Bordeaux (stad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bordeaux
Gemeente in Frankrijk Vlag van Frankrijk
Armoiries de la ville de Bordeaux
Bordeaux (stad)
Bordeaux (stad)
Situering
Regio Aquitanië
Departement Gironde (33)
Arrondissement Bordeaux
Kanton hoofd van 8 kantons: Bordeaux-1, Bordeaux-2, Bordeaux-3, Bordeaux-4, Bordeaux-5, Bordeaux-6, Bordeaux-7 en Bordeaux-8
Coördinaten 44° 50′ NB, 0° 35′ WL
Algemeen
Oppervlakte 49,36 km²
Inwoners (1 jan. 2011) 239.399 (4.850,1 inw/km²)
Hoogte 1-42 (gem: 6) m
Burgemeester Alain Juppé
Overig
Postcode 33000, 33100, 33200, 33300, 33800
INSEE-code 33063
Website www.bordeaux.fr
Foto's
Luchtfoto
Luchtfoto
Portaal  Portaalicoon   Frankrijk

Bordeaux (of Bordèu in het Occitaans, 235.178 inwoners, agglomeratie 809.224 (2007)) is een stad in het zuidwesten van Frankrijk. Het is de hoofdstad van het departement Gironde en de regio Aquitanië. Het is de historische hoofdstad van de regio Gascogne. De agglomeratie is georganiseerd in een verband van gemeentes, de Communauté Urbaine de Bordeaux.

De stad is over de hele wereld bekend om de wijnen die uit de omgeving komen. Sinds juni 2007 staat een deel van de stad, de Port de la Lune, op de UNESCO-Werelderfgoedlijst.

Bijnamen[bewerken]

Bordeaux heeft twee bekende bijnamen. De eerste is Port de la lune, de "maanhaven", verwijzend naar de vorm van de rivier de Garonne die door de stad loopt. Deze verwijzing komt terug in het logo van de stad in de vorm van drie halve manen. De stad staat daarnaast ook wel bekend als La belle endormie, de 'schone slaapster', verwijzend naar de weelderige architectuur te danken aan het rijke verleden, maar het rustige leven in de stad en gebrek aan economische dynamiek vandaag de dag.

Geschiedenis[bewerken]

In de 3e eeuw v.Chr. stichten de Romeinen de stad Burdigala aan de Garonne nabij de Gironde, rond de monding van de Devèze, in een gebied dat voornamelijk bestaat uit walmende moerassen. Deze stad beheerst de handel in tin die ingevoerd wordt uit Bretagne. In de eerste eeuw v.Chr. leggen de Romeinen er aquaducten, tempels, een amfitheater en een bestuurszetel aan. De stad wordt de hoofdstad van de Romeinse regio Aquitanië.

Burdigala ontwikkelt zich en wordt een van de belangrijkste steden van Gallië. Tussen 40 en 60 n.Chr. wordt er ten noorden van de stad, in de huidige Médoc, de eerste wijnstok geplant, het begin van de latere wereldberoemde wijnstreek Bordeaux. Uit deze tijd stammen ook de Romeinse ruïnes die nog in de stad te vinden zijn.

De stad wordt ernstig getroffen door Germaanse invallen, maar blijft desondanks nog een eeuw bloeien. Aan deze bloei komt een eind na de invallen van de Vandalen in 409, de Visigoten in 414 en de Franken in 498. Later in de Middeleeuwen wordt de stad ook geplunderd door de Moren en de Noormannen.

Het zal zeven eeuwen duren voor de stad haar glorie hervindt. In 1154 komt de stad door het huwelijk van Eleonora van Aquitanië (voormalig echtgenote van Lodewijk VII van Frankrijk) met Hendrik II van Engeland in Engels bezit. Dat zal zij gedurende drie eeuwen blijven, net als de regio Aquitanië waar ze de hoofdstad van is (De regio heet in deze tijd Guyenne) Vooral in de 13e eeuw bloeit de stad door de wijnhandel met het Engelse 'vaderland'. Door de afstand met het gezag in Londen genieten de stad en de regio van een grote mate van autonomie. De filosofie en met name het humanisme nemen er een grote vlucht, de bekendste denker uit Bordeaux in deze tijd is Michel de Montaigne, die ook twee keer de burgemeester van de stad zal zijn. Verder worden in deze periode de kathedraal en de Grosse Cloche (een poort met een grote klok erboven) gebouwd.

Even lijkt het erop dat Aquitanië de onafhankelijkheid zal kunnen verkrijgen, maar aan het einde van de Honderdjarige Oorlog komt de stad in Frans bezit. Er breken zware tijden aan voor Bordeaux: de koning Karel VII onderdrukt de stad, die behoorlijk Engelsgezind is gebleven, met harde hand en bouwt er twee forten om haar onder de duim te houden. Het is het einde van de handel met Engeland waardoor de stad haar welvaart verliest. In 1462 geeft Lodewijk XI een gedeelte van de verloren vrijheden terug door de stad van een parlement te voorzien, maar voorlopig verzinkt de stad gestaag.

