Surinamers

Surinamers
Totale bevolking	Circa 900.000
Verspreiding	Suriname: 500 duizend  Nederland: 350 duizend Overige gebieden:  Verenigde Staten,  Nederlandse Antillen,  Brazilië,  Trinidad en Tobago
Taal	Nederlands, Sranantongo, overige talen in Suriname
Geloof	Christelijk (protestant, katholiek), hindoeïstisch, moslim, traditionele godsdiensten
Portaal    Landen & Volken

Surinamers zijn inwoners van Suriname, mensen die afkomstig zijn uit Suriname of mensen van Surinaamse afkomst. Behalve in Suriname wonen er veel Surinamers in Nederland. Suriname is lang een kolonie van Nederland geweest en na de onafhankelijkheid in 1975 zijn veel inwoners van Suriname naar Nederland gekomen. Begin jaren '80 kwam er een tweede grote groep Surinamers naar Nederland. Maar ook al voor de onafhankelijkheid woonden er Surinamers in Nederland.

Samenstelling

De bevolking in Suriname bestaat uit een mengsel van verschillende etnische groepen:

• Indianen, de oorspronkelijke bewoners van Suriname. Zij wonen vooral in de districten Paramaribo, Wanica, Marowijne en Sipaliwini. Te onderscheiden in:
  • Bovenlandse indianen: onder andere de Trio, Akuriyo en Wayana in het zuiden, en de Warau in het westen.
  • Benedenlandse indianen: de Arowakken en de Karaïben.

Typering: De indianen leven van kleinschalige landbouw, visserij en jacht en op bescheiden niveau van kunstzinnige nijverheid. Veel jongeren trekken naar Paramaribo. Godsdienst: de Trio zijn sinds eind jaren '60 van de 20e eeuw overwegend christen. Ook onder de Akuriyo en sommige andere stammen vindt men christenen. De overigen hangen traditionele natuurgodsdiensten aan, waarbij geesten- en voorouderverering een grote plaats innemen.

• Hindoestanen, nakomelingen van Indiase 'contractarbeiders' uit het toenmalige Brits-Indië. Zij bewonen voornamelijk de districten Wanica, Paramaribo en Nickerie.

Typering: overwegend werkzaam in administratie en handel, kleine landbouwers. Godsdienst: Een groot gedeelte belijdt het Hindoeïsme. Het is een misvatting om te denken dat Hindoestaan betekent dat zij allen het hindoeïsme aanhangen. Deze bevolkingsgroep is onderverdeeld in grofweg twee stromingen; hindoes en moslims. De hindoes kunnen weer onderverdeeld worden in twee stromingen; Sanatana Dharma (75%) en Arya Samaj (25%). De Hindoestaanse moslims zijn verdeeld in de volgende stromingen; soennieten en ahmadiya. De term Hindoestaan verwijst naar de regio waar deze bevolkingsgroep vandaan komt; Hindoestan, het tegenwoordige Noord-India of het hele Indische subcontinent.

• Creolen, afstammelingen van tot slaaf gemaakte afrikanen.

Typering: overwegend werkzaam in administratieve banen en in de mijnbouw. Hun gezinsstructuur vertoont sterk matriarchale trekken. Godsdienst: overwegend christendom. Woongebieden: voornamelijk de districten Paramaribo, Coronie en Wanica (stadscreolen).

• Marrons of Bosnegers (Businengre), nakomelingen van gevluchte afrikanen, die wilden ontsnappen aan een bestaan als tot slaaf gemaakte mensen, worden ook wel met een minder correcte term boslandcreolen genoemd. Aukaners (Ndyuka), Saramakaners, Paramakaners, Kwinti en Matawai, bewoonden afgelegen bosgebieden (Brokopondo, Marowijne, Saramacca), maar trokken later door de openlegging van het binnenland maar ook als gevolg van de Binnenlandse Oorlog tussen het Nationaal Leger van Desi Bouterse en het rebellenleger van Ronnie Brunswijk in de jaren tachtig, naar Paramaribo en andere plaatsen.

Typering: landbouwers (kostgrondje), handelaars.

Godsdienst: de als cultureel erfgoed uit Afrika meegenomen winticultuur; geesten- en voorouderverering, Winti geloof valt uitéén in verering van (natuur)geesten oftewel Halfgoden/natuurgoden (pikin gado) en geesten van overledenen (jorka's), ook is er een alomtegenwoordige god (gran gado), Anana genaamd. Ook 'wisi' wat de toepassing van winti is voor slechte dingen (hekserij/magie) behoort tot het cultureel erfgoed, verder wordt Fanowdu wroko, volkswijsheid voor genezing, reiniging van lichaam en geest uitgevoerd. Matrilineaire verwantschapsstructuur.

• Javanen, nakomelingen van de contractarbeiders uit het toenmalige Nederlands-Indië. Het district Commewijne wordt van oudsher overwegend bevolkt door Javanen. Een aantal plaatsen binnen het district hebben zelfs Javaanse namen. Daarnaast wonen velen van hen in Lelydorp en in de districten Paramaribo en Wanica.

Typering: Overwegend kleine landbouwers, handelaars. Sterke onderlinge harmonie, roekoen genoemd. Godsdienst: overwegend moslim, daarnaast beoefenaars van geesten- en voorouderverering.

• Chinezen, nakomelingen van contractarbeiders uit Hongkong, Zuid-China of Nederlands-Indië. Chinezen wonen voornamelijk in de districten Paramaribo en Wanica. Veelal handelaars. Het merendeel van de Chinese Surinamers spreekt een dialect uit de Hakka-taal. Heden ten dage is er een toename van migratie vanuit China naar Suriname. De sterk groeiende behoefte van China naar bijvoorbeeld hout en mineralen maakt Suriname zeer aantrekkelijk voor Chinese ondernemers.

Typering: overwegend werkzaam in de handel en horeca en wonen grotendeels in Paramaribo en Wanica.

Godsdienst: De nieuwe Chinezen zijn grotendeels niet-religieus, de generaties daarvoor zijn overwegend katholiek.

• Blanken (nakomelingen van de Nederlanders, Portugezen uit Madeira en andere Europeanen, en Anglo-Amerikanen). Hun invloed op de samenleving is groter dan hun aantal (ca. 2 %). Zij wonen vooral in de districten Paramaribo en Wanica. Godsdienst: voornamelijk christen. De blanken die recentelijk in Suriname zijn komen wonen, of geen gemengd bloed hebben, staan bekend als bakras. De afstammelingen van de blanke kolonisten die in het midden van de 19e eeuw uit Groningen en Gelderland kwamen, staan bekend als boeroes.
• Joden, nakomelingen van voornamelijk Sefardische Joden maar ook Asjkenazische Joden. In hun geschiedenis speelt de Jodensavanne een grote rol. Veel joden zijn vermengd met andere bevolkingsgroepen.

Godsdienst: Overwegend aanhangers van de joodse godsdienst (synagoge in Paramaribo).

• Libanezen zijn Surinamers uit het Midden-Oosten, zij komen voor het grootste deel uit Bcharre in Libanon en zijn maronieten. Daarnaast zijn er ook Syriërs en Palestijnen. In Suriname beschouwen zij zich niet als Arabieren, zoals in andere delen van Zuid-Amerika, maar noemen zij zich liever Feniciërs.

Typering: overwegend werkzaam in de handel.

Godsdienst: Overwegend katholiek, Palestijnen zijn moslims.

• Brazilianen zij een nieuwe en groeiende groep inwoners van Suriname. Aanvankelijk waren ze naar Suriname gekomen om goud te zoeken, maar steeds meer nemen ze actief deel in andere branches.

Bij de zevende volkstelling in Suriname van 2004 waren de verhoudingen tussen de grootste bevolkingsgroepen als volgt:

• 27,4 % Hindoestanen
• 17,7 % Creolen
• 14,7 % Bosnegers of Marrons
• 14,6 % Javanen
• 12,5 % Gemengde afkomst
• 6,5 % Andere groepen
• 6,6 % Geen gegevens

De bevolkingsgroepen onderling zijn op cultureel, politiek en sociaal niveau weinig geassimileerd. Dit is grotendeels een gevolg van de koloniale arbeidspolitiek die gericht was op het behoud van het plantagesysteem. Politieke partijvorming wordt sinds jaar bepaald door een strijd om de macht tussen de grootste bevolkingsgroepen: de Creolen, de Hindoestanen en de Javanen. Religieuze en etnische scheidslijnen lopen vrijwel parallel.

