Steenwijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Steenwijk
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Steenwijk
(Details)
Steenwijk
Steenwijk
Situering
Provincie Vlag Overijssel Overijssel
Gemeente Steenwijkerland
Coördinaten 52° 47' NB, 6° 7' OL
Algemeen
Inwoners (1-1-2007) 17.138
Overig
Netnummer 0521
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Steenwijk (Nedersaksisch: Steenwiek) is een stad in de Nederlandse provincie Overijssel. Het is met 17.002 inwoners (31 december 2008) de grootste plaats in de gemeente Steenwijkerland. Tot die gemeente behoren tevens de plaatsen Blokzijl, Vollenhove, de dorpen Kuinre en Giethoorn en nog enkele kleinere buurtschappen.

Op 1 januari 2001 werden de per die datum opgeheven gemeenten Steenwijk, Brederwiede en IJsselham opgenomen in een nieuw opgerichte gemeente met de naam Steenwijk. De inwoners van deze twee voormalige gemeenten waren het niet eens met de naam Steenwijk. Ze gaven aan een naam als "Kop van Overijssel" of "Steenwijkerland" beter te vinden omdat het bij alleen de naam Steenwijk leek alsof de gemeenten door Steenwijk waren geannexeerd. Daarom is de naam van de gemeente Steenwijk op 1 januari 2003 veranderd in Steenwijkerland.

Recente gebiedsontwikkelingen bij Steenwijk zijn Tuk-Noord, Kornputkwartier, De Schans en Eeserwold. Steenwijk is na Kampen de grootste plaats in Noordwest-Overijssel, (ook wel de Kop van Overijssel genoemd).

Van oorsprong is Steenwijk een oude vestingstad. De grachten en stadswallen stammen uit de tijd van de Tachtigjarige Oorlog, toen Steenwijk een strategische plaats was in de strijd tussen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en Spanje.

Geschiedenis[bewerken]

Centrum van Steenwijk gezien vanaf de Sint-Clemenstoren

Over het vroegste verleden van Steenwijk is weinig bekend. In de stad zelf zijn uit de eerste eeuwen van haar bestaan geen geschreven bronnen bewaard. Zij zijn waarschijnlijk verloren gegaan bij een stadsbrand, die in 1523 door plunderende Gelderse troepen onder leiding van Maarten van Rossum werd veroorzaakt. "Steenwijk vestingstad" uit 2009 is het meest recente boek over de Steenwijkse geschiedenis. In dit boek wordt aandacht besteed aan de hele geschiedenis van Steenwijk, ook als vestings- en garnizoensstad.

Steenwijk is vanouds het centrum van de wijde regio, een gebied dat nu verdeeld is over de provincies Overijssel, Friesland en Drenthe. Het Friese deel van dat gebied werd in 1309 voor het eerst genoemd als Stellingwerf. De kerk van Steenwijk is de moederkerk van dat grote gebied. Dochterkerken zijn onder meer Oldeholtpade en Meppel. De oudste vermelding van Steenwijk komt voor in een akte van 13 maart 1141, waarbij de Utrechtse bisschop Hartbert de kerk van Steenwijk aan de Benedictijner abdij te Ruinen schonk. Vermoedelijk op 29 februari 1296 werd de parochiekerk van Steenwijk verheven tot de kapittelkerk van St. Clemens en werd het dorp Steenwijk verheven tot de stad Steenwijk. Voor de middeleeuwse geschiedenis van Steenwijk is een cartularium van het kapittel van St. Clemens, aangelegd rond 1500, van belang.

De Tachtigjarige Oorlog (1568 - 1648) maakte dat Steenwijk veelvuldig in beeld kwam in de vaderlandse geschiedenis. In 1568 wist het stadsbestuur de inkwartiering van Spaanse troepen door Alva nog af te kopen met 112 goudgulden, maar in 1572 namen de spanningen weer toe. Ditmaal was het Willem van den Bergh die Steenwijk voor Willem van Oranje veroverde. Deze staatse bezetting duurde echter slechts een paar maanden. De herovering van Zutphen door het Spaanse leger deed zulke gruwelijke berichten vooruitsnellen dat het Staatse leger al snel de stad verliet en Steenwijk weer koningsgezind werd.