In de 16e eeuw wordt de stad getroffen door de Hugenotenoorlogen, en in 1562 'zuivert' het koninklijke gezag haar van de vele protestanten. Ook kent de stad het nodige oproer tijdens de Fronde. Pas in 1675, als de jonge Lodewijk XIV, de latere zonnekoning, de stad in trekt, onderwerpt Bordeaux zich aan het centrale gezag in Parijs. Een geluk bij een ongeluk: als onderdeel van het koninkrijk Frankrijk wordt haar haven weer opengesteld voor de handel.

Bordeaux in 1717
De Pont de Pierre over de Garonne

Hierop volgt een tweede belangrijke bloeiperiode, die zal duren tot de Franse Revolutie. De haven wordt de belangrijkste van Frankrijk. Er wordt natuurlijk gehandeld in wijn, maar ook in suiker uit de kolonies. De meeste inkomsten komen echter uit de slavenhandel. In deze tijd worden er veel belangrijke monumenten in de stad gebouwd, zoals een aantal triomfbogen zoals de Porte d'Aquitaine op Place de la Victoire. In deze tijd wordt ook het monumentale operagebouw opgetrokken.

Bordeaux krijgt veel te lijden van de Franse Revolutie en het bewind van Napoleon. De stad probeert haar gematigde stem in het revolutionaire Parijs te laten horen met haar vertegenwoordigers, de girondijnen, maar deze worden op bloedige wijze vermoord. In de napoleontische tijd wordt de handel over de Atlantische Oceaan gesloten. Na de nederlaag van Napoleon in de Slag bij Waterloo is de stad de eerste om het koningshuis terug te ontvangen in de persoon van Lodewijk XVIII. Tijdens de restauratie van de monarchie wordt de eerste brug over de Garonne gebouwd, de Pont de Pierre.

Aan het eind van de negentiende eeuw vestigen zich in de stad verschillende grote chemische, metaal- en voedselindustrieën. Vanaf 1852 is de stad per spoorlijn met Parijs verbonden, in eerste instantie door middel van een station op de rechteroever van de Garonne, aan de andere kant dus dan die waar het stadscentrum zich bevindt.

In 1870, tijdens de Frans-Duitse Oorlog en de Commune van Parijs vormt Léon Gambetta een regering die zich terugtrekt in Bordeaux. De stad is daarmee voor de eerste maal tijdelijk de hoofdstad van Frankrijk. Dit gebeurt voor de tweede keer als Parijs tijdens de Eerste Wereldoorlog door de Duitse troepen bedreigd wordt. In 1917 komen de Amerikaanse soldaten er aan wal.

De Tweede Wereldoorlog luidt opnieuw een moeilijke tijd in voor de stad. Voor de derde keer in haar geschiedenis wordt ze in 1940 kortstondig de zetel van de regering voor deze naar Vichy verhuist, waardoor ze de bijnaam "de tragische hoofdstad" krijgt. Onder de Duitse bezetting leiden fanatieke collaborateurs de stad, waarvan de bekendste Maurice Papon is. Deze laat bijna de volledige joodse gemeenschap van de stad deporteren.

Na de oorlog worden onder burgemeester Jacques Chaban-Delmas (1947-1995) in de stad vele stedenbouwkundige projecten uitgevoerd, waarvan de bekendsten Bordeaux-lac en Mériadeck zijn. Ook het bouwen van indertijd de grootste campus van Europa in Talence vindt in deze tijd plaats. Desalniettemin vindt de stad niet haar glorie van voor de Franse Revolutie terug. Door de aanblik van een rijke stad waar de economische dynamiek verdwenen is, krijgt Bordeaux de bijnaam la belle endormie, de "schone slaapster".

Sinds 1995 is Alain Juppé burgemeester van de stad, met een onderbreking van twee jaar als gevolg van een veroordeling wegens corruptie. Juppé probeert de stad met redelijk succes weer nieuw leven in te blazen, onder andere door aanleg van tramlijnen en het opknappen van de kades.

Geografie[bewerken]

Bordeaux en het departement Gironde

Algemeen[bewerken]

Bordeaux ligt in het zuidwesten van Frankrijk in de buurt van de Atlantische Oceaan, aan de oevers van de Garonne, die zich meer stroomafwaarts verenigt met de Dordogne om de Gironde te vormen.

