China) -
850 - 1275 Idikut-Kanaat (die grote delen van het huidige Sinkiang omvatte) Ordubalik
870 - 1212 Kanaat van de Karachaniden (gesticht door de Karluken en Oeigoeren Kashgar
1514 - 1678 Saidia-Kanaat Yarkand
- verschillende onafhankelijke regio's onder leiding van Hodja's na de eerste Mantsjoe-Chinese invallen in Oost-Turkestan -
1866 - 1877 Koninkrijk Kashgarië (onder leiding van de krijgsheer Yakub Beg) Turfan / Turpan
12 nov. 1933 - 1934 Eerste Republiek Oost-Turkestan (gevolg van een volksopstand tegen de Chinese overheid) -
12/11/1944 - 20/10/1949 Tweede Republiek Oost-Turkestan (gesteund door de Sovjet-Unie) -
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Joshua Project
  2. "The Uyghurs are clearly a European race. They do have a wisp of Mongolian to them, but they are by no means Chinese. They also do not look like Turks. They look primarily like Western Europeans."; (Ismail Sloan, [1])
  3. The Takla Makan Mummies. PBS Geraadpleegd op 17 January, 2008
  4. Xinjiang pagina 7: door S. Frederick Starr [2].
  5. [De Armeense genocide, Taner Akcam, 2006, blz. 122]
  6. http://www.wsichina.org/cs4_7.pdf
  7. 经济参考报
  8. a b China: Human Rights Concerns in Xinjiang (Human Rights Watch Backgrounder, October 17, 2001)
  9. Govt. White Papers - china.org.cn
  10. http://www.treasury.gov/offices/enforcement/ofac/programs/terror/terror.pdf
  11. [3] Ethnic clash in Guangdong (YouTube 29 juni 2009)
  12. [4] 'No Rapes' in Riot Town (Radio Free Asia 2009-06-29)
  13. Turkish PM Told To Take Back Xinjiang Genocide Remark (Radio Free Europe, July 14, 2009)
  14. (nl) Oeigoeren: zeker 600 doden bij geweld, NOS.nl, 9 juli 2009
  15. Doodstraf China voor etnisch geweld, NOS, 10 oktober 2009
  16. [5] 6 get death penalty on Xinjiang riots: state media (Bangkok Post, 12 oktober 2009)
  17. [6] China sentences 3 more to death for Xinjiang riot (Hurriyet, October 15, 2009)
  18. [7] Vijf Oeigoeren ter dood veroordeeld (De Standaard, vrijdag 04 december 2009)