Endoniem en exoniem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een endoniem is een topografische naam in de taal die in de desbetreffende plaats wordt gesproken. Een exoniem is een topografische naam in een andere taal dan de plaatselijke taal.

Voorbeelden[bewerken]

Keulen is een Duitse stad. De Duitse naam Köln is dus het endoniem. De Nederlandse naam Keulen en de Franse en Engelse naam Cologne zijn exoniemen.

Warschau is het Duitse en Nederlandse exoniem voor de hoofdstad van Polen. Het endoniem is Warszawa.

Een ietwat bijzonder geval is de Italiaanse stad Florence, waarvan het Franse exoniem gangbaarder is geworden dan het endoniem Firenze.

Geschiedenis[bewerken]

Vaak wordt gezegd dat het endoniem de oorspronkelijke naam is, maar dat is in werkelijkheid zelden het geval. In oude documenten kan men haast altijd lezen dat een stad vroeger anders heette. De stad Keulen heette in de Romeinse tijd Colonia. Alle moderne namen (Köln, Keulen, Cologne) zijn daar verbasteringen van en Köln is alleen maar endoniem omdat het de naam is in de taal die daar thans gesproken wordt.

Een ander duidelijk voorbeeld is het Franse Dunkerque, dat vroeger in Nederlandstalig gebied lag en Duinkerke heette. Hier is het exoniem ouder dan het endoniem.

Exoniemen zijn meestal vanouds bekend. Ze komen dan ook vooral voor bij grensplaatsen, plaatsen in tweetalige gebieden, havensteden, en andere steden die van internationaal belang zijn of geweest zijn. Zo heeft de Zweedse havenstad Göteborg een aloud Nederlands exoniem Gotenburg en een Engels exoniem Gothenburg doordat de stad in de 17e eeuw mede met de hulp van Nederlanders en Schotten werd gebouwd en tot ontwikkeling werd gebracht en in de daaropvolgende eeuwen hechte handelsbetrekkingen met beide landen onderhield. Ook de Nederlandse stad Vlissingen heeft vele exoniemen (Flushing, Flessingue, Flessinga, Flesinga enz.) omdat de stad in de gouden eeuw een belangrijke handelsstad was. Deze namen worden nog steeds gebruikt.

Plaatsen die slechts recent in het buitenland bekend werden, zoals Benidorm, hebben geen exoniem. Ook betrekkelijk weinig plaatsen in de Nieuwe Wereld hebben exoniemen. Bovendien zijn sommige exoniemen in recentere tijd in onbruik geraakt: in plaats van Brunswijk, Kantelberg en Elseneur zegt men tegenwoordig Braunschweig, Canterbury en Helsingør.

Soms wordt verlangd dat men in het buitenland dezelfde naam hanteert, met andere woorden dat een exoniem niet gewenst is. Een voorbeeld hiervan is Cambodja, waarvan het huidige endoniem Kampuchea is - in feite dezelfde naam in een andere taal - en de regering verlangt dat die naam ook in het buitenland wordt gehanteerd. Een ander voorbeeld is Ivoorkust, dat in het Engels Côte d'Ivoire 'moet' worden genoemd en niet meer Ivory Coast. Ten slotte mag de Nederlandse provincie Friesland niet onvermeld blijven: De oude Nederlandse naam Friesland is in zekere zin een exoniem en men heeft besloten dat de provincie tegenwoordig officieel 'Fryslân' heet.

Overeenkomst[bewerken]

Soms is er slechts een miniem verschil tussen een endoniem en het bijbehorende exoniem, bijvoorbeeld een accentteken dat wordt weggelaten, zoals in Panamá. In sommige gevallen is er echter een groot verschil tussen, zoals het endoniem Lille en het exoniem Rijsel of het endoniem Nederland en het Franstalige exoniem Pays-Bas.

Plaatsnamen als Duisburg en Hamburg worden in het Nederlands hetzelfde geschreven als in het Duits, maar duidelijk anders uitgesproken, wat van de Nederlandse namen in zekere zin ook exoniemen maakt. De naam van de Duitse hoofdstad - waarvan het Nederlandse exoniem Berlijn is - wordt in het Frans, Duits en Engels geschreven als Berlin, maar de uitspraak is in alle drie deze talen heel verschillend. Alleen de Duitse naam kan hierdoor in feite als het endoniem worden beschouwd.

Gebruik[bewerken]

De wegwijzers van de ANWB en het spoorboekje van de NS vermelden uitsluitend endoniemen – de plaatsnamen zoals in het land zelf gebruikt. Wegwijzers in Vlaanderen behandelen de 'exoniemen' primair, met het endoniem vrijwel altijd tussen haakjes (tenzij het een plaats in Wallonië betreft).

Voor het Nederlands houdt de Taalunie op een website bij welke Nederlandstalige exoniemen overeenkomen met welke endoniemen.

Afwijkende alfabetten[bewerken]

Indien een endoniem uit een taal komt, die niet met een van het Latijnse alfabet afgeleid alfabet of schriftsysteem geschreven wordt, zoals het Arabisch of het Chinees, komt het in de praktijk vaak voor dat er alternatieve schrijfwijzen van dit endoniem bestaan, afhankelijk van het gebruikte transcriptiesysteem. Dit resulteert in spellingvarianten zoals Kiev, Kíev, Kiëv, Kiew, Kijev, die overigens alle van het Russisch afgeleide exoniemen zijn. Het endoniem is Kyjiv (Engels: Kyiv, Oekraïens: Київ).

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]