Geologie en klimaat[bewerken]

Het grootste gedeelte van de stad ligt op de linkeroever van de rivier, die bestaat uit grote zand- en grindvlaktes die overgaan in de vlakte van de Landes, dichtbebost en vaak moerasachtig. Deze vlaktes zijn uitermate geschikt voor wijnbouw. De wijnstreken Médoc, Graves, Sauternes en nog enkele andere liggen op deze vlakte. Aan de andere kant van de rivier ligt een veel heuvelachtiger kalksteen plateau, negentig meter hoger dan de vlakte. Aan deze kant van de stad liggen onder andere de wijnstreken Entre-Deux-Mers, Pomerol en Saint-Émilion.

Bordeaux heeft door de nabijheid van de Atlantische Oceaan een gematigd zeeklimaat, met zachte winters en koele zomers. Gemiddeld valt er 820mm neerslag over het hele jaar verdeeld: gemiddeld 150 regenachtige dagen per jaar. Maar aan de andere kant overstijgt deze regio met 2000 zonuren per jaar de meeste andere Franse regio's. 's Zomers is er regelmatig onweer door de warmte. Door de grote wateroppervlakte van de Atlantische oceaan en de Gironde, die 's nachts opgeslagen zonnewarmte afgeven, is ook het verschil tussen de nacht- en de dagtemperaturen gering. Juist dit microklimaat is erg gunstig voor de goede rijping van de druiven die het ingrediënt zijn voor de befaamde wijn. De gemiddelde temperatuur bedraagt 6,4 °C in januari en 20,9 °C in augustus. Gemiddeld is het er 16 dagen per jaar warmer dan 30 °C.

De beurs gezien van de linkeroever
De toren van de kathedraal

Stadsbeeld[bewerken]

De stad bestaat onder anderen uit de volgende wijken: de oude binnenstad, de wijken Grand Parc, Saint Seurnin en Chartrons, het moderne Mériadeck en verder de buitenwijken Le Lac, Caudéran en als enigen op de rechteroever van de rivier La Bastide en La Benauge.

Nuvola single chevron right.svg Voor een beschrijving van het stadsbeeld van het centrum van Bordeaux, zie het hoofdartikel over dit onderwerp: Port de la Lune

Een van de belangrijkste bezienswaardigheden van de stad is de Place des Quinconces, het grootste plein van Frankrijk en een van de grootste pleinen van Europa, gelegen aan de noordkant van de oude binnenstad. Op dit plein staat het Monument aux Girondins, een zuil met twee monumentale fonteinen aan de voet.

Bordeaux-Lac is een buitenwijk die in de jaren zestig en zeventig is aangelegd. Naast woonflats zijn er in deze wijk vele kantoorgebouwen, een overdekte velodroom en een congrescentrum te vinden. La Bastide is de buitenwijk die aan de overkant van de rivier ligt. Omdat de haven altijd in de stad langs de rivier lag, had de stad haar rug naar de rivier gekeerd, waardoor deze wijk verloederde en ondergewaardeerd werd. Sinds het herstructureringsplan van het begin van de 21e eeuw wordt deze wijk opgeknapt. Een van de belangrijkste stappen is de vestiging van een grote bioscoop aan de oever van de rivier.[bron?]

Demografie[bewerken]

Door het Franse bureau voor de statistiek INSEE werd de bevolking van Bordeaux in januari 2005 op ongeveer 230.000 inwoners geschat. Dat houdt een toename van zo'n 14.000 inwoners in de laatste 20 jaar in, het drievoudige van het Franse gemiddelde, een ommekeer ten opzichte van de trend van de 20e eeuw, toen de stad gestadig aan leeg liep. De agglomeratie telde in 1999 754.000 inwoners. De bevolkingsdichtheid in de stad ligt met 4.000 inwoners per km² vrij hoog; over de hele agglomeratie ligt dit cijfer op 713 inwoners per km².

Onderstaande figuur toont het verloop van het inwoneraantal van Bordeaux vanaf 1962.

Grafiek inwonertal gemeente
Bron: Frans bureau voor statistiek. Cijfers inwoneraantal volgens de definitie population sans doubles comptes (zie de gehanteerde definities)

Zelfbeeld en reputatie[bewerken]

Het zelfbewustzijn van de inwoners van Bordeaux is uitgesproken regionalistisch. De stad met een rijke geschiedenis en een zeer onafhankelijke geestelijke en politieke traditie is trots op zichzelf. Bordeaux is het onbetwiste middelpunt van een groot gedeelte van Zuidwest-Frankrijk. Al sinds het moment dat de stad van Engelse in Franse handen overging, is de bevolking aanhanger van het federalisme. Elke hoop hierop werd tijdens de Revolutie hardhandig de kop ingedrukt, toen in Parijs de vertegenwoordigers van de stad, de girondijnen, die de federalistische visie voorstonden, op bloedige wijze werden vermoord. Nog steeds staan de Parijzenaars smalend tegenover de roep uit Bordeaux om meer decentralisatie. Een sterke rivaliteit bestaat er met Marseille, de andere belangrijke Zuid-Franse havenstad. Gewoonlijk onderhoudt de stad goede banden met Toulouse, de uitbundigere en volksere buur. Van buitenaf wordt Bordeaux vaak beschouwd als een 'snobistische' stad, wat voornamelijk te danken is aan het feit dat door de vroegere rijkdom de gegoede burgerij goed vertegenwoordigd is.[bron?]