Tot maart 1577 zorgde een contingent militairen uit Wallonië voor handhaving van het Spaanse gezag. De Staten van Overijssel wisten echter door betaling van achterstallige soldij deze bezettingsmacht weg te krijgen en kozen in maart 1580 de zijde van de Opstandelingen als reactie op het overlopen van de graaf van Rennenberg.

De Overijsselse Staten hadden gezorgd voor de aanwezigheid van een compagnie soldaten onder leiding van kapitein Olthof. In oktober kwam nog een 2e compagnie onder leiding van Johan van den Cornput in Steenwijk aan. Daags daarna begon de Spaansgezinde George de Lalaing, graaf van Rennenberg, met een leger van ruim 7.000 man zijn Beleg van Steenwijk (1580-1581). De beschietingen van november in dat jaar vernietigde een 70-tal woningen en vormden een ware beproeving voor de inwoners van de stad en de kleine verdedigingsmacht van slechts 600 soldaten. Het duurde tot december voordat er hulp kwam van het Staatse leger onder leiding van de Engelse overste John Norritz. 23 februari 1581 gaf graaf Rennenberg, inmiddels zelf zwaar ziek geworden, zijn beleg op en werd Steenwijk ontzet. Dat Steenwijk stand hield gedurende het vier maanden durende beleg was te danken aan het krachtdadige optreden van hopman Johan van den Cornput. De graaf van Rennenberg stierf enkele maanden later en werd begraven in de Martinikerk te Groningen. De uitgeputte Steenwijkers hadden overigens weinig weerstand meer en kregen in 1581 ook nog eens met een pestepidemie te maken. Van de 2.500 inwoners stierven er in korte tijd 2.300.

Al in november 1582 wisten de Spanjaarden onder leiding van Juan Baptista de Taxis Steenwijk opnieuw in bezit te nemen, waardoor de overgebleven protestanten halsoverkop de stad ontvluchtten. Steenwijk werd een Spaans bolwerk, met nog slechts 50 van de oorspronkelijke bewoners, en vormde een constante bedreiging voor de Opstandelingen. Alleen Zeeland, Holland, Utrecht en Friesland waren niet in Spaanse handen. De dreiging van een herovering door stadhouder Maurits van Oranje in 1591 zorgde voor een hernieuwde opbouw van de verdedigingswerken van de stad. In korte tijd wisten de Spanjaarden belangrijke verbeteringen aan te brengen en werd de legermacht uitgebreid tot ruim 1.000 man (vnl. Walen en Bourgondiërs) onder leiding van Anthonie de Coquel.

Kaart van het beleg van Steenwijk in 1592
Het Kleirondeel
Vestingwerken

Toch was het allemaal niet voldoende. Op 28 mei 1592 verschenen prins Maurits en Willem Lodewijk voor de stad met een leger van 8.000 man en sloot alle toegangswegen hermetisch af, waarna Steenwijk opnieuw een beleg moest ondergaan. Op 5 juli 1592 na een heftige strijd die 44 dagen duurde gaven de Spanjaarden zich over. Ook nu had Johan van den Cornput belangrijk bijgedragen aan de verovering van Steenwijk door het Staatse leger van Maurits en zijn neef Willem Lodewijk. Al deze oorlogen en bezettingen hadden echter wel hun tol gevergd; Steenwijk was praktisch volledig in puin geschoten en de verdedigingswerken waren aan een forse opknapbeurt toe. Het duurde echter tot 1597, na een mislukte aanval van de Spaansgezinde graaf Frederik van den Bergh, voordat de Raad van State de middelen beschikbaar stelde voor wederopbouw van de verdedigingswerken.

Geografie[bewerken]

Steenwijk ligt in de kop van Overijssel op de grens van enkele stuwwallen (de Woldberg en de Havelterberg) en het laagveengebied van Giethoorn, De Wieden en de Weerribben. Door Steenwijk stroomt van oorsprong een kleine rivier, de Steenwijker Aa, welke ontstaan is door smeltwater. Later is deze Steenwijker Aa gekanaliseerd en heet dan vanaf Steenwijk het Steenwijker Diep en deze maakte de stad bereikbaar voor scheepvaart. Aan het Steenwijker Diep ligt een kleine jachthaven. Het stadsbeeld wordt bepaald door de Sint Clemenstoren, met zijn hoogte van 87 meter de veertiende hoogste kerktoren van Nederland.