Surinamers in Suriname

Bevolkingsontwikkeling van Suriname

De meeste van de 492.829 (2004) inwoners wonen in het noorden van het land, in de districten Paramaribo, Wanica en Nickerie. Het dunstbevolkte district is Sipaliwini, dat het grootste deel van het binnenland omvat. Ruim de helft van de bevolking woont in en rond de hoofdstad.

Surinamers in Nederland

In Nederland leven circa 350.000 Surinamers, waarvan velen rond de onafhankelijkheid in 1975, na de militaire coup van 1980 of na de Decembermoorden van 1982 uit Suriname vertrokken. Ook in de jaren '90 van de 20ste eeuw emigreerden Surinamers naar Nederland vanwege de toenmalige slechte economische situatie in Suriname. De meeste Surinamers in Nederland hebben een Nederlands paspoort en het overgrote deel is met succes in de Nederlandse samenleving geïntegreerd. Voor de Surinaamse samenleving betekende deze uittocht een gevoelige aderlating: onder de emigranten was veel geschoold kader en slechts een handjevol daarvan kwam later terug. Dit had een enorme remmende werking op velerlei gebied (braindrain).

Dit waren niet de eerste Surinamers in Nederland, vanaf de koloniale tijd is er altijd migratie tussen Nederland en Suriname geweest. Aanvankelijk was dit vooral de koloniale elite, vanaf de jaren twintig en dertig kwamen ook minder gefortuneerde Surinamers op zoek naar een betere opleiding, werk of een muziekcarrière naar Nederland.

Zes procent van de Chinezen in Nederland komt uit Suriname. De meesten van hen zijn Hakka.

Zie ook het artikel over de Geschiedenis van de Surinamers in Nederland

Taal

In Suriname worden maar liefst twintig talen gesproken. De meeste Surinamers zijn meertalig. Qua aantallen sprekers zijn de belangrijkste talen in Suriname achtereenvolgens het Nederlands, het Surinaams (Sranantongo), het Sarnami Hindoestani (Surinaams Hindoestaans), het Javaans, de verschillende Marrontalen (vooral Saramaccaans en Aukaans) en het Chinees (Hakka). Daar de meeste Surinamers meertalig zijn (bijvoorbeeld Nederlands- én Surinaamstalig), is het echter niet eenvoudig om mensen in te delen in één bepaalde taalgroep.

Volgens de uitkomsten van de Zevende algemene volks- en woningtelling, welke in 2004 in Suriname werd gehouden, is Nederlands de meest gesproken thuistaal in Suriname. In ruim 70% van de huishoudens wordt Nederlands als eerste of tweede taal gesproken. Het Sranantongo wordt in 46% van de huishoudens gesproken, hoofdzakelijk als tweede taal, het Sarnami Hindoestani in ruim 22% en het Javaans in 11% van de huishoudens. Opmerkelijk is de tweetaligheid van de Surinaamse huishoudens: in bijna 80% wordt een tweede taal gesproken.

Gesproken talen per huishouden in Suriname, 2004
Taal	Meest gesproken thuistaal		Tweede thuistaal		Totaal bereik van de taal
	Aantal	%	Aantal	%	Aantal	%
Nederlands	57.577	46,6	29.163	23,6	86.740	70,3
Surinaams (Sranantongo)	11.105	9,0	45.634	37,0	56.739	46,0
Sarnami Hindoestani	19.513	15,8	8.121	6,6	27.634	22,4
Javaans	6.895	5,6	6.846	5,5	13.741	11,1
Marrontalen *	18.797	15,2	2.493	2,0	21.290	17,2
Overige talen	6.501	5,3	4.030	3,3	10.531	8,5
Geen tweede thuistaal	-	-	23.754	19,2
Onbekend	3.075	2,5	3.422	2,8
Totaal	123.463	100,0	123.463	100,0
Bron: Zevende algemene volks- en woningtelling 2004, Algemeen Bureau voor de Statistiek