Bevolkingssamenstelling[bewerken]

Door het aantrekkelijke klimaat, de relatief hoge levensstandaard en de gunstige ontwikkelingsmogelijkheden is er door de eeuwen heen vaak een grote migratie naar de stad geweest. Met name het grote aantal instellingen voor (hoger) onderwijs en de nieuw gevestigde bedrijven maken dat de stad in vergelijking met de rest van Frankrijk bovengemiddeld jong en hoog opgeleid is.

Ook is de stad een toevluchtsoord geweest voor Portugese en Spaanse vluchtelingen en gastarbeiders: in de tijden van de Spaanse Inquisitie voor joden uit die landen en in de 20e eeuw door de politieke situatie in die landen, met name na de Spaanse Burgeroorlog, en onder de dictaturen van Franco en Salazar. Velen van deze vluchtelingen hebben zich tot Fransman laten nationaliseren. Ook zijn er veel gastarbeiders uit de Maghreb, hoewel minder dan in steden als Parijs, Lyon of Marseille.

Economie[bewerken]

Volgens het Franse bureau van de statistiek, de INSEE, zit 8,8% van de actieve bevolking van de stad in de werkloosheid. De overigen zijn als volgt verdeeld over de verschillende sectoren:

  • landbouw: 0,3%
  • industrie: 10,7%
  • diensten: 89%

Wijnbouw[bewerken]

Flessen Bordeaux
Het Maison des vins de Bordeaux is de etalage van de wijnproducenten en -handelaars. Niet te verwarren met de Cité internationale du vin

Bordeaux beschouwt zichzelf als wereldhoofdstad van wijn. In de omgeving van de stad, in de wijnstreek Bordeaux produceren talrijke wijngaarden vele prestigieuze en minder prestigieuze wijnen. Rondom de stad ligt 117.514 hectare wijngaard, werken er 14.000 wijnproducenten en 400 wijnhandelaren, die gezamenlijk een omzet van 14,5 miljard euro maken. Jaarlijks worden er 7 miljard flessen gevuld van alle mogelijke kwaliteiten.
De wijn met de beroemde rode kleur wordt gemaakt vanaf de druivensoorten Cabernet-sauvignon, Merlot, Cabernet franc, Petit Verdot en Malbec. De druivensoorten sauvignon blanc, sémillon en muscadelle worden gebruikt voor de witte wijnen. De wijnstreek Bordeaux bestaat uit vijf gebieden: Entre-Deux-Mers, Libournais, Bourgeois-Blayais (rondom het stadje Blaye), Graves en de Médoc. De bekendste heuvels zijn die van Saint-Émilion, Pauillac, Sauternes en Pomerol. In 1855 is een Bordeauxwijnclassificatie van de verschillende crus op gesteld, die de kwaliteit van de verschillende châteaux vastlegt.
Vandaag de dag verkeert de wijnsector rondom Bordeaux in een crisis door de internationale concurrentie en de dalende prijzen. Deze twee factoren maken dat de Bordeauxwijnen uit de markt geprijsd zijn.

Industrie[bewerken]

Naast 'wijnstad' is Bordeaux een belangrijke industriestad. Belangrijkste fabrikant is het automerk Ford. Hoewel de conventionele industrie het de laatste decennia erg moeilijk heeft gehad, heeft de stad zich weer op de kaart weten te zetten met moderne precisietechnieken. Na Toulouse is Bordeaux het belangrijkste Franse productiecentrum van de lucht- en ruimtevaartindustrie en de defensie-industrie, met 28.000 arbeidsplaatsen. De belangrijkste producenten zijn Groupe Dassault, EADSC en de Thales Groep. Enkele prestigieuze projecten en producten zijn de cockpit van de Airbus A380, de motoren van de Arianeraket en machines verbonden aan het Franse kernwapenprogramma.
Verder zijn de farmaceutische industrie en de voedingsindustrie goed vertegenwoordigd in de stad. In deze laatste sector (die 30.000 arbeidsplaatsen vertegenwoordigt] zijn er bijvoorbeeld LU en drankenfabrikant Pernod Ricard actief. Tenslotte is er in de stad veel houtverwerkende en papierindustrie te vinden, waar met name het hout uit het nabijgelegen bos van Les Landes wordt verwerkt.

