Zeeuwse bolus
Een bolus is zoet broodje/koek, oorspronkelijk afkomstig uit de Nederlandse provincie Zeeland . Bolussen worden gebakken van witbrooddeeg dat tot een strengel door de bruine basterdsuiker wordt uitgerold en daarna wordt opgerold in een spiraalvorm of drolvorm. De meeste bakkers hebben een eigen recept, met name het suikermengsel om de bolussen in uit te rollen verschilt per streek en bakker. Vaak wordt ook kaneel gebruikt maar niet iedere bakker doet dit. Veel bakkers vormen de bolus naar eigen inzicht. Ze worden vaak bij de koffie genuttigd, waarbij de (vlakkere) onderzijde meestal met wat boter besmeerd wordt.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
De bolus werd tijdens de eerste helft van de zeventiende eeuw voor het eerst in Zeeland gebakken door de bakkers van de Sefardiem. Een joodse begraafplaats in Middelburg herinnert nog aan deze Portugese joodse gemeenschap, die daar toen leefde. Het waren deze joodse bakkers die zo het fundament legden voor de nu bekende Zeeuwse bolus.
De latere Zeeuwse bakkers hebben de kunst van het bakken van een goede, zeer smakelijke bolus, waarvoor soms stoomovens worden gebruikt om het kaneelgebak mals te houden, bijna tot in de perfectie opgevoerd. De moderne bolus is door de Zeeuwen van generatie op generatie veredeld en daarom is het een echt Zeeuws product.
[bewerken] Wedstrijd
Voor 1998 werden tijdens de bakkerswedstrijden naast brood, cake en koek al wel bolussen beoordeeld. Sinds 1998 worden elk jaar in "de week van de bolus" (de dinsdag van week 12) de Zeeuwse Kampioenschappen Bolusbakken gehouden, georganiseerd door de NBOV regio Zeeland. Deelnemende bakkers mogen acht bolussen inleveren. Een jury van twee banketbakkers en twee medewerkers van Zeelandia kiest de tien beste producten en het publiek kiest hieruit de winnaar. Deze krijgt de Bolustrofee en mag zich een jaar lang 'Beste Bolusbakker' noemen.
Winnaars waren: bakker Iman Izeboud uit Koudekerke (2002), Jan Dees uit Zaamslag (16 maart 2004, hij won overigens ook in 1989), bakker Bliek uit Middelburg (15 maart 2005), Wilfred Droppers uit Zierikzee (2007). Op 10 maart 2008 won bakker Voordijk van Den Soeten Inval uit Goes. Op 24 maart 2009 won Jan Dees voor de derde keer. Uitreiking van de prijs gebeurde door oud-burgemeester Cees van Liere van de gemeente Sluis-Aardenburg en Noord-Beveland. Op 29 maart 2010 won bakker Jacco Boer uit Kloetinge in een veld van 30 inzendingen. Op 5 april 2011 wist Peter Daane van Echte Bakker Piet Daane uit Vlissingen en Middelburg de trofee te winnen.
[bewerken] Internationaal
De bolus wordt gezien als van origine joods en door de Joden over grote delen van de wereld verspreid in de diaspora, de globale verspreiding van de joden. Het zijn vaak joodse bakkers die ze bakken. In New York worden in tal van ’delicatessen-shops’ bolussen verkocht, even stroperig en mals als die van Zeeuwse bakkers, maar zoeter en tot wel twee keer zo groot.
In Jeruzalem worden veel bolussen verkocht. In Moskou drijven twee joodse families drie bakkerijen die bolussen verkopen. In Parijs en zelfs in Zuid-Frankrijk zijn joodse bakkers te vinden die een mandje bolussen aanbieden.
[bewerken] Etymologie
Het woord bolus is ontleend aan het jiddisch, de internationale taal van de joden. Dat kent veel afgeleide woorden uit andere talen. Het etymologisch woordenboek van Van Dale vermeldt dat Bolus of boles, het meervoud is van bole, dat weer is afgeleid van het Spaanse bollo dat ’fijn broodje’ betekent of bola dat ’bal of bol’ betekent.
[bewerken] Andere betekenissen
- Bolus of boles is ook een aanduiding van een ander soort joods gebak dat in Nederland wordt verkocht. Het gaat dan om gemberboles, gemaakt van deeg gevuld met gember, en orangeadeboles, gevuld met orangeade, (amandelspijs op smaak gebracht met sinaasappel) met amandelen. Deze jiddische boles hebben een ander uiterlijk, ze zitten in een vormpje waar ze uitgelepeld worden omdat de siroop die er overheen gegoten is ze erg kleverig maakt. De kleur is goudgeel.
- Bolus is ook een vettig aanvoelende kleisoort. Er bestaat witte, grijze, gele, bruine en rode bolus. De witte is ongeveer identiek met kaolien, de andere variëteiten danken hun kleuren aan ijzerverbindingen. Bolusklei kan hoogglanzend gepolijst worden dankzij de plastische eigenschappen. In de 16de - 18de eeuw werd bolus in gekleurde plamuur gebruikt. Ook bij de vervaardiging van terra sigillata wordt het gebruikt. Bruine bolus dient als verfstof, en vormt na branden terra di Siena. (Vergelijk het Griekse boolos = aardkluit),
[bewerken] Trivia
- Zeeuwse bolussen worden ook wel jikkemi(e)nen genoemd. Jikkemine is een variant van de meisjesnaam Jacomina. Het verband met het gebak is onduidelijk. (Bron: F. Debrabandere, Zeeuws etymologisch woordenboek, Uitgeverij Atlas, 2007)
- Vanwege de gelijkenis in vorm wordt een drol soms ook wel bolus genoemd.