De naam houdt verband met de vele zwerfstenen die in de omgeving in de grond zitten.

De stad heeft een regionale functie (winkels, scholen, werkgelegenheid) voor een grote regio (Kop van Overijssel, Zuidwest-Drenthe).

Steenwijk vierde in 2005 dat het 750 jaar eerder stadsrechten kreeg.

Wijken en industrieterreinen[bewerken]

De stad Steenwijk bestaat uit de volgende wijken:

  • Steenwijk-Centrum
  • Steenwijk-West
  • Steenwijkerdiep
  • Torenlanden
  • Woldmeenthe
  • Oostermeenthe
  • Oostwijken, de Beitel
  • Clingenborgh
  • Meentherand
  • Paddenpoel
  • De Gagels
  • Nieuwe Gagels
  • Kornputkwartier
  • Bergstein (in aanbouw)

In Steenwijk liggen twee grotere industrieterreinen:

  • Groot Verlaat
  • Dolderkanaal

Binnen de bebouwde kom van Steenwijk liggen twee dorpen:

Verkeer en vervoer[bewerken]

De stad Steenwijk is gunstig gelegen qua verkeersaders. Steenwijk heeft 3 afritten aan de A32: Steenwijk-Zuid, Steenwijk en Steenwijk-Noord. Ook lopen de provinciale wegen N333 en de N334 van en naar Steenwijk. Steenwijk heeft ook een eigen rondweg die overloopt van de Meppelerweg via de Schansweg om uiteindelijk als Zuidveenseweg samen te komen met de N333. Deze rondweg zorgt ervoor dat zowel het zuiden en het westen van de stad als het dorp Zuidveen goed bereikbaar zijn vanaf de A32 (afslag Steenwijk-Zuid).

Openbaar vervoer[bewerken]

Station Steenwijk is een spoorwegstation aan de spoorlijn Leeuwarden – Zwolle. Alle reizigerstreinen stoppen op dit station.

Voor het station ligt een busstation waar de volgende lijnen stoppen:

Lijn Route Vervoerder
13 Steenwijk - Noordwolde - Oldeberkoop - Gorredijk - Drachten - Surhuisterveen - Leeuwarden Qbuzz
35 Steenwijk - Kallenkote - Frederiksoord - Vledder - Diever - Dwingeloo - Beilen - Westerbork - Borger VMNN*
40 Steenwijk - Halvelterberg - Nijveen - Meppel - Staphorst - Rouveen - Lichtmis - Zwolle Syntus
48 Steenwijk - Havelterberg - Darp - Havelte VMNN*
70 Steenwijk - Giethoorn - Blauwe Hand - Zwartsluis - Hasselt - Genne - Zwolle OV Regio IJsselmond
75 Steenwijk - Halfweg - Scheerwolde - Wetering - Blokzijl - Marknesse OV Regio IJsselmond
76 Steenwijk - Tuk - Steenwijkerwold - Willemsoord - De Blesse - Oldemarkt - Kuinre - Luttelgeest - Marknesse (-Emmeloord**) OV Regio IJsselmond
675 Steenwijk > Blokzijl > Marknesse > Emmeloord (één spitsrit om 7:30) OV Regio IJsselmond

* VMNN rijdt lijn 35 en 48 in opdracht van Connexxion Taxi Services

** Lijn 76 rijdt in de ochtendspits door naar Emmeloord. In de middagspits vertrekt deze lijn vanuit Emmeloord.

Sport[bewerken]

In de stad Steenwijk wordt er op verschillende niveaus in verschillende takken sport bedreven.

Cultuur[bewerken]

Bezienswaardigheden[bewerken]

Grote of Sint-Clemenskerk
Stadspark
Rams Woerthe
  • Kermis- en circusmuseum
  • Grote of Sint-Clemenskerk en -toren
  • Kleine of Onze-Lieve-Vrouwekerk
  • De Markt
  • Stadsmuseum Steenwijk aan de Markt
  • Het Swindermannegien
  • Rams Woerthe en het stadspark
  • Langste zitbank ter wereld (verplaatst)
  • Stadsgrachten en stadswallen
  • Antieke smederij in Stadslogement Steenwijk

Steenwijk telt 62 rijksmonumenten

Media[bewerken]

Geboren[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties