Kermis
 |
|
|
|
De kermis of foor is van oorsprong een jaarmarkt ter gelegenheid van de wijdingsdag van de parochiekerk van een plaats. Kermis is dan ook een verbastering van kerkmis of kerke-misse.
Op die dag stroomde het volk samen om de patroonheilige te vereren en om zich te vermaken. In stedelijke gebieden verloor de kermis vaak zijn band met het religieuze feest dat eraan ten grondslag lag, maar in vele dorpen gaan beide nog hand in hand en gaat er op de wijdingsdag een processie uit.
Kermis wordt gedurende enige dagen gevierd en het heeft zich ontwikkeld tot een commercieel evenement. Vroeger was de kermis vaak een van de weinige uitgaansmogelijkheden. De Tilburgse kermis is uitgegroeid tot de grootste kermis van de Benelux.
Een kermisattractie wordt in het jargon een zaak (in Vlaanderen een stiel) genoemd. Een kermisexploitant heet in Nederland ook wel spullenbaas. In Vlaanderen spreekt men van een foorkramer of voyageur en in het Verenigd Koninkrijk en in de Verenigde Staten showman.
Inhoud |
De bekende attracties [bewerken]
Er zijn verschillende soorten attracties of zaken:
- De draaimolens, rupsbanen, botsauto's en spookhuizen maar ook schommels zoals de KMG Afterburner (schommelende klepel met een bepaald aantal draaiende gondels eraan), de Breakdance (die is afgeleid van de Calypso), de Triprides, de Boosters en de Capriolo's. Van alle voorgaande soorten bestaan er ook nog verschillende typen, afkomstig van meerdere attractiebouwers. Enkele voorbeelden hiervan zijn HUSS Park Attractions (onlangs failliet verklaard maar ook een herstart gemaakt), KMG, Far Fabbri en Zamperla. Sommige van deze attracties zijn gericht op kleine kinderen, andere op een ouder publiek.
- Andere attracties zijn gokspellen. Daaronder vallen de Lucky Cranes, Lijntrek en het eendjes vissen (Lucky Duck).
- Er zijn attracties waar zoetigheden worden verkocht. De suikerspin wordt ter plekke gemaakt.
- Ten slotte zijn er bioscopen waarin een spectaculaire film wordt vertoond.
Veiligheid [bewerken]
Kermisattracties van het eerstgenoemde type moeten aan strenge veiligheidseisen voldoen en er worden regelmatig inspecties uitgevoerd. des ondanks doen zich soms (ernstige) ongelukken voor. Zo brak op 4 augustus 2007 op een kermis te Saint-Germain-en-Laye (Frankrijk) een arm van de Booster af, waardoor het daaraan bevestigde bakje met grote snelheid naar beneden stortte. Van de vier inzittenden kwamen er twee om het leven, de andere twee raakten zwaargewond.[1]
Kermis en maatschappij [bewerken]
Tussen de kermis enerzijds en maatschappelijke organisaties anderzijds heeft veelal een soort haat-liefdeverhouding bestaan. De kermis was voor velen de enige gelegenheid tot uitgaan, en wanneer men dan ook nog veel geld bij zich had leidde dat tot zwaar alcoholgebruik en de gevolgen daarvan: dronkemanstaferelen, vechtpartijen, en buitenechtelijke vrijpartijen. Ook bepaalde attracties zag men als omstreden, zoals erotisch getinte of zelfs ronduit seksuele opvoeringen in afgesloten tenten ('hoochie-coochie-tent'), kwelspelen als katknuppelen, weddenschappen en gokspellen, en de Sterke Man. De kermis werd dan ook met name door de hogere burgerij gezien als onbeschaafd en een bron van moreel verval.
Bekend in dit verband zijn de Hoveniersmaandag en Boerenzaterdag, maatregelen die stadsbesturen en gilden namen om het kermisbezoek te ontmoedigen. Ook de stadsbesturen lieten zich niet onbetuigd, hiertoe aangemoedigd door petities van de gegoede burgerij. In de 19e eeuw werden dan ook door steden maatregelen tegen kermissen genomen, bijvoorbeeld door ze te beperken of af te schaffen. Dit leidde tot veel maatschappelijk onbegrip van het volk: de hogere burgerij had volgens hen geld om het hele jaar plezier te maken en hen werd de enige uitgaansmogelijkheid ontzegd. In Amsterdam leidde dit tot het bekende Kermisoproer, maar ook in andere steden braken kermisoproeren en protesten uit.