Diensten[bewerken]

De dienstverlenende sector is de belangrijkste sector van de stad. 52% van de actieve bevolking werkt in de handel, 15% in de middenstand, 9% in de transportsector en 4% in de financiële sector. In deze sector is de wijnhandel uiteraard goed vertegenwoordigd. Het Maisons des Vins de Bordeaux, tegenover het Grand Théâtre is de etalage van de wijnsector. Aan de kades, in de wijk Chartrons, zit de Cité Mondial du Vin, een congrescentrum en beursruimte volledig gewijd aan wijn. Bovendien is het toerisme in volle ontwikkeling, dankzij het culturele erfgoed van de stad en haar positie als doorreisplaats naar de kust, Spanje en het binnenland (onder andere naar de Dordogne).

Pers en media[bewerken]

Frankrijk is één van de meest gecentraliseerde landen ter wereld. Hieruit komt onder andere voort dat de belangrijkste uitgevers en dagbladen in de hoofdstad, Parijs verschijnen. Het lokale dagblad is Sud Ouest, dat verschijnt in tabloidformaat. Deze krant verschijnt in geheel Aquitanië en in gedeeltes van Poitou-Charentes, Limousin en Midi-Pyrénées, vaak als lokale editie. Ook komt er dagelijks een gratis krantje uit, Bordeaux 7. De nationale zender France 3 komt met dagelijkse nieuwsbulletins uit de stad en uit de regio. TV7 Bordeaux is de lokale zender van de stad. Zij is eigendom van hetzelfde mediaconcern als de krant Sud Ouest. Er zijn ook meerdere lokale radiozenders in de lucht in de stad.

Cultuur en samenleving[bewerken]

Het Grand Théâtre, het operagebouw van Bordeaux
Het museum der schone kunsten
Het CAPC, museum voor moderne kunst
De havenfeesten

Bordeaux is een bruisende stad op het gebied van kunst en cultuur, die zich niet alleen met de belangrijkste andere Franse steden kan meten, maar ook op internationaal gebied een bepaalde uitstraling heeft. Er is een groot aantal theaters en de Opéra National de Bordeaux speelt er thuis. Verder zijn er vele bioscopen te vinden, rondom Place Gambetta en een nieuwe mega-bioscoop op de linkeroever van de Garonne. Een aantal bekende en minder bekende muziekgroepen komen uit Bordeaux, waaronder Noir Désir, Leisure, Calc, Les Hurlements de Léo, Luke, Smocks, Toxi Faktory en Gojira.

Musea[bewerken]

De stad kent vele musea, waarvan er enkele internationale bekendheid genieten.

  • Het museum der schone kunsten zit in de Oranjerie van het stadhuis. Er hangen werken van onder anderen Titiaan, Rubens, Eugène Delacroix, Renoir, Matisse en Picasso.
  • Het CAPC, museum voor moderne kunst, gevestigd in een voormalig entrepot, geniet een bekendheid die de landsgrenzen overschrijden. Naast een drie verdiepingen hoge schildering van Keith Haring in de liftschacht en een groot aantal werken van Spaanse figuratieve kunstenaars (onder wie Miquel Barceló), bevat de vaste collectie onder andere conceptuele kunst, land art en arte povera. Verder stelt dit museum internationaal bekende exposities tentoon.
  • Het Musée des Arts Décoratifs toont serviesgoed, glaswerk, meubels, binnenhuisarchitectuur e.d.
  • Het Musée Goupil, stedelijk museum/prentenkabinet toont druktechnieken en grafische kunst der negentiende eeuw van Maison Goupil & Cie uit Parijs
  • Het Musée d'Aquitaine is het regionale historische museum, een van de grootste van Frankrijk. In 1783 is het opgericht om resten van het Romeinse Burdigala te tonen, die bloot gelegd waren tijdens stedenbouwkundige werken in de 17e en 18e eeuw. Sinds 1962 bevat de collectie ook objecten uit de prehistorie, de Middeleeuwen, lokale volkenkundige objecten, etc.
  • Het Centre Jean Moulin toont de geschiedenis van het Franse verzet tijdens de laatste Wereldoorlog.
  • In de zuidvleugel van het Palais de la Bourse aan de kades is het douanemuseum gevestigd.
  • Het natuurhistorisch museum
  • Het museumschip Colbert ligt in de rivier aangemeerd, tegenover de wijk Chartrons. (Is rond 2008 ontmanteld)
  • Vinorama is een wijnmuseum en mag natuurlijk niet missen in het aanbod van musea in de stad.
  • Casa de Goya is het huis waar de Spaanse schilder Francisco Goya aan het einde van zijn leven enkele jaren verbleef, in zelfgekozen ballingschap. Hij zou er op 82-jarige leeftijd sterven.

Evenementen[bewerken]

  • Jumping International de Bordeaux, internationale hippische wedstrijd
  • de kermis, op Place des Quinconces (bijna de gehele maanden maart en oktober)
  • de boekenbeurs (maart/april)
  • de internationale beurs van Bordeaux, in de beurshallen, Bordeaux-Lac (mei)
  • Chahuts, festival van verhalenvertellers in de wijk Saint-Michel (half juni)
  • Vinexpo, internationale wijnbeurs
  • Wijnfeest, op Place des Quinconces; de meeste wijnen uit de omgeving worden op dit feest aan het publiek gepresenteerd (eind juni vier dagen lang, in de even jaren)
  • Havenfeesten, langs de kades, met boten en muziek uit de hele wereld (afwisselend met het wijnfeest, dus eind juni vier dagen lang, in de oneven jaren)
  • De Épicurales, gastronomisch festival met concerten (15 dagen eind juni)
  • Europees festival van de korte film
  • Dansons "laten we dansen", dansfestival op de kades (juli/augustus)
  • Internationaal festival van de vrouwelijke film (oktober)
  • Novart, een moderne kunst festival.

Muziekfestivals[bewerken]

Gastronomie[bewerken]

Natuurlijk wordt in de Bordelaise keuken de bekende bordeauxwijn veel gebruikt bij het bereiden van gerechten die typisch zijn voor deze stad. Daarnaast karakteriseert deze keuken zich door het veelvuldig gebruik van sjalotten, die in het zuidwesten van Frankrijk de ui bijna volledig verdrongen heeft. Maar de meest authentieke specialiteiten hebben meer te maken met gebak en desserts.

De nabijheid van de zee is duidelijk te merken. Vooral het Bassin van Arcachon levert veel vis, oesters en andere zeevruchten. Deze worden voornamelijk opgediend met wit brood, boter, citroen en witte wijn. In het brakke water van de Gironde wordt in het voorjaar elft gevangen, een haringachtige. Ook stokvis wordt hier veel gegeten, met name in de brandade de morue, een salade van stokvis en aardappelen, vaak verfijnd met augurken en sjalotjes.

'Rood vlees', meestal rund, is ook een gangbaar ingrediënt voor lokale gerechten en wordt vaak verkozen boven ander vlees. Het bekendst is de entrecôte à la bordelaise, die rijkelijk met sjalotten bestrooid is. Deze vleesgerechten worden vaak met een zware rode wijnsaus opgediend.

De ganzenleverpastei uit de omgeving van de stad is ook over de hele wereld bekend, met name die uit de Périgord, de Landes en Béarn. Deze wordt bij voorkeur als voorgerecht, met zeer zoete witte wijn genuttigd. Een eigen kaas heeft de regio niet voortgebracht. Naast de kazen uit aangrenzende gedeeltes van Frankrijk, zijn vooral Nederlandse kazen traditioneel erg in trek in Bordeaux.[bron?]

Canelés

De bekendste specialiteit die uit de stad zelf komt, zijn de canelés, kleine gebakjes in een tulbandvormpje gebakken. De buitenkant van de canelés is van knapperig, gecarameliseerd suiker, de binnenkant is van zacht gebak, luchtig en crème-achtig, gemaakt van onder andere rum en vanille. De gebakjes zijn te eten bij het ontbijt, als toetje en als tussendoortje. Ze kunnen alle mogelijke dranken begeleiden, van champagne tot thee, maar het gebruik is er zoete witte wijn bij te drinken. Al in 1663 stelt het parlement van Bordeaux een lijst op van corporaties die de canelé mogen produceren, hoe ze dat dienen te doen en op basis van welke ingrediënten. Omdat de canelé eigenlijk meteen gegeten moet worden, wordt ze niet geëxporteerd. In de stad zelf worden cannelés door enkele zeer gerenommeerde bakkerijen aangeboden. Op jaarbasis worden in het departement Gironde 4,5 miljoen canelés genuttigd.[bron?]

Sport[bewerken]

Het shirt van Girondins Bordeaux

De voetbalclub van Bordeaux is Girondins de Bordeaux, die in de Ligue 1 speelt, de hoogste Franse divisie. De club bestaat sinds 1881. Hun kleuren zijn marineblauw-wit. Het Chaban-Delmas stadion (34.440 plaatsen) is hun thuisbasis. Op dit moment is de voorzitter Jean-Louis Triaud en de trainer Laurent Blanc.[bron?] In 2009 werd de club voor het laatst landskampioen. Ze werd dat eerder in 1950 (na het jaar ervoor gepromoveerd te zijn uit de ligue 2), in 1984, 1985, 1987 en in 1999. Bekerwinnaar werd de club één maal: in 1987. Girondins de Bordeaux speelt regelmatig internationaal: in 1985 haalde de club de halve finale van de toenmalige Europacup I en in 1996 de finale van de toenmalige Europacup II. Nederlandse spelers die bij Girondins de Bordeaux hebben gespeeld zijn Wim Kieft, Stanley Menzo, Kiki Musampa en Richard Witschge. Belgen die er hebben gespeeld, zijn Gilbert Bodart, Enzo Scifo, Marc Wilmots en Patrick Vervoort. Raymond Goethals was er twee keer trainer.

