Asjkenazische Joden
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Asjkenazische Joden of Asjkenazim zijn Joden die ooit in Oost-, Midden- en deels in West-Europa woonden en wier oorspronkelijke omgangstaal het Jiddisch was, een op het Duits gebaseerde taal met veel oorspronkelijk Hebreeuwse woorden. Ook hun afstammelingen worden nog steeds Asjkenazim genoemd. Zij worden onderscheiden van de Sefardiem, afkomstig uit Zuid-Europa (vooral Portugal en Spanje) en de Mizrachi Joden, afkomstig uit het Midden-Oosten. De hedendaagse Ashkenazim stammen af van Joden die in de Middeleeuwen in Rijnland leefden. Ashkenaz is de middeleeuwse Hebreeuwse benaming voor Duitsland en de Duits-sprekende omliggende regio's, zoals het grensgebied met Polen. Ashkenazim betekent in het Hebreeuws letterlijk: 'Duitse Joden', in het Nederlandse heet deze groep Hoogduitse Joden.
Inhoud |
[bewerk] Geschiedenis
Aan het einde van de periode van het joods bestuur in het Land Israël, ten tijde van de vernietiging van de Tweede Tempel in Jeruzalem door de Romeinen, werden de joden verbannen uit het Land. Maar er zijn aanwijzingen dat deze verbanning niet gold voor het hele oude Judea want hier waren nog lang belangrijke joodse culturele centra. Alleen voor Jeruzalem werd vrij strikt een joods vebanningsedict gehandhaaft. Gedurende de daaropvolgende eeuwen verdeelden de verbannen joden zich hoofdzakelijk in drie grote groepen: de Asjkenazische joden in Centraal-, Oost-, en deels West-Europa, de Sefardische joden in Zuid-Europa en de Mizrachi joden in wat nu de Arabische landen zijn. Daarnaast zijn enkele kleinere groepen blijkbaar destijds verloren gegaan; zij komen nu terug, uit landen zoals Ethiopië en India. Maar ten tijde van de eerste eeuwen was de joodse gemeenschap in Mesopotamia verreweg de belangrijkste gemeenschap wat betreft aantallen en culturele invloed. Deze positie was al sinds de Babylonische ballingschap onaangetast. Hier kwam o.a. tenslotte de Talmoed in zijn definitieve vorm gereed tegen het jaar 800. Toen het Romeinse Rijk overging op het christendom werden de leeefomstandigheden voor de joden in Europa moeilijker. Naast Spanje, het Griekstalige Oost-Romeinse rijk en Italie leefden er ook veel joden in de Provence. Bij de volksverhuizingen hadden ook de joodse gemeenschappen wisselend te lijden onder de 'barbaren'. Onder Karel de Grote kwam er weer meer vrijheid en veel Joden vestigden zich in onder andere het Rijnland en omstreken. Tijdens de kruistochten kwam er een golf van antisemitisme over de joden. Veel rijnlandse gemeenschappen werden zelfs geheel uitgeroeid. In veel landen als Engeland en Frankrijk werden de joden verbannen.
Vanuit het Rijnland en andere 'gesloten' landen verspreiden Ashkenazim zich verder naar het Oosten waar antisemitisme onder de plaatselijke bevolking (nog) onbekend was. Hier vormden de vluchtelingen gemeenschappen in onder andere Hongarije, Polen en Rusland. Deze migratie vindt plaats vanaf de 10e eeuw. De migratie is meestal gedwongen, naar aanleiding van vervolging en/of anti-semitisme. Zo moeten Joden in Rijnland onderscheidingstekens dragen als een punthoed en/of een gele cirkel. Deze onderscheidingstekens zullen ook in de meeste nieuwe vestigingslanden gebruikt worden. De belangrijkste taal van Ashkenazim blijft in die periode het Jiddish, hoewel er ook groepen zijn die een op Frans- of Tjechisch gebaseerde taal spreken. De Frans-Joodse taal noemen we Sarphatisch, de Tjechisch-Joodse taal heet Knaanisch. De Ashkenazim onderscheiden zich in het land van vestiging door het behoud van hun eigen cultuur, taal en religie, hoewel cultuur en taal sterk beïnvloedt worden door het land waarin de Joden wonen. Die beïnvloeding zal in de 19e eeuw de basis vormen voor de opkomst van het cultureel-zionisme. Het Zionisme is dus in de Asjkenazische gemeenschap ontstaan. Tegen 1400 vormen de joodse gemeenschappen in vooral het Pools-litouwse rijk de belangrijkste joodse bevolkingsgroep op aarde en dit blijft zo tot aan de Holocaust. In de 19de eeuw volgt er door de verbeterde medische technieken en een goede voedselvoorziening waardoor epidemieen en hongersnoden veel minder impact hebben een bevolkingsexplosie in Europa. Ook de oosteuropese joden doen hieraan mee en in veel Oosteuropese steden en dorpen ontstaat een aanzienlijke joodse minderheid. Door o.a. hun gedeeltelijk afgesloten leven van de omringende bevolking ontstaat er steeds vaker een antisemitische houding van deze bevolking. Pogroms zijn soms het gevolg en ook de autoriteiten gebruiken graag de joden als zondebok als er binnen- of buitenlandse moeilijkheden zijn. Veel joden emigreren naar Westeuropa en vooral Amerika. Na de holocaust heeft de VS de grootste ashkenazische gemeeenschap. In Israël leeft de tweede grootste gemeenschap.