Hoveniersmaandag [bewerken]
Hoveniersmaandag is traditioneel de dag waarop meiden en knechten van de tuinderijen rond Utrecht hun jaarloon uitbetaald krijgen. Een jaar lang ploeteren en dan met flink geld op zak 'kermis vieren' leidde tot 'ruige' taferelen met ongekende gulzigheid. Dit gedrag leidde in Nederland, dat in de negentiende eeuw in de ban was geraakt van een 'beschavingsoffensief', tot ontzetting: de kermis is onzedelijk, woest en onbeschaafd. Ook in Utrecht wordt het stadsbestuur bewerkt met petities om de oude jaarmarkt-kermis af te schaffen. Het College van Regenten van het St. Eloyen Gasthuis acht het raadzaam om de broeders op de avond van de beruchte Hoveniersmaandag, de derde maandag in juli, van de kermis weg te houden. De broeders worden die bewuste avond onthaald op een feestelijke maaltijd in het Gasthuis aan de Boterstraat, een maaltijd met biefstuk, brood, wafels en bier. Deze maaltijd groeit uit tot een traditie die tot op de dag van vandaag in ere wordt gehouden.
Kermis in West-Friesland [bewerken]
Waar in de rest van Nederland de kermissen worden gevierd op het plein waar de kermisattracties staan, vindt de viering van kermis in West-Friesland plaats in het centraal gelegen café of dorpshuis. Deze kermissen kenmerken zich door een beperkte keuze aan attracties, vaak een schiettent met draaimolen en snoepkraam. Het vieren van kermis vindt plaats onder het genot van een glas bier, ook worden er vaak spelletjes georganiseerd voor jeugd, volwassenen en ouderen waarbij het veelal meer gaat om het meedoen dan het daadwerkelijk winnen. Bekende spelletjes zijn katknuppelen, balgooien en een puzzeltocht. Jongeren die voor het eerst in hun leven alcohol nuttigen doen dat vaak tijdens de kermissen. Voordat men in West-Friesland naar het café gaat komt men eerst samen voor een 'kermisborrel'. Dit vindt plaats in huiselijke kring, maar bij een groot aantal aanwezige mensen wordt uitgeweken naar een grotere locatie. Voorbeelden hiervan zijn de B&M Kermisborrel in De Goorn die in het café zelf wordt gevierd en Burgpop dat op een groot grasveld achter een boerderij in Hoogkarspel werd gevierd en tegenwoordig op een ijsbaan.
Kermismuseum [bewerken]
In Bergen op Zoom is een kermismuseum te vinden. Dit museum telt enkele miniatuur-attracties en wordt gehuisvest in de voormalige militaire kazerne van Bergen op Zoom, "Het Markiezenhof". De oudste kermissen in Nederland zijn gehouden in Wijk bij Duurstede en vermoedelijk enige tijd later in Utrecht. De eerste vermelding van een kermis aldaar dateert van 26 juni 1023, de dag dat de Sint Maartenskerk werd gewijd[2]. In plaatsen met een oude kermistraditie vinden er rond het kermisgebeuren andere evenementen plaats. Zo vindt in Huissen op de donderdag voorafgaand aan kermis het Vleiskeuren plaats. De lokale slagers geven dan gelegenheid tot het proeven van vlees. Van oorsprong was het vleiskeuren ook gericht op het ontmoeten van jongens en meisjes die dan vervolgens gezamenlijk kermis gaan vieren.
Literatuur [bewerken]
- Een roes van vrijheid. Kermis in Nederland door G.H. Jansen. Boom, Meppel/Amsterdam, 1987
- Kermis. In: Prettige feestdagen. Utrechtse feesten in heden en verleden door G.H. Jansen. Stichting De Plantage, Utrecht, 2004
- Draaiboek van een kermisgek. De Tilburgse kermis in de jaren 60 door Lauran Wijffels; uitg. Europese bibliotheek, Zaltbommel, 2002
- Komt dat Zien! De Amsterdamse kermis in de negentiende eeuw door Marja Keyser; uitg. B.M. Israel/Ad.Donker, 1976
- Handel & Wandel. Shell journaal van markten en kermissen door Maurits van Rooijen; uitg. Shell NL B.V., 1985.
- Fotoboek: Kermis in Westkapelle door Ruben Oreel; uitg. ADZ, 2005
Zie ook [bewerken]
 |
Zie de categorie Kermis van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
| Bronnen, noten en/of referenties |