* Saramaccaans, Aukaans en Paramaccaans

Nederlands

De officiële taal van Suriname is het Nederlands, dat zeker in het kustgebied door bijna iedereen beheerst wordt en er ook de belangrijkste thuistaal geworden is. Sinds 2005 is Suriname daarom lid van de Nederlandse Taalunie. Meer dan 500 woorden uit het Surinaams-Nederlands zijn in de nieuwste versie van het Groene Boekje opgenomen. Volgens een taalonderzoek, dat ter gelegenheid van de toetreding in opdracht van de Taalunie werd uitgevoerd, is het Nederlands voor 60% van de Surinamers de moedertaal. In het binnenland is het Nederlands echter nauwelijks verspreid.

Het Nederlands wordt gebruikt door de overheid, in het onderwijs, in de handel, in de media en in het dagelijks leven ook als schrijftaal. De Surinamers spreken de "W" meestal Bilabiaal uit. Er zijn tussen het Europees- en het Surinaams-Nederlands verschillen in uitspraak die even groot zijn als tussen het Nederlands en het Belgisch-Nederlands.

Zie ook het artikel Nederlands in Suriname

Surinaams of Sranantongo

De lingua franca is Sranantongo, wat letterlijk 'Surinaamse taal' betekent. Het is oorspronkelijk de taal van de Creoolse bevolkingsgroep, maar wordt ook door zeer veel Surinamers uit andere bevolkingsgroepen verstaan en gesproken (naar schatting 90% van de totale surinaamse bevolking is de taal machtig). Het Surinaams is in taalkundig opzicht een creoolse taal, die vooral een gesproken taal is en nauwelijks als schrijftaal wordt gebruikt. De laatste 10 jaar is er wel een toename gekomen in het schriftelijk gebruik. Er is ook een groeiende literatuur in het Sranantongo.

Overzicht

Een overzicht van de talen die in Suriname gesproken worden, met het aantal moedertaalsprekers (ruwe schatting, met dubbeltellingen door twee- of meertaligheid):

• Talen uit Azië:
  • Sarnami Hindoestani (150.000), Surinaamse variant van het Caribisch Hindoestani, die is voortgekomen uit, en verwant is aan de Indo-Arische Biharitalen, vooral het Bhojpuri, gesproken in de huidige Indiase staten Uttar Pradesh en Bihar.
  • Javaans (60.000)
  • Chinees (12.000)
  • Libanees-Arabisch (klein aantal sprekers)

• Creoolse talen:
  • Surinaams of Sranantongo (120.000)
  • Saramaccaans (12.500)
  • Matawai (2000).
  • Aukaans of Ndyuka (15.500), inclusief Paramakaans en Boni of Aloekoe
  • Kwinti (klein aantal sprekers)
• Talen uit Amerika, onderverdeeld in drie taalfamilies:
  • Het Karaïbs, Kalina of Karaïbisch (2000), het Trio en Wayana (samen 600 sprekers)
  • Arowakse talen: Lokono (Arowaks, 1200)
  • Warause talen: Warau (vermoedelijk in Suriname niet meer gesproken)

• Talen uit Europa:
  • Nederlands (300.000)
  • Engels, hoofdzakelijk als tweede taal
  • Braziliaans Portugees, naar schatting 40.000 sprekers.

Zie ook Surinaamse uitdrukkingen

Religie

Zie Religie in Suriname voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bij de zevende volkstelling in Suriname van 2004 was de verhouding tussen de religies als volgt:

• 40,7% christendom, waarvan ongeveer de helft rooms-katholiek en de helft protestants (Evangelische Broedergemeente, Moravische Broeders, Zeister Zendingsgenootschap, en andere)
• 19,9% hindoeïsme (Sanatana Dharma en Arya Samaj)
• 13,5% islam (Soenna en Ahmadiyya)
• 5,8% traditionele en andere religies
• 4,4% geen religie
• 15,7% geen gegevens

Bekende Surinamers

Zie hiervoor de lijst van bekende Surinamers

• 
• 
• 
• 
• 

Bronnen, noten en/of referenties