Zoals op meer plaatsen in Zuid-Frankrijk is ook in Bordeaux rugby een zeer populaire sport. Tot voor kort had de stad echter geen club die op het allerhoogste niveau speelde, omdat twee lokale clubs met elkaar rivaliseerden: de Club athlétique Bordeaux-Bègles Gironde uit de voorstad Bègles en de iets mindere Stade Bordelais. Onder invloed van het stadsbestuur en het lokale bedrijfsleven fuseerden deze twee clubs in 2006 tot de Union SB-CABBG. Deze club speelt in de hoogste competitie.

Op wielergebied kent de stad een rijke geschiedenis, waarvan de bekendste exponent de wielerklassieker Bordeaux-Parijs is. Deze klassieker wordt echter niet meer verreden sinds 1988. In Bordeaux-Lac is een velodroom waar wielerwedstrijden op wereldniveau worden georganiseerd.

Hiernaast beschikt de stad ook over een ijshockeyteam en een handbalteam die op hoog niveau spelen.

Naast deze sporten wordt in de stad, net als in heel Aquitanië, actief pelota gespeeld, een Baskische sport die het midden houdt tussen squash en het Friese kaatsen.

Verkeer[bewerken]

De Tram van Bordeaux op het Place Pey-Berland
De kruiser Colbert lag van 1993 tot 2007 in de oude haven.

In de stad zijn er verschillende vormen van openbaar vervoer, aangeboden door de vervoersmaatschappij TBC (Tram et Bus de la Cub[1]met 76 buslijnen overdag, 12 lijnen 's nachts.[bron?] Sinds 2004 beschikt de stad ook over drie tramlijnen na jarenlange onzekerheid over de keuze voor een tram of een metro. Deze tramlijnen rijden in het centrum zonder bovenleiding, via een geavanceerd systeem van stroomvoorziening.

Voor de rest van de wereld is Bordeaux een belangrijk knooppunt van verkeersverbindingen in Atlantisch Europa, gelegen op een strategisch punt tussen Spanje en Parijs en de rest van Noord-Europa. Bordeaux is via de N10 met Spanje verbonden, en via de A10 met Parijs. Andere snelwegen gaan naar Arcachon (A63) en Toulouse (A62). De ringweg van de stad, de rocade, kan de verkeersstroom niet goed aan en is met grote regelmaat volledig verstopt.[bron?] Door een gebrek aan snelle radiale verbindingen is ook het verkeer binnen de rocade vaak langzaam.

In Bordeaux ligt de laatste brug (viaduct) over de Garonne, de Pont d'Aquitaine. Zeeschepen kunnen onder deze hangbrug door varen. Verder stroomafwaarts kan de brede Gironde slechts per veerpont worden overgestoken. Dit is mogelijk ter hoogte van Blaye en bij Royan. In totaal zijn er in Bordeaux vier verkeersbruggen over de Garonne, stroomopwaarts: de Pont d'Aquitaine uit 1967, de Pont de pierre (1821), de Pont Saint-Jean (1965), en de Pont François-Mitterrand (1993). Een vijfde brug, de Pont Bacalan-Bastide, is in aanbouw en zal begin 2013 in gebruik genomen worden. Deze brug is tussen de Pont d'Aquitaine en de Pont de pierre gelegen. Om het lokale verkeer van dienst te kunnen zijn en tevens zeeschepen door te laten is deze brug als enige met een beweegbaar deel uitgerust. Deze hefbrug is in gesloten toestand ongeveer even hoog als de Pont de Pierre, en in open toestand vergelijkbaar met de Pont d'Aquitaine (53 meter).

Ook in het spoorwegnet is Bordeaux een belangrijk knooppunt. De eerste verbinding met Parijs werd in 1852 gelegd, maar deze stak de Garonne niet over. Om in het centrum van de stad te komen, moesten de reizigers de rivier met een veerpont oversteken. In 1858 overbrugde de spoorweg de rivier via een brug die mede is ontworpen door Gustave Eiffel en konden passagiers uitstappen in Station Bordeaux-Saint-Jean. In 2009 is een nieuwe 4-sporige brug in gebruik genomen. De oude Passerelle Eiffel is tot monument verklaard en zal dienst gaan doen als voetgangersbrug. Vandaag de dag wordt de stad met de TGV verbonden met Parijs en de Spaanse grens. Een HSL-verbinding met de Middellandse Zee verkeert in de planningsfase. Andere spoorwegstations zijn Station Ravezies en Station Caudéran-Mérignac.

