Giethoorn

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Giethoorn
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Giethoorn
(Details)
Giethoorn
Giethoorn
Situering
Provincie Vlag Overijssel Overijssel
Gemeente Steenwijkerland
Coördinaten 52° 44' NB, 6° 4' OL
Algemeen
Inwoners 2620
Foto's
Bridge in Giethoorn.jpg
Brug in Giethoorn
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Giethoorn (Stellingwerfs: Gietern) is een dorp in de kop van Overijssel, in de gemeente Steenwijkerland in de Nederlandse provincie Overijssel. Tot 1973 was het een zelfstandige gemeente. Giethoorn ligt tussen Steenwijk en Meppel.

Het dorp telt 2620 inwoners en is bekend door zijn bruggetjes, waterwegen en punters. Het wordt wel het 'Hollands Venetië' genoemd.

Door de vervening ontstonden plassen en meren. Om de turf te vervoeren groef men vaarten en sloten. Vele huizen zijn als het ware op eilandjes gebouwd, die alleen via bruggetjes te bereiken zijn. De meeste van de meer dan 176 bruggen zijn privé-eigendom.

De enige doorgaande verbinding over land is een fiets- annex wandelpad dat dwars door het dorp loopt, het voornaamste verkeer vindt plaats over het water. Daarvoor wordt vaak gebruikgemaakt van de punter, voortbewogen met een punterboom, net als de gondels in het echte Venetië.

Kerkelijk gezien is Giethoorn een vrijzinnige enclave te midden van een orthodox gebied met dorpen als Staphorst, Genemuiden en Hasselt. De doopsgezinde dorpskerk De Vermaning werd in 1871 gesticht.

Naam[bewerken]

De Flagellanten, die als monniken in het franciscanenklooster trokken dat in een gehucht in Giethoorn-Noord stond, vonden veel geitenhoorns die door de stormvloed van 1170 vanuit de Zuiderzee omgekomen waren. Zij noemden de nederzetting dan ook Geytenhorn, later werd dat Geythorn, en dankzij het dialect is het Giethoorn geworden. De geitenhoorn is terug te vinden in het wapen van Giethoorn. Volgens taalwetenschappers heeft "hoorn" echter de betekenis "in het water uitspringende hoek land", hetgeen de vorm "Gethorne" (1230) ook laat vermoeden.[1]

Geschiedenis[bewerken]

Rond het jaar 1200 vestigden leden van de sekte van de Flagellanten zich in het uitgestrekte veengebied waar tegenwoordig Giethoorn ligt. Zij maakten van het gebied de eerste veenkolonie van Nederland.

In de veertiende eeuw werd de eerste kerk in Giethoorn gebouwd, een Katholieke. In de tweede helft van de zestiende eeuw vestigden zich de doopsgezinden in Giethoorn. Rond die tijd begon ook de natte vervening, waardoor voor het toenemende turfvervoer onder meer de Dorpsgracht werd gegraven. Langs deze waterweg gingen zich later steeds meer mensen vestigen, waaronder veel boeren.

Door de vervening ontstonden rond Giethoorn uitgestrekte meren zoals de Bovenwijde. Bijzonder van deze meren is dat het water er vaak niet meer dan een meter diep is. Het Gieterse Meer tussen Giethoorn en Blokzijl is het enige meer in de regio dat niet door vervening, maar in de ijstijd is ontstaan.

Giethoorn was tot 1973 een zelfstandige gemeente. Giethoorn ging toen samen met Wanneperveen, Blokzijl en Vollenhove deel uitmaken van de gemeente Brederwiede. Op 1 januari 2001 fuseerden de gemeenten Brederwiede, Steenwijk en IJsselham tot de gemeente Steenwijkerland.

Doopsgezinde kerk van Giethoorn

Beroemde inwoners[bewerken]

Giethoorn heeft verschillende schilders aangetrokken. Zij kozen Gieterse taferelen tot hun onderwerp. Veel van deze schilders behoorden tot de Haagse of Larense School, zoals Cornelis Vreedenburgh, W.B. Tholen en G.F. van Schagen. Zij verbleven hiervoor enkele weken in het dorp om dan weer te vertrekken. Ze logeerden dan bijvoorbeeld bij café Sloothaak aan het Zuideinde. Een schilder die zich gevestigd heeft in Giethoorn was Piet Zwiers. De schilder Hendrik Broer was geboren te Giethoorn.