[bewerk] Asjkenaziem en Sefardiem
In het verleden was er veel frictie tussen de asjkenazische en sefardische gemeenschappen. Met name na de stichting van de moderne Staat Israël, waar asjkenazische joden politiek gezien de boventoon voerden, werd de situatie gespannen. Tot en met de 19e eeuw was de situatie precies andersom geweest, de sefardiem waren altijd veel rijker en machtiger dan de asjkenazim. De sefardim waren vooral handelaren, terwijl de asjkenazim zich meer op ambachten of kleine nering richtten. De vroegere 'voddenjood', 'sinaasappeljood' en 'zuurjood' (respectievelijk: de voddenboer, marktkoopman en zuurverkoper) waren altijd asjkenazim, terwijl rijke handelaren als Isaac de Pinto van sefardische afkomst waren.
[bewerk] Verschillende asjkenazische bewegingen
Binnen het Asjkenazisch Jodendom deed zich in de afgelopen driehonderd jaar een splitsing voor die onder het Sefardisch Jodendom nooit ontstaan is. Waar het Sefardisch Jodendom in de praktijk slechts één vorm kent, namelijk het orthodox jodendom volgens de sefardische tradities, is het Asjkenazisch Jodendom uiteengevallen in talloze bewegingen. Zo zijn er de chareidim (die weer kunnen worden onderverdeeld in Litvish en Chassidisch, en die laatste in honderden chassidische bewegingen), de moderner orthodoxen, de Duits-orthodoxen. Daarnaast ontwikkelden zich bewegingen die zich losmaakten van het traditionele rabbijnse jodendom. Dit werd het liberaal jodendom, dat zich verder heeft vertakt in het reform jodendom, reconstructionistisch jodendom en conservatief jodendom.
[bewerk] Asjkenazische namen
Typische asjkenazische namen zijn Teitelboim en Katzman, maar ook Joodse mensen met Nederlandse namen als Polak, De Leeuw, De Hond, Schaap, Citroen en Appel zijn veelal van Hoogduitse afkomst. Dierennamen zijn deels te verklaren omdat een aantal van de 12 stammen van Israël gesymboliseerd wordt door een dier, zo is de leeuw het symbool voor de stam van Juda. Andere diersymbolen zijn bijvoorbeeld beer, vis en hert (Hirsch). Waarom Joden los van deze historische verklaring veelal voor namen kozen die afgeleid waren van dieren of vruchten is niet bekend. Een mogelijke reden is dat deze namen geen (christelijke) religieuze achtergrond droegen en toch goed in de lokale cultuur pasten. Overigens pasten veel Joden na emigratie hun naam aan aan de lokale taal, zo werd Löwe 'de Leeuw' en Bär 'de Beer'.
[bewerk] Populatie
De totale Ashkenazische populatie wordt geschat rond de 11 miljoen, hiermee is de Ashkenazim de grootste Joodse groep. Ongeveer 80% van alle Joden wereldwijd behoort tot de Ashkenazim. De grootste Ashkenazische populatie is te vinden in de Verenigde Staten, waar ongeveer 6 miljoen Ashkenazim wonen (in totaal wonen er 7 miljoen Joden in de V.S). In Israël wonen circa 2,8 miljoen Ashkenazim. De overige 2 miljoen leven verspreid, vooral in Europa.