De stad heeft nog altijd een zeehaven. Hoewel minder belangrijk dan in de dagen dat ze de eerste haven van Frankrijk was, is ze nog altijd zeer actief. De haven bevond zich vroeger in het centrum, tussen Saint Michel en de beurs. Tegenwoordig is ze stroomafwaarts verplaatst, naar de gemeente Ambès. Er leggen elk jaar 1.600 schepen aan, en de haven verwerkt 9 miljoen ton goederen per jaar, waarvan 4,1 miljoen ton fossiele brandstoffen.[bron?] Van 1993 tot 2007 lag in de oude haven in de binnenstad de voormalige kruiser Colbert, als museumschip. Verder legt af en toe een cruiseschip aan.

Vliegverkeer komt aan op het vliegveld van Bordeaux-Mérignac, met verschillende internationale verbindingen. Een shuttle en een stadsbuslijn verbinden het vliegveld met de stad.

Fietsen is in Bordeaux goed mogelijk, hoewel het wat meer oplettendheid vereist dan in Nederlandse steden. De hoogteverschillen zijn zeer gering. Er zijn weinig fietspaden. Wel zijn sommige boulevards uitgerust met fietsstroken, en alle verkeersbruggen over de Garonne (ook de snelwegbruggen) zijn voorzien van fietspaden. In 2010 is een systeem van leenfietsen ingevoerd. Dankzij de vele verkeersopstoppingen die de krappe straten van Bordeaux veroorzaken is de fiets op veel trajecten sneller dan de auto.

Bestuur[bewerken]

Stadswapen boven het hek van het stadhuis

Politiek[bewerken]

Het stadhuis van Bordeaux is gevestigd in het Palais Rohan aan de Place Pey Berland, schuin tegenover de kathedraal.

De burgemeester van Bordeaux is tevens president van de agglomeratie, de Communauté Urbaine de Bordeaux, kortweg CUB. Sinds 1995 is Alain Juppé ( UMP) burgemeester, met een onderbreking van twee jaar als gevolg van een veroordeling wegens corruptie. De gemeenteraad wordt ook door de UMP overheerst. Omdat bestuurders in deze stad zo lang zitten, noemen zelfs de inwoners de lokale politiek erg saai.

De burgemeester die in het naoorlogse tijdperk het meest zijn stempel op de stad heeft weten te drukken is Jacques Chaban-Delmas, die de stad onafgebroken bestuurde van 1947 tot 1995.

Onderwijs[bewerken]

De 'Universiteit Victor Segalen Bordeaux II' (o.a. geneeskundefaculteit) aan Place de la Victoire

Alle geledingen van het onderwijs zijn goed vertegenwoordigd in Bordeaux. Het is de zesde universiteitsstad van Frankrijk na Parijs, Toulouse, Rijsel, Lyon en Montpellier. Er studeren 70.000 studenten aan vier universiteiten, twee onderzoeksinstituten, zes ingenieursscholen, 14 hogere scholen, een kunstacademie en een conservatorium. De eerste universiteit van Bordeaux werd gesticht door de bisschop Pey Berland. Na onder de Franse Revolutie te zijn opgeheven in 1793, werd hij door Napoleon in 1808 weer in ere hersteld. De faculteiten zijn als volgt over de universiteiten verdeeld:

  • Universiteit Bordeaux I: exacte wetenschappen
  • Universiteit Bordeaux II: geneeskunde en sociale wetenschappen
  • Universiteit Bordeaux III: letteren
  • Universiteit Bordeaux IV: rechten en economie

De meeste universiteiten zijn gevestigd op de campus in Talence.

De meest prestigieuze lycea van de stad zijn het Lycée Michel de Montaigne (letteren) en het Lycée Gustave Eiffel (technische vakken).

Stedenbanden[bewerken]


Bekende inwoners[bewerken]

Geboren in Bordeaux[bewerken]

Niet geboren in Bordeaux[bewerken]

  • Charles Montesquieu (geboren in het kasteel van La Brède bij Bordeaux) (1689-1755), Frans filosoof van de verlichting
  • Francisco de Goya, Spaanse schilder en graficus die de laatste jaren van zijn leven in Bordeaux woonde en er stierf.
  • Jacques Chaban-Delmas (1915-2000), burgemeester van 1947 tot 1995
  • Alain Juppé (1945), burgemeester van de stad sinds 1995 (met een onderbreking van 2004-2006) en Eerste Minister onder Chirac, veroordeeld voor verschillende corruptieschandalen.

Zie ook[bewerken]

  • Port de la Lune, voor een omschrijving van de binnenstad en het monumentale gebied op de UNESCO-werelderfgoedlijst.

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Het begrip 'CUB' staat voor de Communauté Urbaine de Bordeaux