Van 1912 tot 1929 was Tjeerd Hylkema verbonden aan de Doopsgezinde gemeente van Giethoorn. Naar hem werd de ds. T.O. Hylkemaweg genoemd, die in de volksmond ook wel als het "Peerdepad" bekendstaat. Vanaf de jaren zeventig van de twintigste eeuw raakte Giethoorn in trek als woonplaats voor beroemde Nederlanders. Acteur Rijk de Gooyer was daarin de trendsetter. Na hem volgden o.a. de schrijvers Herman Pieter de Boer en Eelke de Jong en striptekenaar Peter van Straaten.

In 1974 ging de woonboerderij van Rijk de Gooijer in vlammen op. Topkok Jonnie Boer is geboren in Giethoorn. De echtgenote van René Froger, Natasja Froger-Kunst heeft korte tijd in Giethoorn gewoond.

De langebaan-schaatser Tim Roelofsen komt ook uit Giethoorn.

Fanfare[bewerken]

Bert Haanstra nam in Giethoorn in 1958 zijn speelfilmdebuut Fanfare op, een film over twee rivaliserende fanfares in het fictieve dorpje Lagerwiede.

Toeristische trekpleisters[bewerken]

Het Kraggehuis in het Giethoornse Bovenwijde
  • Nationaal Park Weerribben-Wieden. Giethoorn is gelegen in de Wieden, en aan de rand van een zeer uitgestrekt Nationaal Park. De Wieden bestaan, voor zover eigendom van de Vereniging Natuurmonumenten, uit ongeveer 6000 ha aan plassen, rietlanden, moerasbossen, natte weilanden en ander natuurgebied.
  • Giethoorn ligt in een zeer waterrijk gebied met verschillende grote en kleinere meren, waarop veel aan watersport wordt gedaan. Nabij het dorp zelf liggen het Bovenwijde en het Zuideindigerwijde, iets zuidelijker liggen de zeer uitgestrekte plassen Belterwijde en Beulakerwijde. Watersportcentra liggen o.a. bij Blauwe Hand en bij Ronduite.
  • Museumboerderij 't Olde Maat Uus. Dit is een Giethoornse boerderij uit ± 1800 met een expositie over 100 jaar wonen en werken in Giethoorn. De boerderij is ingericht in oude stijl, inclusief grutterswinkeltje, vissershuisje, tjaskermolen en hooiberg.
  • Scheepswerf Schreur en scheepswerf Wildeboer. Hier worden Gieterse punters en streekeigen platbodems gebouwd.
  • Museum "De Oude Aarde". Hier bevindt zich een expositie van edelstenen, sierstenen en mineralen, en een terrarium.
  • Schelpengalerie Gloria Maris
  • Automuseum "Histomobil". Naast auto's en andere vervoermiddelen worden hier ook schaatsen, weegtoestellen etc. tentoongesteld.
  • Pottenbakkerij Rhoda. Vervaardigt aan de Dorpsgracht in Giethoorn al 30 jaar handgedraaid keramiek in onder andere de kleur "Gieters blauw".

Een deel van Giethoorn is een beschermd dorpsgezicht. Verder zijn er in het dorp enkele tientallen rijksmonumenten.

Windmolens[bewerken]

Bij Giethoorn staat een drietal eenvoudige poldermolentjes van het type tjasker, te weten: Molengat, Noord, Zuid. Ten zuiden van het dorp staat een kleine Amerikaanse windmotor.

Referenties[bewerken]

  1. Gerald van Berkel, Klaas Samplonius, Nederlandse plaatsnamen, Het Spectrum, 1995 ISBN 90-274-4059-X.
Wikivoyage Wikivoyage heeft een reisgids over dit onderwerp: Giethoorn.