Zeeuwse bolus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Twee Zeeuwse bolussen: één met, en één zonder boter
Een Zeeuwse bolus

Een Zeeuwse bolus is een zoet koffiebroodje dat oorspronkelijk afkomstig is uit de provincie Zeeland . Bolussen worden gebakken van wit brooddeeg dat tot een streng door bruine basterdsuiker wordt uitgerold en daarna wordt opgerold in een soort spiraalvorm. Veel bakkers vormen de bolus naar eigen inzicht; de meesten hebben een eigen recept. Met name het suikermengsel om de bolussen in uit te rollen verschilt per streek en bakker. Vaak wordt ook kaneel gebruikt maar niet iedere bakker doet dit. Ze worden vaak bij de koffie genuttigd, waarbij de (vlakkere) onderzijde meestal met wat boter besmeerd wordt.

Naam[bewerken]

De naam bolus is ontleend aan het jiddisch, de taal van Europese joden die op haar beurt veel woorden uit andere talen heeft opgenomen. Het etymologisch woordenboek van Van Dale vermeldt dat bolus of boles, het meervoud is van bole, dat weer is afgeleid van het Spaanse bollo dat ’fijn broodje’ betekent of bola dat ’bal of bol’ betekent.

Wereldwijd[bewerken]

De bolus wordt gezien als van origine joods en door Joden over grote delen van de wereld verspreid. Het zijn vaak joodse bakkers die ze bakken. In New York worden in tal van ’delicatessen-shops’ bolussen verkocht, even stroperig en mals als die van Zeeuwse bakkers, maar zoeter en tot wel twee keer zo groot. Ook in Jeruzalem worden op veel plaatsen bolussen aangeboden. In Moskou drijven twee joodse families drie bakkerijen die bolussen verkopen. In Parijs en in Zuid-Frankrijk zijn joodse bakkers te vinden met bolussen in het assortiment.

Zeeland[bewerken]

In Zeeland werd de bolus voor het eerst gebakken in de eerste helft van de zeventiende eeuw door Sefardische bakkers. Een joodse begraafplaats in Middelburg herinnert nog aan deze Portugees-joodse gemeenschap, die daar toen leefde. Het waren deze bakkers die het fundament legden voor de Zeeuwse bolus.

De moderne Zeeuwse bakkers verstaan nog steeds de kunst van het bakken van een goede bolus. Soms worden stoomovens gebruikt om te komen tot de typische malsheid.

Andere betekenissen[bewerken]

  • Bolus of boles is ook een aanduiding van een ander soort joods gebak. Het gaat dan om de gemberboles, gemaakt van deeg gevuld met gember, en de orangeadeboles, gevuld met orangeade; amandelspijs op smaak gebracht met sinaasappel. Deze jiddische boles hebben een ander uiterlijk, ze zitten in een vormpje waar ze uitgelepeld worden omdat de siroop die er overheen gegoten wordt ze erg kleverig maakt. De kleur is goudgeel.
  • Bolus is ook een vettig aanvoelende kleisoort. Er bestaat witte, grijze, gele, bruine en rode bolus. De witte is ongeveer identiek met kaolien, de andere variëteiten danken hun kleuren aan ijzerverbindingen. Bolusklei kan hoogglanzend gepolijst worden dankzij de plastische eigenschappen. In de 16de - 18de eeuw werd bolus in gekleurde plamuur gebruikt. Ook bij de vervaardiging van terra sigillata wordt het gebruikt. Bruine bolus dient als verfstof, en vormt na branden terra di Siena. In het Grieks betekent boolos aardkluit.

Wedstrijd[bewerken]

De Bolustrofee

Voor 1998 werden tijdens de bakkerswedstrijden naast brood, cake en koek ook al wel bolussen beoordeeld.

Sinds 1998 worden elk jaar in "de week van de bolus" de Zeeuwse Kampioenschappen Bolusbakken gehouden, georganiseerd door de NBOV regio Zeeland. Een van de doelen hiervan is de promotie van Zeeuws cultuurgoed.

De wedstrijddag wordt voorafgegaan door een blinde keuring, een zogenaamde mysteryshopper bezoekt de bedrijven en koopt daar de bolussen zonder medeweten van de deelnemers. Deze worden door een jury van 4 keurmeesters beoordeeld. Op de wedstrijddag zelf (2 à 4 weken later) worden nogmaals bolussen gekeurd door een jury van 4 keurmeesters. De bolus met het hoogste gemiddelde score is de uiteindelijke winnaar. Er zijn dus 2 momenten waarop de keuring plaatsvindt. De winnaar krijgt de Bolustrofee en mag zich een jaar lang 'Beste Bolusbakker' noemen.

Winnaars waren:

Jaar Dag 1e prijs 2e prijs 3e prijs 4e prijs 5e prijs
2012 27 The Master Bakery (Middelburg) De Gangmaker (Kruiningen) Hirdes (Krabbedijke) Bouwman (Oosterland) Pladdet (Oostburg)
2011 5 Daane (Vlissingen ) The Master Bakery (Middelburg) Boer (Kloetinge) Dees (Zaamslag) Pladdet (Oostburg)
2010 29 Boer (Kloetinge) Van de Velde (Terneuzen) Daane (Vlissingen) Schrieks (Middelburg) Dees (Zaamslag)
2009 24 Dees (Zaamslag) The Master Bakery (Middelburg) Van de Veld (Terneuzen) Pladdet (Oostburg) Bouwman (Oosterland)
2008 10 Den Soeten Inval (Goes) Pladdet (Oostburg) De Gangmaker (Kruiningen) The Master Bakery (Middelburg) en
De Bruine (Sluiskil) (gedeelde 4e plaats)
-
2007 Droppers (Zierikzee) Den Soeten Inval (Goes) Rijk (Heinkerszand) Van Meijel (Clinge) Daane (Vlissingen)
2006 Remijn (Overzande) Dees (Zaamslag) Bouwman (Oosterland) Quist (IJzendijke) Den Soeten Inval (Goes)
2005 15 The Master Bakery (Middelburg) Van Meijel (Clinge) Quist (IJzendijke) Schrieks (Middelburg) Maljaars (Middelburg)
2004 16 Dees (Zaamslag) The Master Bakery (Middelburg) Corbijn (Vrouwenpolder) Boer (Kloetinge) Izeboud (Koudekerke)
2003 Maljaars (Middelburg) Izeboud (Koudekerke) Van Meijel (Clinge) Dees (Zaamslag) Bunt (Goes)

Trivia[bewerken]

  • Zeeuwse bolussen worden ook wel jikkemi(e)nen genoemd. Jikkemine is een variant van de meisjesnaam Jacomina. Het verband met het gebak is volgens het Zeeuws etymologisch woordenboek onduidelijk.
  • Vanwege de gelijkenis in vorm wordt een drol soms ook wel bolus genoemd.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]